൧൩. അഭിഭൂതത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

സുണാഥ ഞാതയോ സബ്ബേതി ആയസ്മതോ അഭിഭൂതത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ വേസ്സഭുസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ താദിസേന കല്യാണമിത്തസന്നിസ്സയേന സാസനേ അഭിപ്പസന്നോ അഹോസി. സോ സത്ഥരി പരിനിബ്ബുതേ തസ്സ ധാതും ഗഹേതും മഹാജനേ ഉസ്സാഹം കരോന്തേ സയം സബ്ബപഠമം ഗന്ധോദകേന ചിതകം നിബ്ബാപേസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ വേഠപുരനഗരേ രാജകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ അഭിഭൂതോതി ലദ്ധനാമോ പിതു അച്ചയേന രജ്ജം കാരേതി. തസ്മിഞ്ച സമയേ ഭഗവാ ജനപദചാരികം ചരന്തോ അനുപുബ്ബേന തം നഗരം പാപുണി. തതോ സോ രാജാ ‘‘ഭഗവാ കിര മമ നഗരം അനുപ്പത്തോ’’തി സുത്വാ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ ധമ്മം സുത്വാ ദുതിയദിവസേ മഹാദാനം പവത്തേസി. ഭഗവാ ഭുത്താവീ തസ്സ രഞ്ഞോ അജ്ഝാസയാനുരൂപം അനുമോദനം കരോന്തോയേവ വിത്ഥാരതോ ധമ്മം ദേസേസി. സോ ധമ്മം സുത്വാ ലദ്ധപ്പസാദോ രജ്ജം പഹായ പബ്ബജിത്വാ അരഹത്തം സച്ഛാകാസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൪൭.൧൧-൧൫) –

‘‘ദയ്ഹമാനേ സരീരമ്ഹി, വേസ്സഭുസ്സ മഹേസിനോ;

ഗന്ധോദകം ഗഹേത്വാന, ചിതം നിബ്ബാപയിം അഹം.

‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, ചിതം നിബ്ബാപയിം അഹം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഗന്ധോദകസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ വിമുത്തിസുഖേന വിഹരന്തേ തസ്മിം തസ്സ ഞാതകാ അമച്ചാ പാരിസജ്ജാ നാഗരാ ജാനപദാതി സബ്ബേ സമാഗന്ത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, കസ്മാ ത്വം അമ്ഹേ അനാഥേ കത്വാ പബ്ബജിതോ’’തി പരിദേവിംസു. ഥേരോ തേ ഞാതിപമുഖേ മനുസ്സേ പരിദേവന്തേ ദിസ്വാ തേസം അത്തനോ പബ്ബജ്ജകാരണവിഭാവനമുഖേന ധമ്മം കഥേന്തോ –

൨൫൫. ‘‘സുണാഥ ഞാതയോ സബ്ബേ, യാവന്തേത്ഥ സമാഗതാ;

ധമ്മം വോ ദേസയിസ്സാമി, ദുക്ഖാ ജാതി പുനപ്പുനം.

൨൫൬. ‘‘ആരമ്ഭഥ നിക്കമഥ, യുഞ്ജഥ ബുദ്ധസാസനേ;

ധുനാഥ മച്ചുനോ സേനം, നളാഗാരംവ കുഞ്ജരോ.

൨൫൭. ‘‘യോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ, അപ്പമത്തോ വിഹസ്സതി;

പഹായ ജാതിസംസാരം, ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സതീ’’തി. – തിസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി;

തത്ഥ സുണാഥാതി നിസാമേഥ, ഇദാനി മയാ വുച്ചമാനം ഓഹിതസോതാ സോതദ്വാരാനുസാരേന ഉപധാരേഥാതി അത്ഥോ. ഞാതയോതി ഞാതീ പമുഖേ കത്വാ തേസം സബ്ബേസം ആലപനം, തേനാഹ ‘‘സബ്ബേ യാവന്തേത്ഥ സമാഗതാ’’തി, യാവന്തോ യത്തകാ ഏത്ഥ സമാഗമേ, ഏതിസ്സം വാ മമ പബ്ബജ്ജായ സമാഗതാതി അത്ഥോ.

ഇദാനി യം സന്ധായ ‘‘സുണാഥാ’’തി സവനാണത്തികവചനം കതം, തം ‘‘ധമ്മം വോ ദേസയിസ്സാമീ’’തി പടിജാനിത്വാ ‘‘ദുക്ഖാ ജാതി പുനപ്പുന’’ന്തിആദിനാ ദേസേതും ആരഭി. തത്ഥ ദുക്ഖാ ജാതി പുനപ്പുനന്തി ജാതി നാമേസാ ഗബ്ഭോക്കന്തിമൂലകാദിഭേദസ്സ ജരാദിഭേദസ്സ ച അനേകവിഹിതസ്സ ദുക്ഖസ്സ അധിട്ഠാനഭാവതോ ദുക്ഖാ. സാ പുനപ്പുനം പവത്തമാനാ അതിവിയ ദുക്ഖാ.

തസ്സാ പന ജാതിയാ സമതിക്കമനത്ഥം ഉസ്സാഹോ കരണീയോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ആരമ്ഭഥാ’’തിആദി. തത്ഥ ആരമ്ഭഥാതി ആരമ്ഭധാതുസങ്ഖാതം വീരിയം കരോഥ. നിക്കമഥാതി കോസജ്ജപക്ഖതോ നിക്ഖന്തത്താ നിക്കമധാതുസങ്ഖാതം തദുത്തരിം വീരിയം കരോഥ. യുഞ്ജഥ ബുദ്ധസാസനേതി യസ്മാ സീലസംവരോ ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരതാ ഭോജനേ മത്തഞ്ഞുതാ സതിസമ്പജഞ്ഞന്തി ഇമേസു ധമ്മേസു പതിട്ഠിതാനം ജാഗരിയാനുയോഗവസേന ആരമ്ഭനിക്കമധാതുയോ സമ്പജ്ജന്തി, തസ്മാ തഥാഭൂതാ സമഥവിപസ്സനാസങ്ഖാതേ അധിസീലസിക്ഖാദിസങ്ഖാതേ വാ ഭഗവതോ സാസനേ യുത്തപ്പയുത്താ ഹോഥ. ധുനാഥ മച്ചുനോ സേനം, നളാഗാരംവ കുഞ്ജരോതി ഏവം പടിപജ്ജന്താ ച തേധാതുഇസ്സരസ്സ മച്ചുരാജസ്സ വസം സത്തേ നേതീതി തസ്സ സേനാസങ്ഖാതം അബലം ദുബ്ബലം യഥാ നാമ ഥാമബലൂപപന്നോ കുഞ്ജരോ നളേഹി കതം അഗാരം ഖണേനേവ വിദ്ധംസേതി, ഏവമേവ കിലേസഗണം ധുനാഥ വിധമഥ വിദ്ധംസേഥാതി അത്ഥോ.

ഏവം പന ബുദ്ധസാസനേ ഉസ്സാഹം കരോന്തസ്സ ഏകംസികോ ജാതിദുക്ഖസ്സ സമതിക്കമോതി ദസ്സേന്തോ ‘‘യോ ഇമസ്മി’’ന്തിആദിനാ തതിയം ഗാഥമാഹ. തം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

അഭിഭൂതത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.