൧൨. ഉത്തരപാലത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

പണ്ഡിതം വത മം സന്തന്തി ആയസ്മതോ ഉത്തരപാലത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ ഗമനമഗ്ഗേ സേതും കാരാപേസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ ഉത്തരപാലോതി ലദ്ധനാമോ വയപ്പത്തോ യമകപാടിഹാരിയം ദിസ്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ സമണധമ്മം കരോതി. തസ്സ ഏകദിവസം അയോനിസോമനസികാരവസേന അനുഭൂതാരമ്മണം അനുസ്സരന്തസ്സ കാമരാഗോ ഉപ്പജ്ജി. സോ താവദേവ സഹോഡ്ഢം ചോരം ഗണ്ഹന്തോ വിയ അത്തനോ ചിത്തം നിഗ്ഗഹേത്വാ സംവേഗജാതോ പടിപക്ഖമനസികാരേന കിലേസേ വിക്ഖമ്ഭേത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ ഭാവനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൪൭.൧൬-൨൦) –

‘‘വിപസ്സിനോ ഭഗവതോ, ചങ്കമന്തസ്സ സമ്മുഖാ;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, സേതും കാരാപയിം അഹം.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം സേതും കാരയിം അഹം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, സേതുദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ സീഹനാദം നദന്തോ –

൨൫൨. ‘‘പണ്ഡിതം വത മം സന്തം, അലമത്ഥവിചിന്തകം;

പഞ്ച കാമഗുണാ ലോകേ, സമ്മോഹാ പാതയിംസു മം.

൨൫൩. ‘‘പക്ഖന്ദോ മാരവിസയേ, ദള്ഹസല്ലസമപ്പിതോ;

അസക്ഖിം മച്ചുരാജസ്സ, അഹം പാസാ പമുച്ചിതും.

൨൫൪. ‘‘സബ്ബേ കാമാ പഹീനാ മേ, ഭവാ സബ്ബേ പദാലിതാ;

വിക്ഖീണോ ജാതിസംസാരോ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’തി. –

തിസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ പണ്ഡിതം വത മം സന്തന്തി സുതചിന്താമയായ പഞ്ഞായ വസേന പഞ്ഞാസമ്പന്നമ്പി നാമ മം സമാനം. അലമത്ഥവിചിന്തകന്തി അത്തനോ ച പരേസഞ്ച അത്ഥം ഹിതം വിചിന്തേതും സമത്ഥം, അലം വാ പരിയത്തം അത്ഥസ്സ വിചിന്തകം, കിലേസവിദ്ധംസനസമത്ഥം അത്ഥദസ്സിനം വാ, സബ്ബമേതം അത്തനോ അന്തിമഭവികതായ ഥേരോ വദതി. പഞ്ച കാമഗുണാതി രൂപാദയോ പഞ്ച കാമകോട്ഠാസാ. ലോകേതി തേസം പവത്തിട്ഠാനദസ്സനം. സമ്മോഹാതി സമ്മോഹനിമിത്തം അയോനിസോമനസികാരഹേതു. സമ്മോഹാതി വാ സമ്മോഹനാ സമ്മോഹകരാ. പാതയിംസൂതി ധീരഭാവതോ പാതേസും, ലോകതോ വാ ഉത്തരിതുകാമം മം ലോകേ പാതയിംസൂതി അത്ഥോ.

പക്ഖന്ദോതി അനുപവിട്ഠോ. മാരവിസയേതി കിലേസവിസയേ കിലേസമാരസ്സ പവത്തിട്ഠാനേ, തസ്സ വസം ഗതോതി അധിപ്പായോ. ദേവപുത്തമാരസ്സ വാ ഇസ്സരിയട്ഠാനേ തം അനുപവിസിത്വാ ഠിതോ. ദള്ഹസല്ലസമപ്പിതോതി ദള്ഹം ഥിരം, ദള്ഹേന വാ സല്ലേന സമപ്പിതോ, രാഗസല്ലേന ഹദയം ആഹച്ച വിദ്ധോ. അസക്ഖിം മച്ചുരാജസ്സ, അഹം പാസാ പമുച്ചിതുന്തി അഗ്ഗമഗ്ഗസണ്ഡാസേന രാഗാദിസല്ലം അനവസേസതോ ഉദ്ധരന്തോയേവ രാഗബന്ധനസങ്ഖാതാ മച്ചുരാജസ്സ പാസാ അഹം പരിമുച്ചിതും അസക്ഖിം, തതോ അത്താനം പമോചേസിം.

തതോ ഏവ ച സബ്ബേ കാമാ പഹീനാ മേ, ഭവാ സബ്ബേ പദാലിതാതി വത്ഥാരമ്മണാദിഭേദേന അനേകഭേദഭിന്നാ സബ്ബേ കിലേസകാമാ അരിയമഗ്ഗേന സമുച്ഛേദവസേന മയാ പഹീനാ. കിലേസകാമേസു ഹി പഹീനേസു വത്ഥുകാമാപി പഹീനാ ഏവ ഹോന്തി. തഥാ കാമഭവകമ്മഭവാദയോ ഭവാ സബ്ബേ മഗ്ഗഞാണാസിനാ പദാലിതാ വിദ്ധംസിതാ. കമ്മഭവേസു ഹി പദാലിതേസു ഉപപത്തിഭവാ പദാലിതാ ഏവ ഹോന്തി. ഏവം കമ്മഭവാനം പദാലിതത്താ ഏവ വിക്ഖീണോ ജാതിസംസാരോ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോതി. തസ്സത്ഥോ ഹേട്ഠാ വുത്തോയേവ. ഇദമേവ ച ഥേരസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണം അഹോസി.

ഉത്തരപാലത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.