൮. വജ്ജിതത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

സംസരം ദീഘമദ്ധാനന്തി ആയസ്മതോ വജ്ജിതത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ ഇതോ പഞ്ചസട്ഠിമേ കപ്പേ ഏകസ്മിം പച്ചന്തഗാമേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ വനചരകോ ഹുത്വാ വിചരന്തോ ഏകദിവസം ഉപസന്തം നാമ പച്ചേകബുദ്ധം പബ്ബതഗുഹായം വിഹരന്തം അദ്ദസ. സോ തസ്സ ഉപസമം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ ചമ്പകപുപ്ഫേന പൂജം അകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കോസലരട്ഠേ ഇബ്ഭകുലേ നിബ്ബത്തോ ജാതദിവസതോ പട്ഠായ മാതുഗാമഹത്ഥം ഗതോ രോദതി. ബ്രഹ്മലോകതോ കിര ചവിത്വാ ഇധാഗതോ യസ്മാ മാതുഗാമസമ്ഫസ്സം ന സഹതി, തസ്മാ മാതുഗാമസമ്ഫസ്സവജ്ജനതോ വജ്ജിതോത്വേവ നാമം ജാതം. സോ വയപ്പത്തോ സത്ഥു യമകപാടിഹാരിയം ദിസ്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ തദഹേവ ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൩൭.൨൭-൩൦) –

‘‘ഉപസന്തോ ച സമ്ബുദ്ധോ, വസതീ പബ്ബതന്തരേ;

ഏകചമ്പകമാദായ, ഉപഗച്ഛിം നരുത്തമം.

‘‘പസന്നചിത്തോ സുമനോ, പച്ചേകമുനിമുത്തമം;

ഉഭോ ഹത്ഥേഹി പഗ്ഗയ്ഹ, പൂജയിം അപരാജിതം.

‘‘പഞ്ചസട്ഠിമ്ഹിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

ഛളഭിഞ്ഞോ പന ഹുത്വാ അത്തനോ പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരിത്വാ ധമ്മസംവേഗേന –

൨൧൫. ‘‘സംസരം ദീഘമദ്ധാനം, ഗതീസു പരിവത്തിസം;

അപസ്സം അരിയസച്ചാനി, അന്ധഭൂതോ പുഥുജ്ജനോ.

൨൧൬. ‘‘തസ്സ മേ അപ്പമത്തസ്സ, സംസാരാ വിനളീകതാ;

സബ്ബാ ഗതീ സമുച്ഛിന്നാ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’തി. – ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി;

തത്ഥ സംസരന്തി സംസരന്തോ, തസ്മിം തസ്മിം ഭവേ ആദാനനിക്ഖേപവസേന അപരാപരം സന്ധാവന്തോ. ദീഘമദ്ധാനന്തി ചിരകാലം അനാദിമതി സംസാരേ അപരിമാണകാലം. ഗതീസൂതി സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം വസേന സുഗതിദുഗ്ഗതീസു. പരിവത്തിസന്തി ഘടീയന്തം വിയ പരിബ്ഭമന്തോ ചവനുപപജ്ജനവസേന അപരാപരം പരിവത്തിം. തസ്സ പന പരിവത്തനസ്സ കാരണമാഹ ‘‘അപസ്സം അരിയസച്ചാനി, അന്ധഭൂതോ പുഥുജ്ജനോ’’തി. ദുക്ഖാദീനി ചത്താരി അരിയസച്ചാനി ഞാണചക്ഖുനാ അപസ്സന്തോ അപ്പടിവിജ്ഝന്തോ, തതോ ഏവ അവിജ്ജന്ധതായ അന്ധഭൂതോ പുഥൂനം ജനനാദീഹി കാരണേഹി പുഥുജ്ജനോ ഹോന്തോ ഗതീസു പരിവത്തിസന്തി യോജനാ, തേനേവാഹ ഭഗവാ –

‘‘ചതുന്നം, ഭിക്ഖവേ, അരിയസച്ചാനം അനനുബോധാ അപ്പടിവേധാ ഏവമിദം ദീഘമദ്ധാനം സന്ധാവിതം സംസരിതം മമഞ്ചേവ തുമ്ഹാകഞ്ചാ’’തി (മഹാവ. ൨൮൭; ദീ. നി. ൨.൧൫൫; സം. നി. ൫.൧൦൯൧; നേത്തി. ൧൧൪).

തസ്സ മയ്ഹം വുത്തനയേന പുബ്ബേ പുഥുജ്ജനസ്സേവ സതോ ഇദാനി സത്ഥാരാ ദിന്നനയേന അപ്പമത്തസ്സ അപ്പമാദപടിപത്തിയാ സമഥവിപസ്സനാഭാവനം മത്ഥകം പാപേത്വാ ഠിതസ്സ. സംസാരാ വിനളീകതാതി സംസരന്തി സത്താ ഏതേഹീതി ‘‘സംസാരാ’’തി ലദ്ധനാമാ കമ്മകിലേസാ അഗ്ഗമഗ്ഗേന സമുച്ഛിന്നത്താ വിഗതനളാ നിമ്മൂലാ കതാ. സബ്ബാ ഗതീ സമുച്ഛിന്നാതി ഏവം കമ്മകിലേസവട്ടാനം വിനളീകതത്താ നിരയാദികാ സബ്ബാപി ഗതിയോ സമ്മദേവ ഉച്ഛിന്നാ വിദ്ധംസിതാ, തതോ ഏവ നത്ഥി ദാനി ആയതിം പുനബ്ഭവോതി ഇദമേവ ച ഥേരസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണം അഹോസീതി.

വജ്ജിതത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.