൫. സമ്ബുലകച്ചാനത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ദേവോ ചാതി ആയസ്മതോ സമ്ബുലകച്ചാനത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി കരോന്തോ ഇതോ ചതുനവുതികപ്പമത്ഥകേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം സതരംസിം നാമ പച്ചേകബുദ്ധം നിരോധാ വുട്ഠഹിത്വാ പിണ്ഡായ ചരന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ താലഫലം അദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ മഗധരട്ഠേ ഗഹപതികുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ ‘‘സമ്ബുലോ’’തി ലദ്ധനാമോ കച്ചാനഗോത്തതായ സമ്ബുലകച്ചാനോതി പഞ്ഞായിത്ഥ.

സോ വയപ്പത്തോ സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ ഹിമവന്തസമീപേ ഭേരവായ നാമ പബ്ബതഗുഹായം വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ വിഹരതി. അഥേകദിവസം മഹാ അകാലമേഘോ സതപടലസഹസ്സപടലോ ഥനേന്തോ ഗജ്ജന്തോ വിജ്ജുല്ലതാ നിച്ഛാരേന്തോ ഗളഗളായന്തോ ഉട്ഠഹിത്വാ വസ്സിതും ആരഭി, അസനിയോ ഫലിംസു. തം സദ്ദം സുത്വാ അച്ഛതരച്ഛുവനമഹിംസഹത്ഥിആദയോ ഭീതതസിതാ ഭീതരവം വിരവിംസു. ഥേരോ പന ആരദ്ധവിപസ്സനത്താ കായേ ജീവിതേ ച നിരപേക്ഖോ വിഗതലോമഹംസോ തം അചിന്തേന്തോ വിപസ്സനായമേവ കമ്മം കരോന്തോ ഘമ്മാപഗമേന ഉതുസപ്പായലാഭേന സമാഹിതചിത്തോ താവദേവ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ സഹ അഭിഞ്ഞാഹി അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൧.൮൫-൯൦) –

‘‘സതരംസീ നാമ ഭഗവാ, സയമ്ഭൂ അപരാജിതോ;

വിവേകാ വുട്ഠഹിത്വാന, ഗോചരായാഭിനിക്ഖമി.

‘‘ഫലഹത്ഥോ അഹം ദിസ്വാ, ഉപഗച്ഛിം നരാസഭം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, താലഫലം അദാസഹം.

‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം ഫലം അദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ സോമനസ്സജാതോ ഉദാനവസേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൧൮൯. ‘‘ദേവോ ച വസ്സതി, ദേവോ ച ഗളഗളായതി,

ഏകകോ ചാഹം ഭേരവേ ബിലേ വിഹരാമി;

തസ്സ മയ്ഹം ഏകകസ്സ ഭേരവേ ബിലേ വിഹരതോ,

നത്ഥി ഭയം വാ ഛമ്ഭിതത്തം വാ ലോമഹംസോ വാ.

൧൯൦. ‘‘ധമ്മതാ മമേസാ യസ്സ മേ, ഏകകസ്സ ഭേരവേ ബിലേ;

വിഹരതോ നത്ഥി ഭയം വാ, ഛമ്ഭിതത്തം വാ ലോമഹംസോ വാ’’തി. –

ഗാഥാദ്വയം അഭാസി.

തത്ഥ ദേവോ ച വസ്സതി, ദേവോ ച ഗളഗളായതീതി ദേവോ മേഘോ വസ്സതി ച, ‘‘ഗളഗളാ’’തി ച കരോന്തോ ഗജ്ജതീതി അത്ഥോ. ഗജ്ജന്തസ്സ ഹി അനുകരണമേതം. ഏകകോ ചാഹം ഭേരവേ ബിലേ വിഹരാമീതി അഹഞ്ച ഏകകോ അസഹായോ സപ്പടിഭയായം പബ്ബതഗുഹായം വസാമി, തസ്സ മയ്ഹം ഏവംഭൂതസ്സ മേ സതോ നത്ഥി ഭയം വാ ഛമ്ഭിതത്തം വാ ലോമഹംസോ വാതി ചിത്തുത്രാസസഞ്ഞിതം ഭയം വാ തംനിമിത്തകം സരീരസ്സ ഛമ്ഭിതത്തം വാ ലോമഹംസനമത്തം വാ നത്ഥി.

കസ്മാതി തത്ഥ കാരണമാഹ ‘‘ധമ്മതാ മമേസാ’’തി. അപരിഞ്ഞാതവത്ഥുകസ്സ ഹി തത്ഥ അപ്പഹീനച്ഛന്ദരാഗതായ ഭയാദിനാ ഭവിതബ്ബം, മയാ പന സബ്ബസോ തത്ഥ പരിഞ്ഞാതം, തത്ഥ ച ഛന്ദരാഗോ സമുച്ഛിന്നോ, തസ്മാ ഭയാദീനം അഭാവോ ധമ്മതാ മമേസാ മമ ധമ്മസഭാവോ ഏസോതി അഞ്ഞം ബ്യാകാസി.

സമ്ബുലകച്ചാനത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.