൪. ഇസിദിന്നത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ദിട്ഠാ മയാതി ആയസ്മതോ ഇസിദിന്നത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി കരോന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ബീജനിം ഗഹേത്വാ ബോധിയാ പൂജം അകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സുനാപരന്തജനപദേ സേട്ഠികുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ ഇസിദിന്നോതി ലദ്ധനാമോ വയപ്പത്തോ സത്ഥു ചന്ദനമാളപടിഗ്ഗഹണേ പാടിഹാരിയം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ ധമ്മം സുത്വാ സോതാപന്നോ ഹുത്വാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി. തസ്സ ഹിതാനുകമ്പിനീ ദേവതാ തം ചോദേന്തീ –

൧൮൭. ‘‘ദിട്ഠാ മയാ ധമ്മധരാ ഉപാസകാ, കാമാ അനിച്ചാ ഇതി ഭാസമാനാ;

സാരത്തരത്താ മണികുണ്ഡലേസു, പുത്തേസു ദാരേസു ച തേ അപേക്ഖാ.

൧൮൮. ‘‘അദ്ധാ ന ജാനന്തി യതോധ ധമ്മം, കാമാ അനിച്ചാ ഇതി ചാപി ആഹു;

രാഗഞ്ച തേസം ന ബലത്ഥി ഛേത്തും, തസ്മാ സിതാ പുത്തദാരം ധനഞ്ചാ’’തി. –

ഗാഥാദ്വയമഭാസി.

തത്ഥ ദിട്ഠാ മയാ ധമ്മധരാ ഉപാസകാ, കാമാ അനിച്ചാ ഇതി ഭാസമാനാതി ഇധേകച്ചേ പരിയത്തിധമ്മധരാ ഉപാസകാ മയാ ദിട്ഠാ, പരിയത്തിധമ്മധരത്താ ഏവ ‘‘കാമാ നാമേതേ അനിച്ചാ ദുക്ഖാ വിപരിണാമധമ്മാ’’തി കാമേസു ആദീനവപടിസംയുത്തം ധമ്മം ഭാസമാനാ, സയം പന സാരത്തരത്താ മണികുണ്ഡലേസു, പുത്തേസു ദാരേസു ച തേ അപേക്ഖാതി സാരത്താ ഹുത്വാ ബഹലരാഗരത്താ മണീസു കുണ്ഡലേസു ച, മണിചിതേസു വാ കുണ്ഡലേസു, പുത്തേസു പുത്തധീതാസു ദാരേസു ച അധിഗതസ്നേഹാ, അഞ്ഞം ഭണന്താ അഞ്ഞം കരോന്താ ദിട്ഠാ മയാതി അത്ഥോ.

യതോതി യസ്മാ തേ ഉപാസകാ സാരത്തരത്താ മണികുണ്ഡലേസു പുത്തേസു ദാരേസു ച അപേക്ഖവന്തോ, തസ്മാ ഇധ ഇമസ്മിം ബുദ്ധസാസനേ ധമ്മം യാഥാവതോ അദ്ധാ ഏകംസേന ന ജാനന്തി. ഏവം ഭൂതാ ച ‘‘കാമാ അനിച്ചാ’’ഇതി ചാപി ആഹു അഹോസി, സത്തപകതി വിചിത്തസഭാവാതി അധിപ്പായോ. രാഗഞ്ച തേസം ന ബലത്ഥി ഛേത്തുന്തി തേസം ഉപാസകാനം യസ്മാ രാഗം ഛേത്തും സമുച്ഛിന്ദിതും താദിസം ഞാണബലം നത്ഥി, തസ്മാ തേന കാരണേന സിതാ തണ്ഹാവസേന നിസ്സിതാ പുത്തദാരം ധനഞ്ച അല്ലീനാ ന വിസ്സജ്ജേന്തീതി സബ്ബമേതം ദേവതാ തംയേവ ഉപാസകം ഉദ്ദിസ്സ അഞ്ഞാപദേസേന കഥേസി. തം സുത്വാ ഉപാസകോ സംവേഗജാതോ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൪൮.൪൬-൫൦) –

‘‘വിപസ്സിനോ ഭഗവതോ, ബോധിയാ പാദപുത്തമേ;

സുമനോ ബീജനിം ഗയ്ഹ, അബീജിം ബോധിമുത്തമം.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, അബീജിം ബോധിമുത്തമം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബീജനായ ഇദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ ഇമാ ഏവ ഗാഥാ അഭാസീതി.

ഇസിദിന്നത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.