൨. സിവകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

അനിച്ചാനി ഗഹകാനീതി ആയസ്മതോ സിവകത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം ഭഗവന്തം പിണ്ഡായ ചരന്തം പസ്സിത്വാ പസന്നമാനസോ പത്തം ആദായ കുമ്മാസസ്സ പൂരേത്വാ അദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ രാജഗഹേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തി, സിവകോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വയപ്പത്തോ വിജ്ജാസിപ്പേസു നിപ്ഫത്തിം ഗതോ നേക്ഖമ്മജ്ഝാസയതായ കാമേ പഹായ പരിബ്ബാജകപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ വിചരന്തോ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൬.൧൧൭-൧൨൧) –

‘‘ഏസനായ ചരന്തസ്സ, വിപസ്സിസ്സ മഹേസിനോ;

രിത്തകം പത്തം ദിസ്വാന, കുമ്മാസം പൂരയിം അഹം.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം ഭിക്ഖമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, കുമ്മാസസ്സ ഇദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൧൮൩. ‘‘അനിച്ചാനി ഗഹകാനി, തത്ഥ തത്ഥ പുനപ്പുനം;

ഗഹകാരം ഗവേസന്തോ, ദുക്ഖാ ജാതി പുനപ്പുനം.

൧൮൪. ‘‘ഗഹകാരക ദിട്ഠോസി, പുന ഗേഹം ന കാഹസി;

സബ്ബാ തേ ഫാസുകാ ഭഗ്ഗാ, ഥൂണികാ ച വിദാലിതാ;

വിമരിയാദികതം ചിത്തം, ഇധേവ വിധമിസ്സതീ’’തി. – ഗാഥാദ്വയം അഭാസി;

തത്ഥ അനിച്ചാനി ഗഹകാനി, തത്ഥ തത്ഥ പുനപ്പുനന്തി തസ്മിം തസ്മിം ഭവേ പുനപ്പുനം നിബ്ബത്തമാനാനി ഗഹകാനി അത്തഭാവഗേഹാനി ന നിബ്ബാനി അനവട്ഠിതാനി ഇത്തരാനി പരിത്തകാലാനി. ഗഹകാരം ഗവേസന്തോതി ഇമസ്സ അത്തഭാവഗേഹസ്സ കാരകം തണ്ഹാവഡ്ഢകിം പരിയേസന്തോ ഏത്തകം കാലം അനുവിചരിന്തി അധിപ്പായോ. ദുക്ഖാ ജാതി പുനപ്പുനന്തി ഇദം ഗഹകാരകഗവേസനസ്സ കാരണവചനം. യസ്മാ ജരാബ്യാധിമരണമിസ്സതായ ജാതി നാമേസാ പുനപ്പുനം ഉപഗന്തും ദുക്ഖാ, ന ച സാ തസ്മിം അദിട്ഠേ നിവത്തതി, തസ്മാ തം ഗവേസന്തോ വിചരിന്തി അത്ഥോ.

ഗഹകാരക ദിട്ഠോസീതി ഇദാനി പന യേന സോ സക്കാ ദട്ഠും, തേന അരിയമഗ്ഗഞാണചക്ഖുനാ ഗഹകാരക ദിട്ഠോ അസി. പുന ഗേഹന്തി പുന ഇമസ്മിം സംസാരവട്ടേ അത്തഭാവസങ്ഖാതം മമ ഗേഹം ന കാഹസി ന കരിസ്സസി. സബ്ബാ തേ ഫാസുകാ ഭഗ്ഗാതി തവ സബ്ബാ അനവസേസകിലേസഫാസുകാ മയാ ഭഗ്ഗാ. ഥൂണികാ ച വിദാലിതാതി ഇദാനി തയാ കാതബ്ബസ്സ അത്തഭാവഗേഹസ്സ അവിജ്ജാസങ്ഖാതാ കണ്ണികാ ച ഭിന്നാ. വിമരിയാദികതം ചിത്തന്തി മമ ചിത്തം വിഗതന്തം കതം, ആയതിം അനുപ്പത്തിധമ്മതം ആപാദിതം. തതോ ഏവ ഇധേവ വിധമിസ്സതി ഇമസ്മിംയേവ ഭവേ വിദ്ധംസിസ്സതി, ചരിമകചിത്തനിരോധേന നിരുജ്ഝിസ്സതീതി അത്ഥോ.

സിവകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.