൧൦. കണ്ഹദിന്നത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ഉപാസിതാ സപ്പുരിസാതി ആയസ്മതോ കണ്ഹദിന്നത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ ഇതോ ചതുനവുതേ കപ്പേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം സോഭിതം നാമ പച്ചേകബുദ്ധം ദിസ്വാ പസന്നചിത്തോ പുന്നാഗപുപ്ഫേഹി പൂജം അകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ രാജഗഹേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ കണ്ഹദിന്നോതി ലദ്ധനാമോ വയപ്പത്തോ ഉപനിസ്സയസമ്പത്തിയാ ചോദിയമാനോ ധമ്മസേനാപതിം ഉപസങ്കമിത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൪൮.൬൧-൬൫) –

‘‘സോഭിതോ നാമ സമ്ബുദ്ധോ, ചിത്തകൂടേ വസീ തദാ;

ഗഹേത്വാ ഗിരിപുന്നാഗം, സയമ്ഭും അഭിപൂജയിം.

‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം ബുദ്ധമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൧൭൯. ‘‘ഉപാസിതാ സപ്പുരിസാ, സുതാ ധമ്മാ അഭിണ്ഹസോ;

സുത്വാന പടിപജ്ജിസ്സം, അഞ്ജസം അമതോഗധം.

൧൮൦. ‘‘ഭവരാഗഹതസ്സ മേ സതോ, ഭവരാഗോ പുന മേ ന വിജ്ജതി;

ന ചാഹു ന ച മേ ഭവിസ്സതി, ന ച മേ ഏതരഹി വിജ്ജതീ’’തി. –

ഗാഥാദ്വയം അഭാസി.

തത്ഥ ഉപാസിതാതി പരിചരിതാ പടിപത്തിപയിരുപാസനായ പയിരുപാസിതാ. സപ്പുരിസാതി സന്തേഹി സീലാദിഗുണേഹി സമന്നാഗതാ പുരിസാ, അരിയപുഗ്ഗലാ സാരിപുത്തത്ഥേരാദയോ. ഏതേന പുരിമചക്കദ്വയസമ്പത്തിമത്തനോ ദസ്സേതി. ന ഹി പതിരൂപദേസവാസേന വിനാ സപ്പുരിസൂപനിസ്സയോ സമ്ഭവതി. സുതാ ധമ്മാതി സച്ചപടിച്ചസമുപ്പാദാദിപടിസംയുത്തധമ്മാ സോതദ്വാരാനുസാരേന ഉപധാരിതാ. ഏതേന അത്തനോ ബാഹുസച്ചം ദസ്സേന്തോ പച്ഛിമചക്കദ്വയസമ്പത്തിം ദസ്സേതി. അഭിണ്ഹസോതി ബഹുസോ ന കാലേന കാലം. ഇദഞ്ച പദം ‘‘ഉപാസിതാ സപ്പുരിസാ’’തി ഏത്ഥാപി യോജേതബ്ബം. സുത്വാന പടിപജ്ജിസ്സം, അഞ്ജസം അമതോഗധന്തി തേ ധമ്മേ സുത്വാ തത്ഥ വുത്തരൂപാരൂപധമ്മേ സലക്ഖണാദിതോ പരിഗ്ഗഹേത്വാ അനുക്കമേന വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അമതോഗധം നിബ്ബാനപതിട്ഠം തംസമ്പാപകം അഞ്ജസം അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം പടിപജ്ജിം പാപുണിം.

ഭവരാഗഹതസ്സ മേ സതോതി ഭവരാഗേന ഭവതണ്ഹായ അനാദിമതി സംസാരേ ഹതസ്സ ഉപദ്ദുതസ്സ മമ സതോ സമാനസ്സ, അഗ്ഗമഗ്ഗേന വാ ഹതഭവരാഗസ്സ. ഭവരാഗോ പുന മേ ന വിജ്ജതീതി തതോ ഏവ പുന ഇദാനി ഭവരാഗോ മേ നത്ഥി. ന ചാഹു ന മേ ഭവിസ്സതി, ന ച മേ ഏതരഹി വിജ്ജതീതി യദിപി പുബ്ബേ പുഥുജ്ജനകാലേ സേക്ഖകാലേ ച മേ ഭവരാഗോ അഹോസി, അഗ്ഗമഗ്ഗപ്പത്തിതോ പന പട്ഠായ ന ചാഹു ന ച അഹോസി, ആയതിമ്പി ന മേ ഭവിസ്സതി, ഏതരഹി അധുനാപി ന ച മേ വിജ്ജതി ന ച ഉപലബ്ഭതി, പഹീനോതി അത്ഥോ. ഭവരാഗവചനേനേവ ചേത്ഥ തദേകട്ഠതായ മാനാദീനമ്പി അഭാവോ വുത്തോതി സബ്ബസോ പരിക്ഖീണഭവസംയോജനതം ദസ്സേതി.

കണ്ഹദിന്നത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

തതിയവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.