൯. ഗോതമത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

സുഖം സുപന്തീതി ആയസ്മതോ ഗോതമത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം പുഞ്ഞം ഉപചിനന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ ആമോദഫലമദാസി. തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ അപരാപരം പുഞ്ഞാനി കത്വാ സുഗതീസുയേവ സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ രാജഗഹേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ ഗോതമോതി ലദ്ധനാമോ സത്തവസ്സികകാലേ ഉപനയനം കത്വാ രതനഭിക്ഖം ചരിത്വാ സഹസ്സം ലഭിത്വാ തം താദിസേ ഠാനേ ഠപേത്വാ വതം ചരന്തോ സോളസസത്തരസവസ്സുദ്ദേസികകാലേ അകല്യാണമിത്തേഹി കാമേസു പരിനീയമാനോ ഏകിസ്സാ രൂപൂപജീവിനിയാ തം സഹസ്സഭണ്ഡികം ദത്വാ ബ്രഹ്മചരിയവിനാസം പത്വാ തായ ചസ്സ ബ്രഹ്മചാരിരൂപം ദിസ്വാ വിരത്താകാരേ ദസ്സിതേ ഏകരത്തിവാസേനേവ നിബ്ബിന്നരൂപോ അത്തനോ ബ്രഹ്മചരിയനിവാസം ധനജാനിഞ്ച സരിത്വാ ‘‘അയുത്തം മയാ കത’’ന്തി വിപ്പടിസാരീ അഹോസി. സത്ഥാ തസ്സ ഹേതുസമ്പത്തിം ചിത്താചാരഞ്ച ഞത്വാ തസ്സ ആസന്നട്ഠാനേ അത്താനം ദസ്സേസി. സോ സത്ഥാരം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ ഉപസങ്കമി, തസ്സ ഭഗവാ ധമ്മം ദേസേസി. സോ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജന്തോ ഖുരഗ്ഗേയേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൧.൮൦-൮൪) –

‘‘സുവണ്ണവണ്ണം സമ്ബുദ്ധം, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹം;

രഥിയം പടിപജ്ജന്തം, ആമോദമദദിം ഫലം.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം ഫലം അദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ ഝാനസുഖേന ഫലസുഖേന വീതിനാമേന്തം ഏകോ ഗിഹിസഹായോ ഉപഗന്ത്വാ, ‘‘ആവുസോ, തയാ രതനഭിക്ഖായ ലദ്ധം പബ്ബജന്തോ കിം അകാസീ’’തി പുച്ഛി. തം സുത്വാ ഥേരോ ‘‘ഇദം നാമ കത’’ന്തി അനാചിക്ഖിത്വാ മാതുഗാമേ ദോസം പകാസേത്വാ അത്തനോ വീതരാഗഭാവേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ ‘‘സുഖം സുപന്തീ’’തിആദിനാ ഗാഥാദ്വയമാഹ.

൧൩൭. തത്ഥ സുഖം സുപന്തി മുനയോ, യേ ഇത്ഥീസു ന ബജ്ഝരേതി യേ ഇത്ഥീസു വിസയഭൂതാസു നിമിത്തഭൂതാസു വാ രാഗബന്ധനേന ന ബജ്ഝന്തി, തേ മുനയോ തപസ്സിനോ സംയതിന്ദ്രിയാ സുഖം സുപന്തി സുഖം വിഹരന്തി, നത്ഥി തേസം ദുക്ഖന്തി അധിപ്പായോ. ‘‘സുപന്തീ’’തി ഹി നിദസ്സനമത്തമേതം. സദാ വേ രക്ഖിതബ്ബാസൂതി ഏകംസേന സബ്ബകാലം രക്ഖിതബ്ബാസു. ഇത്ഥിയോ ഹി സത്തഭൂമികേ നിപ്പുരിസേ പാസാദേ ഉപരിഭൂമിയം വസാപേത്വാപി, കുച്ഛിയം പക്ഖിപിത്വാപി ന സക്കാ രക്ഖിതും, തസ്മാ താ കിട്ഠാദിഗാവിയോ വിയ സബ്ബകാലം രക്ഖണീയാ ഹോന്തി. ബഹുചിത്തതായ വാ സാമികേന വത്ഥാലങ്കാരാനുപ്പദാനാദിനാ ചിത്തഞ്ഞഥത്തതോ സബ്ബകാലം രക്ഖിതബ്ബാ. സരീരസഭാവം വാ മാലാഗന്ധാദീഹി പടിച്ഛാദനവസേന രക്ഖിതബ്ബചിത്തതായ രക്ഖിതബ്ബാതി. യാസു സച്ചം സുദുല്ലഭന്തി യാസു സച്ചവചനം ലദ്ധും ന സക്കാ, ഇത്ഥിയോ ഹി അഗ്ഗിമ്പി പവിസന്തി, വിസമ്പി ഖാദന്തി, സത്ഥമ്പി ആഹരന്തി, ഉബ്ബന്ധിത്വാപി കാലം കരോന്തി, ന പന സച്ചേ ഠാതും സക്കോന്തി. തസ്മാ ഏവരൂപാ ഇത്ഥിയോ വജ്ജേത്വാ ഠിതാ മുനയോ സുഖിതാ വതാതി ദസ്സേതി.

൧൩൮. ഇദാനി യസ്സ അപ്പഹീനത്താ ഏവരൂപാസു ഇത്ഥീസുപി ബജ്ഝന്തി, തസ്സ കാമസ്സ അത്തനോ സുപ്പഹീനതം അച്ചന്തനിട്ഠിതതഞ്ച ദസ്സേന്തോ ദുതിയം ഗാഥമാഹ. വധം ചരിമ്ഹ തേ കാമാതി അമ്ഭോ കാമ, തവ വധം അച്ചന്തസമുച്ഛേദം അരിയമഗ്ഗേന ചരിമ്ഹ, ‘‘വധം ചരിമ്ഹസേ’’തിപി പാഠോ, വധായ പഹാനായ മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയം അചരിമ്ഹാതി അത്ഥോ. അനണാ ദാനി തേ മയന്തി ഇദാനി അഗ്ഗമഗ്ഗപത്തിതോ പട്ഠായ ഇണഭാവകരായ പഹീനത്താ കാമ തേ അനണാ മയം, ന തുയ്ഹം ഇണം ധാരേമ. അവീതരാഗോ ഹി രാഗസ്സ വസേ വത്തനതോ തസ്സ ഇണം ധാരേന്തോ വിയ ഹോതി, വീതരാഗോ പന തം അതിക്കമിത്വാ പരമേന ചിത്തിസ്സരിയേന സമന്നാഗതോ. അനണത്താ ഏവ ഗച്ഛാമ ദാനി നിബ്ബാനം, യത്ഥ ഗന്ത്വാ ന സോചതി യസ്മിം നിബ്ബാനേ ഗമനഹേതു സബ്ബസോ സോകഹേതൂനം അഭാവതോ ന സോചതി, തം അനുപാദിസേസനിബ്ബാനമേവ ഇദാനി ഗച്ഛാമ അനുപാപുണാമാതി അത്ഥോ.

ഗോതമത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.