൧൦. വസഭത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

പുബ്ബേ ഹനതി അത്താനന്തി ആയസ്മതോ വസഭത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ ബുദ്ധസുഞ്ഞേ ലോകേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്തോ ബ്രാഹ്മണാനം വിജ്ജാസിപ്പേസു നിപ്ഫത്തിം ഗന്ത്വാ നേക്ഖമ്മജ്ഝാസയതായ ഘരാവാസം പഹായ താപസപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ ചുദ്ദസസഹസ്സതാപസപരിവാരോ ഹിമവന്തസ്സ അവിദൂരേ സമഗ്ഗേ നാമ പബ്ബതേ അസ്സമം കാരേത്വാ വസന്തോ ഝാനാഭിഞ്ഞായോ നിബ്ബത്തേത്വാ താപസാനം ഓവാദാനുസാസനിയോ ദേന്തോ ഏകദിവസം ഏവം ചിന്തേസി – ‘‘അഹം ഖോ ദാനി ഇമേഹി താപസേഹി സക്കതോ ഗരുകതോ പൂജിതോ വിഹരാമി, മയാ പന പൂജേതബ്ബോ ന ഉപലബ്ഭതി, ദുക്ഖോ ഖോ പനായം ലോകേ യദിദം അഗരുവാസോ’’തി. ഏവം പന ചിന്തേത്വാ പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരതായ പുരിമബുദ്ധാനം ചേതിയേ അത്തനാ കതം പൂജാസക്കാരം അനുസ്സരിത്വാ ‘‘യംനൂനാഹം പുരിമബുദ്ധേ ഉദ്ദിസ്സ പുലിനചേതിയം കത്വാ പൂജം കരേയ്യ’’ന്തി ഹട്ഠതുട്ഠോ ഇദ്ധിയാ പുലിനഥൂപം സുവണ്ണമയം മാപേത്വാ സുവണ്ണമയാദീഹി തിസഹസ്സമത്തേഹി പുപ്ഫേഹി ദേവസികം പൂജം കരോന്തോ യാവതായുകം പുഞ്ഞാനി കത്വാ അപരിഹീനജ്ഝാനോ കാലം കത്വാ ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തോ. തത്ഥപി യാവതായുകം ഠത്വാ തതോ ചുതോ താവതിംസേ നിബ്ബത്തിത്വാ അപരാപരം ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ വേസാലിയം ലിച്ഛവിരാജകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വസഭോതി ലദ്ധനാമോ വയപ്പത്തോ ഭഗവതോ വേസാലിഗമനേ ബുദ്ധാനുഭാവം ദിസ്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൦.൫൭-൯൨) –

‘‘ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേ, സമഗ്ഗോ നാമ പബ്ബതോ;

അസ്സമോ സുകതോ മയ്ഹം, പണ്ണസാലാ സുമാപിതാ.

‘‘നാരദോ നാമ നാമേന, ജടിലോ ഉഗ്ഗതാപനോ;

ചതുദ്ദസസഹസ്സാനി, സിസ്സാ പരിചരന്തി മം.

‘‘പടിസല്ലീനകോ സന്തോ, ഏവം ചിന്തേസഹം തദാ;

സബ്ബോ ജനോ മം പൂജേതി, നാഹം പൂജേമി കിഞ്ചനം.

‘‘ന മേ ഓവാദകോ അത്ഥി, വത്താ കോചി ന വിജ്ജതി;

അനാചരിയുപജ്ഝായോ, വനേ വാസം ഉപേമഹം.

‘‘ഉപാസമാനോ യമഹം, ഗരുചിത്തം ഉപട്ഠഹേ;

സോ മേ ആചരിയോ നത്ഥി, വനവാസോ നിരത്ഥകോ.

‘‘ആയാഗം മേ ഗവേസിസ്സം, ഗരും ഭാവനിയം തഥാ;

സാവസ്സയോ വസിസ്സാമി, ന കോചി ഗരഹിസ്സതി.

‘‘ഉത്താനകൂലാ നദികാ, സുപതിത്ഥാ മനോരമാ;

സംസുദ്ധപുലിനാകിണ്ണാ, അവിദൂരേ മമസ്സമം.

‘‘നദിം അമരികം നാമ, ഉപഗന്ത്വാനഹം തദാ;

സംവഡ്ഢയിത്വാ പുലിനം, അകം പുലിനചേതിയം.

‘‘യേ തേ അഹേസും സമ്ബുദ്ധാ, ഭവന്തകരണാ മുനീ;

തേസം ഏതാദിസോ ഥൂപോ, തം നിമിത്തം കരോമഹം.

‘‘കരിത്വാ പുലിനം ഥൂപം, സോവണ്ണം മാപയിം അഹം;

സോണ്ണകിങ്കണിപുപ്ഫാനി, സഹസ്സേ തീണി പൂജയിം.

‘‘സായപാതം നമസ്സാമി, വേദജാതോ കതഞ്ജലീ;

സമ്മുഖാ വിയ സമ്ബുദ്ധം, വന്ദിം പുലിനചേതിയം.

‘‘യദാ കിലേസാ ജായന്തി, വിതക്കാ ഗേഹനിസ്സിതാ;

സരാമി സുകതം ഥൂപം, പച്ചവേക്ഖാമി താവദേ.

‘‘ഉപനിസ്സായ വിഹരം, സത്ഥവാഹം വിനായകം;

കിലേസേ സംവസേയ്യാസി, ന യുത്തം തവ മാരിസ.

‘‘സഹ ആവജ്ജിതേ ഥൂപേ, ഗാരവം ഹോതി മേ തദാ;

കുവിതക്കേ വിനോദേസിം, നാഗോ തുത്തട്ടിതോ യഥാ.

‘‘ഏവം വിഹരമാനം മം, മച്ചുരാജാഭിമദ്ദഥ;

തത്ഥ കാലങ്കതോ സന്തോ, ബ്രഹ്മലോകമഗച്ഛഹം.

‘‘യാവതായും വസിത്വാന, തിദിവേ ഉപപജ്ജഹം;

അസീതിക്ഖത്തും ദേവിന്ദോ, ദേവരജ്ജമകാരയിം.

‘‘സതാനം തീണിക്ഖത്തുഞ്ച, ചക്കവത്തീ അഹോസഹം;

പദേസരജ്ജം വിപുലം, ഗണനാതോ അസങ്ഖിയം.

‘‘സോണ്ണകിങ്കണിപുപ്ഫാനം, വിപാകം അനുഭോമഹം;

ധാതീസതസഹസ്സാനി, പരിവാരേന്തി മം ഭവേ.

‘‘ഥൂപസ്സ പരിചിണ്ണത്താ, രജോജല്ലം ന ലിമ്പതി;

ഗത്തേ സേദാ ന മുച്ചന്തി, സുപ്പഭാസോ ഭവാമഹം.

‘‘അഹോ മേ സുകതോ ഥൂപോ, സുദിട്ഠാമരികാ നദീ;

ഥൂപം കത്വാന പുലിനം, പത്തോമ്ഹി അചലം പദം.

‘‘കുസലം കത്തുകാമേന, ജന്തുനാ സാരഗാഹിനാ;

നത്ഥി ഖേത്തം അഖേത്തം വാ, പടിപത്തീവ സാധകാ.

‘‘യഥാപി ബലവാ പോസോ, അണ്ണവംതരിതുസ്സഹേ;

പരിത്തം കട്ഠമാദായ, പക്ഖന്ദേയ്യ മഹാസരം.

‘‘ഇമാഹം കട്ഠം നിസ്സായ, തരിസ്സാമി മഹോദധിം;

ഉസ്സാഹേന വീരിയേന, തരേയ്യ ഉദധിം നരോ.

‘‘തഥേവ മേ കതം കമ്മം, പരിത്തം ഥോകകഞ്ച യം;

തം കമ്മം ഉപനിസ്സായ, സംസാരം സമതിക്കമിം.

‘‘പച്ഛിമേ ഭവേ സമ്പത്തേ, സുക്കമൂലേന ചോദിതോ;

സാവത്ഥിയം പുരേ ജാതോ, മഹാസാലേ സുഅഡ്ഢകേ.

‘‘സദ്ധാ മാതാ പിതാ മയ്ഹം, ബുദ്ധസ്സ സരണം ഗതാ;

ഉഭോ ദിട്ഠപദാ ഏതേ, അനുവത്തന്തി സാസനം.

‘‘ബോധിപപടികം ഗയ്ഹ, സോണ്ണഥൂപമകാരയും;

സായപാതം നമസ്സന്തി, സക്യപുത്തസ്സ സമ്മുഖാ.

‘‘ഉപോസഥമ്ഹി ദിവസേ, സോണ്ണഥൂപം വിനീഹരും;

ബുദ്ധസ്സ വണ്ണം കിത്തേന്താ, തിയാമം വീതിനാമയും.

‘‘സഹ ദിസ്വാനഹം ഥൂപം, സരിം പുലിനചേതിയം;

ഏകാസനേ നിസീദിത്വാ, അരഹത്തമപാപുണിം.

‘‘ഗവേസമാനോ തം വീരം, ധമ്മസേനാപതിദ്ദസം;

അഗാരാ നിക്ഖമിത്വാന, പബ്ബജിം തസ്സ സന്തികേ.

‘‘ജാതിയാ സത്തവസ്സേന, അരഹത്തമപാപുണിം;

ഉപസമ്പാദയീ ബുദ്ധോ, ഗുണമഞ്ഞായ ചക്ഖുമാ.

‘‘ദാരകേനേവ സന്തേന, കിരിയം നിട്ഠിതം മയാ;

കതം മേ കരണീയജ്ജ, സക്യപുത്തസ്സ സാസനേ.

‘‘സബ്ബവേരഭയാതീതോ, സബ്ബസങ്ഗാതിഗോ ഇസി;

സാവകോ തേ മഹാവീര, സോണ്ണഥൂപസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ ദായകാനുഗ്ഗഹം കരോന്തോ തേഹി ഉപനീതേ പച്ചയേ ന പടിക്ഖിപതി, യഥാലദ്ധേയേവ പരിഭുഞ്ജതി. തം പുഥുജ്ജനാ ‘‘അയം കായദള്ഹിബഹുലോ അരക്ഖിതചിത്തോ’’തി മഞ്ഞമാനാ അവമഞ്ഞന്തി. ഥേരോ തം അഗണേന്തോവ വിഹരതി. തസ്സ പന അവിദൂരേ അഞ്ഞതരോ കുഹകഭിക്ഖു പാപിച്ഛോ സമാനോ അപ്പിച്ഛോ വിയ സന്തുട്ഠോ വിയ അത്താനം ദസ്സേന്തോ ലോകം വഞ്ചേന്തോ വിഹരതി. മഹാജനോ തം അരഹന്തം വിയ സമ്ഭാവേതി. അഥസ്സ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ തം പവത്തിം ഞത്വാ ഥേരം ഉപസങ്കമിത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, കിം നാമ കുഹകോ കരോതീ’’തി പുച്ഛി. ഥേരോ പാപിച്ഛം ഗരഹന്തോ –

൧൩൯. ‘‘പുബ്ബേ ഹനതി അത്താനം, പച്ഛാ ഹനതി സോ പരേ;

സുഹതം ഹന്തി അത്താനം, വീതംസേനേവ പക്ഖിമാ.

൧൪൦. ‘‘ന ബ്രാഹ്മണോ ബഹിവണ്ണോ, അന്തോവണ്ണോ ഹി ബ്രാഹ്മണോ;

യസ്മിം പാപാനി കമ്മാനി, സ വേ കണ്ഹോ സുജമ്പതീ’’തി. – ഗാഥാദ്വയമാഹ;

തത്ഥ പുബ്ബേ ഹനതി അത്താനന്തി കുഹകപുഗ്ഗലോ അത്തനോ കുഹകവുത്തിയാ ലോകം വഞ്ചേന്തോ പാപിച്ഛതാദീഹി പാപധമ്മേഹി പഠമമേവ അത്താനം ഹനതി, അത്തനോ കുസലകോട്ഠാസം വിനാസേതി. പച്ഛാ ഹനതി സോ പരേതി സോ കുഹകോ പഠമം താവ വുത്തനയേന അത്താനം ഹന്ത്വാ പച്ഛാ പരേ യേഹി ‘‘അയം ഭിക്ഖു പേസലോ അരിയോ’’തി വാ സമ്ഭാവേന്തേഹി കാരാ കതാ, തേ ഹനതി തേസം കാരാനി അത്തനി കതാനി അമഹപ്ഫലാനി കത്വാ പച്ചയവിനാസനേന വിനാസേതി. സതിപി കുഹകസ്സ ഉഭയഹനനേ അത്തഹനനേ പന അയം വിസേസോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ സുഹതം ഹന്തി അത്താനന്തി. സോ കുഹകോ അത്താനം ഹനന്തോ സുഹതം കത്വാ ഹന്തി വിനാസേതി, യഥാ കിം? വീതംസേനേവ പക്ഖിമാതി, വീതംസോതി ദീപകസകുണോ, തേന. പക്ഖിമാതി സാകുണികോ. യഥാ തേന വീതംസസകുണേന അഞ്ഞേ സകുണേ വഞ്ചേത്വാ ഹനന്തോ അത്താനം ഇധ ലോകേപി ഹനതി വിഞ്ഞുഗരഹസാവജ്ജസഭാവാദിനാ, സമ്പരായം പന ദുഗ്ഗതിപരിക്കിലേസേന ഹനതിയേവ, ന പന തേ സകുണേ പച്ഛാ ഹന്തും സക്കോതി, ഏവം കുഹകോപി കോഹഞ്ഞേന ലോകം വഞ്ചേത്വാ ഇധ ലോകേപി അത്താനം ഹനതി വിപ്പടിസാരവിഞ്ഞുഗരഹാദീഹി, പരലോകേപി ദുഗ്ഗതിപരിക്കിലേസേഹി, ന പന തേ പച്ചയദായകേ അപായദുക്ഖം പാപേതി. അപിച കുഹകോ ദക്ഖിണായ അമഹപ്ഫലഭാവകരണേനേവ ദായകം ഹനതീതി വുത്തോ, ന നിപ്ഫലഭാവകരണേന. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ – ‘‘ദുസ്സീലസ്സ മനുസ്സഭൂതസ്സ ദാനം ദത്വാ സഹസ്സഗുണാ ദക്ഖിണാ പാടികങ്ഖിതബ്ബാ’’തി (മ. നി. ൩.൩൭൯). തേനാഹ ‘‘സുഹതം ഹന്തി അത്താന’’ന്തി.

ഏവം ബാഹിരപരിമജ്ജനമത്തേ ഠിതാ പുഗ്ഗലാ സുദ്ധാ നാമ ന ഹോന്തി, അബ്ഭന്തരസുദ്ധിയാ ഏവ പന സുദ്ധാ ഹോന്തീതി ദസ്സേന്തോ ‘‘ന ബ്രാഹ്മണോ’’തി ദുതിയം ഗാഥമാഹ. തസ്സത്ഥോ – ഇരിയാപഥസണ്ഠപനാദിബഹിസമ്പത്തിമത്തേന ബ്രാഹ്മണോ ന ഹോതി. സമ്പത്തിഅത്ഥോ ഹി ഇധ വണ്ണ-സദ്ദോ. അബ്ഭന്തരേ പന സീലാദിസമ്പത്തിയാ ബ്രാഹ്മണോ ഹോതി, ‘‘ബാഹിതപാപോ ബ്രാഹ്മണോ’’തി കത്വാ. തസ്മാ ‘‘യസ്മിം പാപാനി ലാമകാനി കമ്മാനി സംവിജ്ജന്തി, ഏകംസേന സോ കണ്ഹോ നിഹീനപുഗ്ഗലോ’’തി സുജമ്പതി, ദേവാനമിന്ദ, ജാനാഹി. തം സുത്വാ സക്കോ കുഹകഭിക്ഖും തജ്ജേത്വാ ‘‘ധമ്മേ വത്താഹീ’’തി ഓവദിത്വാ സകട്ഠാനമേവ ഗതോ.

വസഭത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദുകനിപാതേ പഠമവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.