൭. രാധത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

യഥാ അഗാരം ദുച്ഛന്നന്തിആദികാ ആയസ്മതോ രാധത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയം കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഹംസവതീനഗരേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ വിഹാരം ഗന്ത്വാ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസിന്നോ സത്ഥാരാ ഏകം ഭിക്ഖും പടിഭാനേയ്യകാനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപിയമാനം ദിസ്വാ സയം തം ഠാനന്തരം പത്ഥേത്വാ മഹാദാനം പവത്തേസി. സത്ഥു ഉളാരഞ്ച പൂജം അകാസി. സോ ഏവം കതപണിധാനോ തതോ ചുതോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം സത്ഥാരം പിണ്ഡായ ഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ മധുരാനി അമ്ബഫലാനീ അദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ അപരാപരം പുഞ്ഞാനി കത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ അമ്ഹാകം ഭഗവതോ കാലേ രാജഗഹേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ രാധോതി ലദ്ധനാമോ വയപ്പത്തോ ഹുത്വാ ഘരാവാസം വസന്തോ മഹല്ലകകാലേ പുത്തദാരേഹി അപസാദിതോ, ‘‘കിം മേ ഘരാവാസേന, പബ്ബജിസ്സാമീ’’തി വിഹാരം ഗന്ത്വാ ഥേരേ ഭിക്ഖൂ ഉപസങ്കമിത്വാ പബ്ബജ്ജം യാചിത്വാ തേഹി ‘‘അയം ബ്രാഹ്മണോ ജിണ്ണോ ന സക്കോതി വത്തപടിവത്തം പൂരേതു’’ന്തി പടിക്ഖിത്തോ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ അത്തനോ അജ്ഝാസയം പവേദേത്വാ സത്ഥാരാ ഉപനിസ്സയസമ്പത്തിം ഓലോകേത്വാ ആണത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാ പബ്ബാജിതോ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൧.൬൩-൬൭) –

‘‘സുവണ്ണവണ്ണം സമ്ബുദ്ധം, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹം;

രഥിയം പടിപജ്ജന്തം, പാദഫലം അദാസഹം.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം ഫലം അദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ സത്ഥു സന്തികാവചരോ ഹുത്വാ വിചരന്തോ സത്ഥു ധമ്മദേസനാപടിഭാനസ്സ പച്ചയഭൂതാനം പടിഭാനജാനനകാനം അഗ്ഗോ ജാതോ. ഥേരസ്സ ഹി ദിട്ഠിസമുദാചാരഞ്ച ആഗമ്മ ദസബലസ്സ നവനവാ ധമ്മദേസനാ പടിഭാതി. തേനാഹ ഭഗവാ – ‘‘ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, മമ സാവകാനം ഭിക്ഖൂനം പടിഭാനേയ്യകാനം യദിദം രാധോ’’തി (അ. നി. ൧.൨൧൯, ൨൩൩). സോ ഏകദിവസം ‘‘ഇമേ സത്താ അഭാവനായ രാഗേന അഭിഭുയ്യന്തി, ഭാവനായ സതി തം നത്ഥീ’’തി ഭാവനം ഥോമേന്തോ ‘‘യഥാ അഗാര’’ന്തിആദിനാ ഗാഥാദ്വയമാഹ.

൧൩൩-൪. തത്ഥ അഗാരന്തി യംകിഞ്ചി ഗേഹം. ദുച്ഛന്നന്തി വിരളച്ഛന്നം ഛിദ്ദാവഛിദ്ദം. സമതിവിജ്ഝതീതി വസ്സവുട്ഠി വിനിവിജ്ഝതി. അഭാവിതന്തി തം അഗാരം വുട്ഠി വിയ ഭാവനായ രഹിതത്താ അഭാവിതം ചിത്തം. രാഗോ സമതിവിജ്ഝതീതി ന കേവലം രാഗോവ ദോസമോഹമാനാദയോപി സബ്ബകിലേസാ തഥാരൂപം ചിത്തം അതിവിജ്ഝന്തിയേവ. സുഭാവിതന്തി സമഥവിപസ്സനാഭാവനാഹി സുട്ഠു ഭാവിതം, ഏവരൂപം ചിത്തം സുച്ഛന്നം ഗേഹം വുട്ഠി വിയ രാഗാദയോ കിലേസാ അതിവിജ്ഝിതും ന സക്കോന്തീതി.

രാധത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.