൪. ഗങ്ഗാതീരിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

തിണ്ണം മേ താലപത്താനന്തിആദികാ ആയസ്മതോ ഗങ്ഗാതീരിയത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയം കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ സാസനേ അഭിപ്പസന്നോ ഹുത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാനീയമദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ അപരാപരം പുഞ്ഞാനി കത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരസ്സ ഗഹപതിസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, ‘‘ദത്തോ’’തിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വയപ്പത്തോ ഘരാവാസം വസന്തോ അഗമനീയട്ഠാനഭാവം അജാനിത്വാ വീതിക്കമം കത്വാ പുന അഗമനീയട്ഠാനഭാവം ഞത്വാ സംവേഗജാതോ പബ്ബജിത്വാ തം കമ്മം ജിഗുച്ഛിത്വാ ലൂഖപടിപത്തിം അനുതിട്ഠന്തോ പംസുകൂലചീവരം ഛവസിത്തസദിസം മത്തികാപത്തഞ്ച ഗഹേത്വാ ഗങ്ഗാതീരേ തീഹി താലപത്തേഹി കുടികം കത്വാ വിഹാസി, തേനേവസ്സ ഗങ്ഗാതീരിയോതി സമഞ്ഞാ അഹോസി. സോ ‘‘അരഹത്തം അപ്പത്വാ ന കേനചി സല്ലപിസ്സാമീ’’തി ചിത്തം അധിട്ഠായ പഠമം സംവച്ഛരം തുണ്ഹീഭൂതോ വചീഭേദം അകരോന്തോവ വിഹാസി. ദുതിയേ സംവച്ഛരേ ഗോചരഗാമേ അഞ്ഞതരായ ഇത്ഥിയാ ‘‘മൂഗോ നു ഖോ നോ’’തി വീമംസിതുകാമായ പത്തേ ഖീരം ആസിഞ്ചന്തിയാ ഹത്ഥവിഹാരേ കതേപി ഓകിരിതേ, ‘‘അലം, ഭഗിനീ’’തി വാചം നിച്ഛരി. തതിയേ പന സംവച്ഛരേ അന്തരവസ്സേവ ഘടയന്തോ വായമന്തോ അരഹത്തം പാപുണി, തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൦.൫൧-൫൬) –

‘‘പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സ, ഭിക്ഖുസങ്ഘേ അനുത്തരേ;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, പാനീഘടമപൂരയിം.

‘‘പബ്ബതഗ്ഗേ ദുമഗ്ഗേ വാ, ആകാസേ വാഥ ഭൂമിയം;

യദാ പാനീയമിച്ഛാമി, ഖിപ്പം നിബ്ബത്തതേ മമ.

‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ദകദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹാ പന ഹുത്വാ അത്തനോ പുബ്ബഭാഗപടിപത്തിയാ വിഭാവനമുഖേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൧൨൭. ‘‘തിണ്ണം മേ താലപത്താനം, ഗങ്ഗാതീരേ കുടീ കതാ;

ഛവസിത്തോവ മേ പത്തോ, പംസുകൂലഞ്ച ചീവരം.

൧൨൮. ‘‘ദ്വിന്നം അന്തരവസ്സാനം, ഏകാ വാചാ മേ ഭാസിതാ;

തതിയേ അന്തരവസ്സമ്ഹി, തമോഖന്ധോ പദാലിതോ’’തി. – ഗാഥാദ്വയം അഭാസി;

തത്ഥ തിണ്ണം മേ താലപത്താനം, ഗങ്ഗാതീരേ കുടീ കതാതി താലരുക്ഖതോ പഹിതേഹി തീഹി താലപണ്ണേഹി മയ്ഹം വസ്സനപരിഹരണത്ഥം ഗങ്ഗായ നദിയാ തീരേ കുടികാ കതാ. തേന അത്തനോ സേനാസനസന്തോസം ദസ്സേതി. വുത്തഞ്ഹി ധമ്മസേനാപതിനാ –

‘‘പല്ലങ്കേന നിസിന്നസ്സ, ജണ്ണുകേ നാഭിവസ്സതി;

അലം ഫാസുവിഹാരായ, പഹിതത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ’’തി. (ഥേരഗാ. ൯൮൫; മി. പ. ൬.൧.൧);

‘‘താലപത്തീന’’ന്തിപി പാഠോ, സോ ഏവത്ഥോ. ഛവസിത്തോവ മേ പത്തോതി മയ്ഹം പത്തോ ഛവസിത്തസദിസോ, മതാനം ഖീരസേചനകുണ്ഡസദിസോതി അത്ഥോ. പംസുകൂലഞ്ച ചീവരന്തി ചീവരഞ്ച മേ അന്തരമഗ്ഗസുസാനാദീസു ഛഡ്ഡിതനന്തകേഹി കതം പംസുകൂലം. പദദ്വയേന പരിക്ഖാരസന്തോസം ദസ്സേതി.

ദ്വിന്നം അന്തരവസ്സാനന്തി ദ്വീസു അന്തരവസ്സേസു പബ്ബജിതതോ അരഹത്തമപ്പത്തസംവച്ഛരേസു. ഏകാ വാചാ മേ ഭാസിതാതി ഏകാ, ‘‘അലം, ഭഗിനീ’’തി ഖീരപടിക്ഖേപവാചാ ഏവ മയാ വുത്താ, അഞ്ഞോ തത്ഥ വചീഭേദോ നാഹോസി. തേന ഉക്കംസഗതം കായവചീസംയമം ദസ്സേതി. തതിയേ അന്തരവസ്സമ്ഹീതി തതിയസ്സ സംവച്ഛരസ്സ അബ്ഭന്തരേ, തസ്മിം അപരിപുണ്ണേയേവ. തമോഖന്ധോ പദാലിതോതി അഗ്ഗമഗ്ഗേന തമോഖന്ധോ ഭിന്നോ, അവിജ്ജാനുസയോ സമുച്ഛിന്നോതി അത്ഥോ. തേന തദേകട്ഠതായ സബ്ബകിലേസാനം അനവസേസപ്പഹാനം വദതി.

ഗങ്ഗാതീരിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.