൩. വല്ലിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

മക്കടോ പഞ്ചദ്വാരായന്തിആദികാ ആയസ്മതോ വല്ലിയത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ ഇതോ ഏകതിംസേ കപ്പേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം കേനചിദേവ കരണീയേന അരഞ്ഞം ഗതോ തത്ഥ നാരദം നാമ പച്ചേകസമ്ബുദ്ധം രുക്ഖമൂലേ വസന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ നളേഹി സാലം കത്വാ തിണേഹി ഛാദേത്വാ അദാസി. ചങ്കമനട്ഠാനഞ്ചസ്സ സോധേത്വാ വാലുകാ ഓകിരിത്വാ അദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം ബ്രാഹ്മണമഹാസാലസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, വല്ലിയോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വയപ്പത്തോ യോബ്ബനമനുപ്പത്തോ ഇന്ദ്രിയവസികോ ഹുത്വാ വിചരന്തോ കല്യാണമിത്തസംസഗ്ഗേന ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൦.൯൩-൧൦൩) –

‘‘ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേ, ഹാരിതോ നാമ പബ്ബതോ;

സയമ്ഭൂ നാരദോ നാമ, രുക്ഖമൂലേ വസീ തദാ.

‘‘നളാഗാരം കരിത്വാന, തിണേന ഛാദയിം അഹം;

ചങ്കമം സോധയിത്വാന, സയമ്ഭുസ്സ അദാസഹം.

‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

‘‘തത്ഥ മേ സുകതം ബ്യമ്ഹം, നളകുടികനിമ്മിതം;

സട്ഠിയോജനമുബ്ബേധം, തിംസയോജനവിത്ഥതം.

‘‘ചതുദ്ദസേസു കപ്പേസു, ദേവലോകേ രമിം അഹം;

ഏകസത്തതിക്ഖത്തുഞ്ച, ദേവരജ്ജമകാരയിം.

‘‘ചതുത്തിംസതിക്ഖത്തുഞ്ച, ചക്കവത്തീ അഹോസഹം;

പദേസരജ്ജം വിപുലം, ഗണനാതോ അസങ്ഖിയം.

‘‘ധമ്മപാസാദമാരുയ്ഹ, സബ്ബാകാരവരൂപമം;

യദിച്ഛകാഹം വിഹരേ, സക്യപുത്തസ്സ സാസനേ.

‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, നളകുടിയിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ പുഥുജ്ജനകാലേ അത്തനോ ചിത്തസ്സ രൂപാദിആരമ്മണേസു യഥാകാമപ്പവത്തിയാ, ഇദാനി അരിയമഗ്ഗേന നിഗ്ഗഹിതഭാവസ്സ ച വിഭാവനേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൧൨൫. ‘‘മക്കടോ പഞ്ചദ്വാരായം, കുടികായം പസക്കിയ;

ദ്വാരേന അനുപരിയേതി, ഘട്ടയന്തോ മുഹും മുഹും.

൧൨൬. ‘‘തിട്ഠ മക്കട മാ ധാവി, ന ഹി തേ തം യഥാ പുരേ;

നിഗ്ഗഹീതോസി പഞ്ഞായ, നേവ ദൂരം ഗമിസ്സസീ’’തി. – ഗാഥാദ്വയം അഭാസി;

തത്ഥ ഘട്ടയന്തോതി അത്തനോ ലോലഭാവേന രുക്ഖസ്സ അഞ്ഞം സാഖം മുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ഗഹണേന അനേകവാരം തത്ഥ രുക്ഖം ചാലേന്തോ ഫലൂപഭോഗമക്കടോ വിയ തേന തേന ചക്ഖാദിദ്വാരേന രൂപാദിആരമ്മണേസു അഞ്ഞം മുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞം ഗണ്ഹന്തോ ചിത്തസന്താനസ്സ സമാദാനവസേന നിച്ചലം ഠാതും അപ്പദാനേന അഭിക്ഖണം ഘട്ടയന്തോ ചാലേന്തോ തസ്മിംയേവ രൂപാദിആരമ്മണേ അനുപരിവത്തതി യഥാകാമം വിചരതി. വത്തമാനസമീപതായ ചേത്ഥ വത്തമാനവചനം. ഏവം അനുപരിയന്തോ ച തിട്ഠ, മക്കട, മാ ധാവി ത്വം, ചിത്തമക്കട, ഇദാനി തിട്ഠ മാ ധാവി, ഇതോ പട്ഠായ തേ ധാവിതും ന സക്കാ, തസ്മാ ന ഹി തേ തം യഥാ പൂരേ യസ്മാ തം അത്തഭാവഗേഹം പുബ്ബേ വിയ ന തേ സേവിതം പിഹിതദ്വാരഭാവതോ, കിഞ്ച നിഗ്ഗഹീതോസി പഞ്ഞായ സയഞ്ച ഇദാനി മഗ്ഗപഞ്ഞായ കിലേസാഭിസങ്ഖാരസങ്ഖാതാനം പാദാനം ഛേദനേന അച്ചന്തികം നിഗ്ഗഹം പത്തോസി, തസ്മാ നേവ ദൂരം ഗമിസ്സസി ഇതോ അത്തഭാവതോ ദൂരം ദുതിയാദിഅത്തഭാവം നേവ ഗമിസ്സസി യാവചരിമകചിത്തം ഏവ തേ ഗമനന്തി ദസ്സേതി. ‘‘നേതോ ദൂര’’ന്തിപി പാഠോ, സോ ഏവത്ഥോ.

വല്ലിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.