൨. പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

നയിദം അനയേനാതിആദികാ ആയസ്മതോ പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയം കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ സീഹയോനിയം നിബ്ബത്തിത്വാ പബ്ബതഗുഹായം വിഹരതി. ഭഗവാ തസ്സ അനുഗ്ഗഹം കാതും ഗോചരായ പക്കന്തകാലേ സയനഗുഹം പവിസിത്വാ നിരോധം സമാപജ്ജിത്വാ നിസീദി. സീഹോ ഗോചരം ഗഹേത്വാ നിവത്തോ ഗുഹാദ്വാരേ ഭഗവന്തം ദിസ്വാ ഹട്ഠതുട്ഠോ ജലജഥലജപുപ്ഫേഹി പൂജം കത്വാ ചിത്തം പസാദേന്തോ ഭഗവതോ ആരക്ഖത്ഥായ അരഞ്ഞേ വാളമിഗേ അപനേതും തീസു വേലാസു സീഹനാദം നദന്തോ ബുദ്ധഗതായ സതിയാ അട്ഠാസി. യഥാ പഠമദിവസം, ഏവം സത്താഹം പൂജേസി. ഭഗവാ സത്താഹച്ചയേന നിരോധാ വുട്ഠഹിത്വാ ‘‘വത്തിസ്സതി ഇമസ്സ ഏത്തകോ ഉപനിസ്സയോ’’തി തസ്സ പസ്സന്തസ്സേവ ആകാസം പക്ഖന്ദിത്വാ വിഹാരമേവ ഗതോ. സീഹോ പാലിലേയ്യകഹത്ഥീ വിയ ബുദ്ധവിയോഗദുക്ഖം അധിവാസേതും അസക്കോന്തോ കാലം കത്വാ ഹംസവതീനഗരേ മഹാഭോഗകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്തോ നഗരവാസീഹി സദ്ധിം വിഹാരം ഗതോ ധമ്മദേസനം സുത്വാ സത്താഹം മഹാദാനം പവത്തേത്വാ യാവജീവം പുഞ്ഞാനി കത്വാ അപരാപരം ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ അമ്ഹാകം ഭഗവതോ കാലേ കോസമ്ബിയം രഞ്ഞോ ഉതേനസ്സ പുരോഹിതപുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി ഭാരദ്വാജോ നാമ നാമേന. സോ വയപ്പത്തോ തയോ വേദേ ഉഗ്ഗഹേത്വാ പഞ്ച മാണവകസതാനി മന്തേ വാചേന്തോ മഹഗ്ഘസഭാവേന അനനുരൂപാചാരത്താ തേഹി പരിച്ചജ്ജന്തോ രാജഗഹം ഗന്ത്വാ ഭഗവതോ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ലാഭസക്കാരം ദിസ്വാ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ ഭോജനേ അമത്തഞ്ഞൂ ഹുത്വാ വിചരന്തോ സത്ഥാരാ ഉപായേന മത്തഞ്ഞുതായ പതിട്ഠാപിതോ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ നചിരസ്സേവ ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൦.൧൦൪-൧൦൯) –

‘‘മിഗലുദ്ദോ പുരേ ആസിം, വിപിനേ വിചരം തദാ;

അദ്ദസം വിരജം ബുദ്ധം, സബ്ബധമ്മാന പാരഗും.

‘‘പിയാലഫലമാദായ, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സദാസഹം;

പുഞ്ഞക്ഖേത്തസ്സ വീരസ്സ, പസന്നോ സേഹി പാണിഭി.

‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം ഫലം അദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

ഛളഭിഞ്ഞോ പന ഹുത്വാ ‘‘ഭഗവതോ സമ്മുഖാ യം സാവകേഹി പത്തബ്ബം, തം മയാ പത്ത’’ന്തി, ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ച ‘‘യസ്സ മഗ്ഗേ വാ ഫലേ വാ കങ്ഖാ അത്ഥി, സോ മം പുച്ഛതൂ’’തി സീഹനാദം നദി. തേന തം ഭഗവാ, ‘‘ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, മമ സാവകാനം ഭിക്ഖൂനം സീഹനാദികാനം യദിദം പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജോ’’തി (അ. നി. ൧.൧൮൮, ൧൯൫) ഏതദഗ്ഗേ ഠപേസി. സോ ഏകദിവസം അത്തനോ സന്തികം ഉപഗതം ഗിഹികാലേ സഹായഭൂതം മച്ഛരിം മിച്ഛാദിട്ഠിബ്രാഹ്മണം അനുകമ്പമാനോ തസ്സ ദാനകഥം കഥേത്വാ തേന ച ‘‘അയം മമ ധനം വിനാസേതുകാമോ’’തി ഭകുടിം കത്വാപി ‘‘തുയ്ഹം ഏകഭത്തം ദേമീ’’തി വുത്തേ, ‘‘തം സങ്ഘസ്സ ദേഹി മാ മയ്ഹ’’ന്തി സങ്ഘസ്സ പരിണാമേസി. പുന ബ്രാഹ്മണേന ‘‘അയം മം ബഹൂനം ദാപേതുകാമോ’’തി അപ്പച്ചയേ പകാസിതേ ദുതിയദിവസം ധമ്മസേനാപതിനാ സങ്ഘഗതായ ദക്ഖിണായ മഹപ്ഫലഭാവപ്പകാസനേന തം പസാദേത്വാ, ‘‘അയം ബ്രാഹ്മണോ ‘ആഹാരഗേധേന മം ദാനേ നീയോജേസീ’തി മഞ്ഞതി, ആഹാരസ്സ പന മയാ സബ്ബസോ പരിഞ്ഞാതഭാവം ന ജാനാതി, ഹന്ദ നം ജാനാപേമീ’’തി –

൧൨൩. ‘‘നയിദം അനയേന ജീവിതം, നാഹാരോ ഹദയസ്സ സന്തികോ;

ആഹാരട്ഠിതികോ സമുസ്സയോ, ഇതി ദിസ്വാന ചരാമി ഏസനം.

൧൨൪. ‘‘പങ്കോതി ഹി നം അവേദയും, യായം വന്ദനപൂജനാ കുലേസു;

സുഖുമം സല്ലം ദുരുബ്ബഹം, സക്കാരോ കാപുരിസേന ദുജ്ജഹോ’’തി. –

ഗാഥാദ്വയം അഭാസി.

തത്ഥ നയിദം അനയേന ജീവിതന്തി ഇദം മമ ജീവിതം അനയേന അഞായേന വേളുദാനപുപ്ഫദാനാദിഅനേസനായ ന ഹോതി ജീവിതനികന്തിയാ അഭാവതോ. നാഹാരോ ഹദയസ്സ സന്തികോതി ആഹാരോ ച ആഹരിയമാനോ മഗ്ഗഫലഞാണം വിയ ഹദയസ്സ ചിത്തസ്സ സന്തികരോ ന ഹോതി, കേവലം പന സജ്ജുകം ഖുദാപടിഘാതമത്തം കരോതീതി അധിപ്പായോ. അഥ വാ നാഹാരോ ഹദയസ്സ സന്തികോതി ആഹാരോ രസതണ്ഹാവത്ഥു മേ ഹദയസ്സ സന്തികോ ആസത്തോ ന ഹോതി രസതണ്ഹായ ഏവ അഭാവതോ. ‘‘സന്തികേ’’തിപി പഠന്തി. യോ ഹി ആഹാരഗിദ്ധോ ലാഭസക്കാരപ്പസുതോ വിചരതി, തസ്സ ആഹാരോ ഹദയസ്സ സന്തികേ നാമ അഭിണ്ഹം മനസികാതബ്ബതോ. യോ പന പരിഞ്ഞാതാഹാരോ, സോ തത്ഥ പഹീനച്ഛന്ദരാഗോ, ന തസ്സാഹാരോ ഹദയസ്സ സന്തികേ നാമ – ‘‘കഥം നു ഖോ ലഭേയ്യ’’ന്തിആദിമനസികരണസ്സേവ അഭാവതോ. യദി ഹി ജീവിതനികന്തി ആഹാരരസതണ്ഹാ ച നത്ഥി, അഥ കസ്മാ പിണ്ഡായ ചരസീതി അനുയോഗം മനസി കത്വാ ആഹ ‘‘ആഹാരട്ഠിതികോ സമുസ്സയോ, ഇതി ദിസ്വാന ചരാമി ഏസന’’ന്തി. ആഹാരോ ഭോജനം ഠിതി ഠാനം പച്ചയോ ഏതസ്സാതി ആഹാരട്ഠിതികോ. ‘‘ആഹാരപടിബദ്ധവുത്തികോ സമുസ്സയോ കായോ’’ഇതി ദിസ്വാന ഏവം ഞത്വാ ഇമമത്ഥം ബുദ്ധിയം ഠപേത്വാ ചരാമി ഏസനം, ഭിക്ഖാപരിയേസനം കരോമീതി അത്ഥോ.

പച്ചയനിമിത്തം കുലാനി ഉപസങ്കമന്തോ തത്ഥ വന്ദനപൂജനാഹി ലാഭസക്കാരേഹി ച ബജ്ഝതീതി ഏവം മാദിസേസു ന ചിന്തേതബ്ബന്തി ദസ്സേന്തോ ‘‘പങ്കോ’’തിഗാഥം അഭാസി. തസ്സത്ഥോ – യാ അയം പച്ചയനിമിത്തം ഉപഗതാനം പബ്ബജിതാനം കുലേസു ഗേഹവാസീസു പവത്തിസ്സതി ഗുണസമ്ഭാവനാ പൂജനാ ച, യസ്മാ തം അഭാവിതത്താനം ഓസീദാപനട്ഠേന മലീനഭാവകരണേന ച പങ്കോ കദ്ദമോതി ബുദ്ധാദയോ അവേദയും അബ്ഭഞ്ഞാസും പവേദേസും വാ, തസ്മാ സാ സപ്പുരിസാനം ബന്ധായ ന ഹോതി സക്കാരാസായ പഗേവ പഹീനത്താ. അസപ്പുരിസസ്സ പന സക്കാരാസാ ദുവിഞ്ഞേയ്യസഭാവതായ പീളാജനനതോ അന്തോ തുദനതോ ഉദ്ധരിതും അസക്കുണേയ്യതോ ച സുഖുമം സല്ലം ദുരുബ്ബഹം. തതോ ഏവ തേന സക്കാരോ കാപുരിസേന ദുജ്ജഹോ ദുരുബ്ബഹേയ്യോ തസ്സ പഹാനപടിപത്തിയാ അപ്പടിപജ്ജനതോ, സക്കാരാസാപഹാനേന പഹീനോ ഹോതീതി. തം സുത്വാ ബ്രാഹ്മണോ ഥേരേ അഭിപ്പസന്നോ അഹോസി.

പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.