൨. സുനീതത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

നീചേ കുലമ്ഹീതിആദികാ ആയസ്മതോ സുനീതത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനിത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ബുദ്ധസ്സ സുഞ്ഞകാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്തോ ബാലജനേഹി സദ്ധിം കീളാപസുതോ ഹുത്വാ വിചരന്തോ ഏകം പച്ചേകബുദ്ധം ഗാമേ പിണ്ഡായ ചരന്തം ദിസ്വാ, ‘‘കിം തുയ്ഹം സബ്ബസോ വണിതസരീരസ്സ വിയ സകലം കായം പടിച്ഛാദേത്വാ ഭിക്ഖാചരണേന, നനു നാമ കസിവാണിജ്ജാദീഹി ജീവികാ കപ്പേതബ്ബാ? താനി ചേ കാതും ന സക്കോസി, ഘരേ ഘരേ മുത്തകരീസാദീനി നീഹരന്തോ പച്ഛാ വത്ഥുസോധനേന ജീവാഹീ’’തി അക്കോസി. സോ തേന കമ്മേന നിരയേ പച്ചിത്വാ തസ്സേവ കമ്മസ്സ വിപാകാവസേസേന മനുസ്സലോകേപി ബഹൂനി ജാതിസതാനി പുപ്ഫഛഡ്ഡകകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ തഥാ ജീവികം കപ്പേസി. ഇമസ്മിഞ്ച ബുദ്ധുപ്പാദേ പുപ്ഫഛഡ്ഡകകുലേ ഏവ നിബ്ബത്തോ ഉക്കാരസോധനകമ്മേന ജീവികം കപ്പേതി ഘാസച്ഛാദനമത്തമ്പി അലഭന്തോ.

അഥ ഭഗവാ പച്ഛിമയാമേ ബുദ്ധാചിണ്ണം മഹാകരുണാസമാപത്തിം സമാപജ്ജിത്വാ തതോ വുട്ഠായ ബുദ്ധചക്ഖുനാ ലോകം വോലോകേന്തോ സുനീതസ്സ ഹദയബ്ഭന്തരേ ഘടേ പദീപം വിയ പജ്ജലന്തം അരഹത്തൂപനിസ്സയം ദിസ്വാ വിഭാതായ രത്തിയാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതോ രാജഗഹം പിണ്ഡായ പവിട്ഠോ. യസ്സം വീഥിയം സുനീതോ ഉക്കാരസോധനകമ്മം കരോതി, തം വീഥിം പടിപജ്ജി. സുനീതോപി തത്ഥ തത്ഥ വിഘാസുച്ചാരസങ്കാരാദികം രാസിം കത്വാ പിടകേസു പക്ഖിപിത്വാ കാജേനാദായ പരിഹരന്തോ ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതം സത്ഥാരം ആഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ സാരജ്ജമാനോ സമ്ഭമാകുലഹദയോ ഗമനമഗ്ഗം നിലീയനോകാസഞ്ച അലഭന്തോ കാജം ഭിത്തിപസ്സേ ഠപേത്വാ ഏകേന പസ്സേന അനുപവിസന്തോ വിയ ഭിത്തിം അല്ലീനോ പഞ്ജലികോ അട്ഠാസി. ‘‘ഭിത്തിഛിദ്ദേന അപക്കമിതുകാമോ അഹോസീ’’തിപി വദന്തി.

സത്ഥാ തസ്സ സമീപം പത്വാ ‘‘അയം അത്തനോ കുസലമൂലസഞ്ചോദിതം ഉപഗതം മം സാരജ്ജമാനോ ജാതിയാ കമ്മസ്സ ച നിഹീനതായ സമ്മുഖീഭാവമ്പി ലജ്ജതി, ഹന്ദസ്സ വേസാരജ്ജം ഉപ്പാദേസ്സാമീ’’തി കരവീകരുതമഞ്ജുനാ സകലനഗരനിന്നാദവര-ഗമ്ഭീരേന ബ്രഹ്മസ്സരേന ‘‘സുനീതാ’’തി ആലപിത്വാ ‘‘കിം ഇമായ ദുക്ഖജീവികായ പബ്ബജിതും സക്ഖിസ്സതീ’’തി ആഹ. സുനീതോ തേന സത്ഥു വചനേന അമതേന വിയ അഭിസിത്തോ ഉളാരം പീതിസോമനസ്സം പടിസംവേദേന്തോ ‘‘ഭഗവാ, സചേ മാദിസാപി ഇധ പബ്ബജ്ജം ലഭന്തി, കസ്മാഹം ന പബ്ബജിസ്സാമി, പബ്ബാജേഥ മം ഭഗവാ’’തി ആഹ. സത്ഥാ ‘‘ഏഹി, ഭിക്ഖൂ’’തി ആഹ. സോ താവദേവ ഏഹിഭിക്ഖുഭാവേന പബ്ബജ്ജം ഉപസമ്പദഞ്ച ലഭിത്വാ ഇദ്ധിമയപത്തചീവരധരോ വസ്സസട്ഠികത്ഥേരോ വിയ ഹുത്വാ സത്ഥു സന്തികേ അട്ഠാസി. ഭഗവാ തം വിഹാരം നേത്വാ കമ്മട്ഠാനം ആചിക്ഖി. സോ പഠമം അട്ഠ സമാപത്തിയോ, പഞ്ച ച അഭിഞ്ഞായോ നിബ്ബത്തേത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി. തം സക്കാദയോ ദേവാ ബ്രഹ്മാനോ ച ഉപസങ്കമിത്വാ നമസ്സിംസു. തേന വുത്തം –

‘‘താ ദേവതാ സത്തസതാ ഉളാരാ, ബ്രഹ്മാ ച ഇന്ദോ ഉപസങ്കമിത്വാ;

ആജാനീയം ജാതിജരാഭിഭൂതം, സുനീതം നമസ്സന്തി പസന്നചിത്താ’’തിആദി.

ഭഗവാ തംയേവ ദേവസങ്ഘപുരക്ഖതം ദിസ്വാ സിതം കത്വാ പസംസന്തോ ‘‘തപേന ബ്രഹ്മചരിയേനാ’’തി ഗാഥായ ധമ്മം ദേസേസി. അഥ നം സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ സീഹനാദം നദാപേതുകാമാ, ‘‘ആവുസോ സുനീത, കസ്മാ കുലാ ത്വം പബ്ബജിതോ, കഥം വാ പബ്ബജിതോ, കഥഞ്ച സച്ചാനി പടിവിജ്ഝീ’’തി പുച്ഛിംസു. സോ തം സബ്ബം പകാസേന്തോ –

൬൨൦. ‘‘നീചേ കുലമ്ഹി ജാതോഹം, ദലിദ്ദോ അപ്പഭോജനോ;

ഹീനകമ്മം മമം ആസി, അഹോസിം പുപ്ഫഛഡ്ഡകോ.

൬൨൧. ‘‘ജിഗുച്ഛിതോ മനുസ്സാനം, പരിഭൂതോ ച വമ്ഭിതോ;

നീചം മനം കരിത്വാന, വന്ദിസ്സം ബഹുകം ജനം.

൬൨൨. ‘‘അഥദ്ദസാസിം സമ്ബുദ്ധം, ഭിക്ഖുസങ്ഘപുരക്ഖതം;

പവിസന്തം മഹാവീരം, മഗധാനം പുരുത്തമം.

൬൨൩. ‘‘നിക്ഖിപിത്വാന ബ്യാഭങ്ഗിം, വന്ദിതും ഉപസങ്കമിം;

മമേവ അനുകമ്പായ, അട്ഠാസി പുരിസുത്തമോ.

൬൨൪. ‘‘വന്ദിത്വാ സത്ഥുനോ പാദേ, ഏകമന്തം ഠിതോ തദാ;

പബ്ബജ്ജം അഹമായാചിം, സബ്ബസത്താനമുത്തമം.

൬൨൫. ‘‘തതോ കാരുണികോ സത്ഥാ, സബ്ബലോകാനുകമ്പകോ;

‘ഏഹി ഭിക്ഖൂ’തി മം ആഹ, സാ മേ ആസൂപസമ്പദാ.

൬൨൬. ‘‘സോഹം ഏകോ അരഞ്ഞസ്മിം, വിഹരന്തോ അതന്ദിതോ.

അകാസിം സത്ഥു വചനം, യഥാ മം ഓവദീ ജിനോ.

൬൨൭. ‘‘രത്തിയാ പഠമം യാമം, പുബ്ബജാതിമനുസ്സരിം;

രത്തിയാ മജ്ഝിമം യാമം, ദിബ്ബചക്ഖും വിസോധയിം;

രത്തിയാ പച്ഛിമേ യാമേ, തമോഖന്ധം പദാലയിം.

൬൨൮. ‘‘തതോ രത്യാവിവസാനേ, സൂരിയുഗ്ഗമനം പതി; (ജാ. ൧.൧൧.൭൯);

ഇന്ദോ ബ്രഹ്മാ ച ആഗന്ത്വാ, മം നമസ്സിംസു പഞ്ജലീ.

൬൨൯. ‘‘നമോ തേ പുരിസാജഞ്ഞ, നമോ തേ പുരിസുത്തമ;

യസ്സ തേ ആസവാ ഖീണാ, ദക്ഖിണേയ്യോസി മാരിസ.

൬൩൦. ‘‘തതോ ദിസ്വാന മം സത്ഥാ, ദേവസങ്ഘപുരക്ഖതം;

സിതം പാതുകരിത്വാന, ഇമമത്ഥം അഭാസഥ.

൬൩൧. ‘‘തപേന ബ്രഹ്മചരിയേന, സംയമേന ദമേന ച;

ഏതേന ബ്രാഹ്മണോ ഹോതി, ഏതം ബ്രാഹ്മണമുത്തമ’’ന്തി. –

ഇമാഹി ഗാഥാഹി സീഹനാദം നദി.

തത്ഥ നീചേതി ലാമകേ സബ്ബനിഹീനേ. ഉച്ചനീചഭാവോ ഹി നാമ സത്താനം ഉപാദായുപാദായ, അയം പന സബ്ബനിഹീനേ പുക്കുസകുലേ ഉപ്പന്നതം ദസ്സേന്തോ ‘‘നീചേ കുലമ്ഹി ജാതോ’’തി ആഹ. തേന വുത്തം – ‘‘നീചേതി ലാമകേ സബ്ബനിഹീനേ’’തി. ദലിദ്ദോതി ദുഗ്ഗതോ, ദലിദ്ദാപി കേചി കദാചി ഘാസച്ഛാദനസ്സ ലാഭിനോ, അകസിരവുത്തിനോ ഹോന്തി, അഹം പന സബ്ബകാലം കസിരവുത്തിതായ ഹീനോ ഉദ്ധനം ഉപട്ഠപിതഉക്ഖലികോ ദസ്സനയുത്തം ഥേവകമ്പി അപസ്സിം യേവാതി ദസ്സേന്തോ ‘‘അപ്പഭോജനോ’’തി ആഹ. നീചകുലികാ ദലിദ്ദാപി കേചി അനീചകമ്മാജീവാ ഹോന്തി, മയ്ഹം പന ന തഥാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഹീനകമ്മം മമം ആസീ’’തി. കീദിസന്തി ചേ? അഹോസിം പുപ്ഫഛഡ്ഡകോ, ഹത്ഥവികലസ്സ ഹത്ഥവാതി വിയ ഉപചാരവസേനായം ഇമസ്സ സമഞ്ഞാ അഹോസി യദിദം ‘‘പുപ്ഫഛഡ്ഡകോ’’തി. മിലാതപുപ്ഫസന്ഥരവണ്ണതായ വാ ഉക്കാരഭൂമിയാ ഏവം വുത്തോ.

ജിഗുച്ഛിതോതി ജാതിയാ ചേവ കമ്മുനാ ച ഹീളിതോ. മനുസ്സാനന്തി മനുസ്സേഹി. പരിഭൂതോതി അവഞ്ഞാതോ. വമ്ഭിതോതി ഖുംസിതോ. നീചം മനം കരിത്വാനാതി അഞ്ഞേ മനുസ്സേ സിനേരും വിയ ഉക്ഖിപിത്വാ തേസം പാദപംസുതോപി അത്താനം നിഹീനം കത്വാ പവത്തിയാ നീചം നിഹീനം മനം കത്വാ. വന്ദിസ്സം ബഹുകം ജനന്തി പുഥുമഹാജനം ദിട്ഠദിട്ഠകാലേ വന്ദിം സിരസി അഞ്ജലിം കരോന്തോ പണാമിം.

അഥാതി അധികാരന്തരദീപനേ നിപാതോ. അദ്ദസാസിന്തി അദ്ദക്ഖിം. മഗധാനന്തി മഗധാ നാമ ജാനപദിനോ രാജകുമാരാ, തേസം നിവാസോ ഏകോപി ജനപദോ രുള്ഹിയാ ‘‘മഗധാന’’ന്തി വുത്തോ, മഗധജനപദസ്സാതി അത്ഥോ. പുരുത്തമന്തി ഉത്തമം നഗരം.

ബ്യാഭങ്ഗിന്തി കാജം. പബ്ബജ്ജം അഹമായാചിന്തി, ‘‘സുനീത, പബ്ബജിതും സക്ഖിസ്സസീ’’തി സത്ഥാരാ ഓകാസേ കതേ അഹം പബ്ബജ്ജം അയാചിം. ആസൂപസമ്പദാതി ‘‘ഏഹി, ഭിക്ഖൂ’’തി സത്ഥു വചനമത്തേന ആസി ഉപസമ്പദാ. യഥാ മം ഓവദീതി ‘‘ഏവം സമഥപുബ്ബങ്ഗമം വിപസ്സനം ഭാവേഹീ’’തി യഥാ മം ഓവദി, തഥാ സത്ഥുനോ വചനം അകാസിം പടിപജ്ജിം. രത്തിയാതിആദി തസ്സാ പടിപത്തിയാ രസദസ്സനം. തത്ഥ പുബ്ബേനിവാസഞാണം അനാഗതംസഞാണഞ്ച ബഹുകിച്ചന്തി ‘‘പഠമം യാമം മജ്ഝിമം യാമ’’ന്തി അച്ചന്തസംയോഗവസേന ഉപയോഗവചനം വുത്തം. ന തഥാ ആസവക്ഖയഞാണം ഏകാഭിസമയവസേന പവത്തനതോതി ‘‘പച്ഛിമേ യാമേ’’തി ഭുമ്മവസേന വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. ഇന്ദോതി സക്കോ ദേവരാജാ. ബ്രഹ്മാതി മഹാബ്രഹ്മാ. ഇന്ദബ്രഹ്മഗ്ഗഹണേന അഞ്ഞേസം കാമദേവാനം ബ്രഹ്മൂനഞ്ച ആഗമനം വുത്തമേവാതി ദട്ഠബ്ബം. ഉക്കട്ഠനിദ്ദേസോ ഹേസ യഥാ ‘‘രാജാ ആഗതോ’’തി. നമസ്സിംസൂതി കായേന വാചായ ച നമക്കാരം അകംസു.

തത്ഥ കായേന കതം നമക്കാരം ദസ്സേന്തോ ‘‘പഞ്ജലീ’’തി വത്വാ വാചായ കതം ദസ്സേതും ‘‘നമോ തേ’’തിആദി വുത്തം. ദേവസങ്ഘപുരക്ഖതന്തി ദേവഗ്ഗഹണേന ഉപപത്തിദേവഭാവതോ ബ്രഹ്മാനോപി ഗഹിതാ. സിതം പാതുകരിത്വാനാതി അത്തനോ ഓവാദസ്സ മഹപ്ഫലതം ദേവബ്രഹ്മൂനഞ്ച ഗുണസമ്പത്തിം നിസ്സായ സത്ഥാ സിതം പാത്വാകാസി. പാതുകരോന്തോ ച ന അഞ്ഞേ വിയ ദന്തേ വിദംസേതി, മുഖാധാനം പന ഥോകം വിവരതി, തത്തകേന ച അഭിഭൂതദിബ്ബഫലികമുത്തരസ്മിയോ അവഹസിതതാരകാസസിമരീചിയോ സുസുക്കദാഠസമ്ഭവാ ഘനരസ്മിയോ നിക്ഖമിത്വാ തിക്ഖത്തും സത്ഥു മുഖം പദക്ഖിണം കരോന്തി, തം ദിസ്വാ പച്ഛതോ ഗച്ഛന്താപി സത്ഥാ സിതം പാത്വാകാസീതി സഞ്ജാനന്തി.

തപേനാതി ഇന്ദ്രിയസംവരേന, ‘‘ധുതധമ്മസമാദാനേനാ’’തി കേചി. സംയമേനാതി സീലേന. ദമേനാതി പഞ്ഞായ. ബ്രഹ്മചരിയേനാതി അവസിട്ഠസേട്ഠചരിയായ. ഏതേനാതി യഥാവുത്തേന തപാദിനാ. ബ്രാഹ്മണോ ഹോതി ബാഹിതപാപഭാവതോ. ഏതന്തി തപാദി യഥാവുത്തം. ബ്രാഹ്മണമുത്തമന്തി ഉത്തമം ബ്രാഹ്മണം, ബ്രാഹ്മണേസു വാ ഉത്തമം സബ്ബസേട്ഠം, അഹൂതി വചനസേസോ. ബ്രാഹ്മണന്തി വാ ബ്രഹ്മഞ്ഞമാഹ, ഏവം ഉത്തമം ബ്രഹ്മഞ്ഞം, ന ജച്ചാദീതി അധിപ്പായോ. ന ഹി ജാതികുലപദേസഗോത്തസമ്പത്തിആദയോ അരിയഭാവസ്സ കാരണം, അധിസീലസിക്ഖാദയോ ഏവ പന കാരണം. തേനാഹ –

‘‘യഥാ സങ്കാരഠാനസ്മിം, ഉജ്ഝിതസ്മിം മഹാപഥേ;

പദുമം തത്ഥ ജായേഥ, സുചിഗന്ധം മനോരമം.

‘‘ഏവം സങ്കാരഭൂതേസു, അന്ധഭൂതേ പുഥുജ്ജനേ;

അതിരോചതി പഞ്ഞായ, സമ്മാസമ്ബുദ്ധസാവകോ’’തി. (ധ. പ. ൫൮-൫൯);

ഏവം ഥേരോ തേഹി ഭിക്ഖൂഹി പുച്ഛിതമത്ഥം ഇമാഹി ഗാഥാഹി വിസ്സജ്ജേന്തോ സീഹനാദം നദീതി.

സുനീതത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദ്വാദസകനിപാതവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.