൪. വിമലകോണ്ഡഞ്ഞത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ദുമവ്ഹയായ ഉപ്പന്നോതി വിമലകോണ്ഡഞ്ഞത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം പുഞ്ഞം ഉപചിനന്തോ ഇതോ ഏകനവുതേ കപ്പേ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ വിഭവസമ്പന്നേ കുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം വിപസ്സിം ഭഗവന്തം മഹതിയാ പരിസായ പരിവുതം ധമ്മം ദേസേന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ ചതൂഹി സുവണ്ണപുപ്ഫേഹി പൂജേസി. ഭഗവാ തസ്സ പസാദസംവഡ്ഢനത്ഥം തഥാരൂപം ഇദ്ധാഭിസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖാരേസി, യഥാ സുവണ്ണാഭാ സകലം തം പദേസം ഓത്ഥരതി. തം ദിസ്വാ ഭിയ്യോസോമത്തായ പസന്നമാനസോ ഹുത്വാ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ തം നിമിത്തം ഗഹേത്വാ അത്തനോ ഗേഹം ഗന്ത്വാ ബുദ്ധാരമ്മണം പീതിം അവിജഹന്തോ കേനചി രോഗേന കാലം കത്വാ തുസിതേസു ഉപപന്നോ അപരാപരം പുഞ്ഞാനി കത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ രാജാനം ബിമ്ബിസാരം പടിച്ച അമ്ബപാലിയാ കുച്ഛിമ്ഹി പടിസന്ധിം ഗണ്ഹി. രാജാ ഹി ബിമ്ബിസാരോ തരുണകാലേ അമ്ബപാലിയാ രൂപസമ്പത്തിം സുത്വാ സഞ്ജാതാഭിലാസോ കതിപയമനുസ്സപരിവാരോ അഞ്ഞാതകവേസേന വേസാലിം ഗന്ത്വാ ഏകരത്തിം തായ സംവാസം കപ്പേസി. തദാ അയം തസ്സാ കുച്ഛിമ്ഹി പടിസന്ധിം അഗ്ഗഹേസി. സാ ച ഗബ്ഭസ്സ പതിട്ഠിതഭാവം തസ്സ ആരോചേസി. രാജാപി അത്താനം ജാനാപേത്വാ ദാതബ്ബയുത്തകം ദത്വാ പക്കാമി. സാ ഗബ്ഭസ്സ പരിപാകമന്വായ പുത്തം വിജായി, ‘‘വിമലോ’’തിസ്സ നാമം അഹോസി, പച്ഛാ വിമലകോണ്ഡഞ്ഞോതി പഞ്ഞായിത്ഥ. സോ വയപ്പത്തോ ഭഗവതോ വേസാലിഗമനേ ബുദ്ധാനുഭാവം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ പബ്ബജിത്വാ കതപുബ്ബകിച്ചോ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൨.൪൦-൪൮) –

‘‘വിപസ്സീ നാമ ഭഗവാ, ലോകജേട്ഠോ നരാസഭോ;

നിസിന്നോ ജനകായസ്സ, ദേസേസി അമതം പദം.

‘‘തസ്സാഹം ധമ്മം സുത്വാന, ദ്വിപദിന്നസ്സ താദിനോ;

സോണ്ണപുപ്ഫാനി ചത്താരി, ബുദ്ധസ്സ അഭിരോപയിം.

‘‘സുവണ്ണച്ഛദനം ആസി, യാവതാ പരിസാ തദാ;

ബുദ്ധാഭാ ച സുവണ്ണാഭാ, ആലോകോ വിപുലോ അഹു.

‘‘ഉദഗ്ഗചിത്തോ സുമനോ, വേദജാതോ കതഞ്ജലീ;

വിത്തിസഞ്ജനനോ തേസം, ദിട്ഠധമ്മസുഖാവഹോ.

‘‘ആയാചിത്വാന സമ്ബുദ്ധം, വന്ദിത്വാന ച സുബ്ബതം;

പാമോജ്ജം ജനയിത്വാന, സകം ഭവനുപാഗമിം.

‘‘ഭവനേ ഉപവിട്ഠോഹം, ബുദ്ധസേട്ഠം അനുസ്സരിം;

തേന ചിത്തപ്പസാദേന, തുസിതം ഉപപജ്ജഹം.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘സോളസാസിംസു രാജാനോ, നേമിസമ്മതനാമകാ;

തേതാലീസേ ഇതോ കപ്പേ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അഞ്ഞാപദേസേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ ‘‘ദുമവ്ഹയായാ’’തി ഗാഥം അഭാസി.

൬൪. തത്ഥ ദുമവ്ഹയായാതി ദുമേന അമ്ബേന അവ്ഹാതബ്ബായ, അമ്ബപാലിയാതി അത്ഥോ. ആധാരേ ചേതം ഭുമ്മവചനം. ഉപ്പന്നോതി തസ്സാ കുച്ഛിയം ഉപ്പന്നോ ഉപ്പജ്ജമാനോ ച. ജാതോ പണ്ഡരകേതുനാതി ധവലവത്ഥധജത്താ ‘‘പണ്ഡരകേതൂ’’തി പഞ്ഞാതേന ബിമ്ബിസാരരഞ്ഞാ ഹേതുഭൂതേന ജാതോ, തം പടിച്ച നിബ്ബത്തോതി അത്ഥോ. ഉപ്പന്നോതി വാ പഠമാഭിനിബ്ബത്തിദസ്സനം. തതോ ഹി ജാതോതി അഭിജാതിദസ്സനം. വിജായനകാലതോ പട്ഠായ ഹി ലോകേ ജാതവോഹാരോ. ഏത്ഥ ച ‘‘ദുമവ്ഹയായ ഉപ്പന്നോ’’തി ഇമിനാ അത്തുക്കംസനഭാവം അപനേതി, അനേകപതിപുത്താനമ്പി വിസേസാധിഗമസമ്ഭവഞ്ച ദീപേതി. ‘‘ജാതോ പണ്ഡരകേതുനാ’’തി ഇമിനാ വിഞ്ഞാതപിതികദസ്സനേന പരവമ്ഭനം അപനേതി. കേതുഹാതി മാനപ്പഹായീ. മാനോ ഹി ഉണ്ണതിലക്ഖണത്താ കേതു വിയാതി കേതു. തഥാ ഹി സോ ‘‘കേതുകമ്യതാപച്ചുപട്ഠാനോ’’തി വുച്ചതി. കേതുനായേവാതി പഞ്ഞായ ഏവ. പഞ്ഞാ ഹി അനവജ്ജധമ്മേസു അച്ചുഗ്ഗതട്ഠേന മാരസേനപ്പമദ്ദനേന പുബ്ബങ്ഗമട്ഠേന ച അരിയാനം ധജാ നാമ. തേനാഹ ‘‘ധമ്മോ ഹി ഇസിനം ധജോ’’തി (സം. നി. ൨.൨൪൧; അ. നി. ൪.൪൮; ജാ. ൨.൨൧.൪൯൪). മഹാകേതും പധംസയീതി മഹാവിസയതായ മഹന്താ, സേയ്യമാനജാതിമാനാദിഭേദതോ ബഹവോ ച മാനപ്പകാരാ, ഇതരേ ച കിലേസധമ്മാ സമുസ്സിതട്ഠേന കേതു ഏതസ്സാതി മഹാകേതു മാരോ പാപിമാ. തം ബലവിധമനവിസയാതിക്കമനവസേന അഭിഭവി നിബ്ബിസേവനം അകാസീതി. ‘‘മഹാകേതും പധംസയീ’’തി അത്താനം പരം വിയ ദസ്സേന്തോ അഞ്ഞാപദേസേന അരഹത്തം ബ്യാകാസി.

വിമലകോണ്ഡഞ്ഞത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.