൫. അഞ്ജനവനിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ആസന്ദിം കുടികം കത്വാതി ആയസ്മതോ അഞ്ജനവനിയത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോ കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ സുദസ്സനോ നാമ മാലാകാരോ ഹുത്വാ സുമനപുപ്ഫേഹി ഭഗവന്തം പൂജേത്വാ അഞ്ഞമ്പി തത്ഥ തത്ഥ ബഹും പുഞ്ഞം കത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ സമണധമ്മം അകാസി. അഥ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ വേസാലിയം വജ്ജിരാജകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ തസ്സ വയപ്പത്തകാലേ വജ്ജിരട്ഠേ അവുട്ഠിഭയം ബ്യാധിഭയം അമനുസ്സഭയന്തി തീണി ഭയാനി ഉപ്പജ്ജിംസു. തം സബ്ബം രതനസുത്തവണ്ണനായം (ഖു. പാ. അട്ഠ. രതനസുത്തവണ്ണനാ; സു. നി. അട്ഠ. ൧.രതനസുത്തവണ്ണനാ) വുത്തനയേന വേദിതബ്ബം. ഭഗവതി പന വേസാലിം പവിട്ഠേ ഭയേസു ച വൂപസന്തേസു സത്ഥു ധമ്മദേസനായ സമ്ബഹുലാനം ദേവമനുസ്സാനം ധമ്മാഭിസമയേ ച ജാതേ അയം രാജകുമാരോ ബുദ്ധാനുഭാവം ദിസ്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജി. യഥാ ചായം ഏവം അനന്തരം വുച്ചമാനാ ചത്താരോപി ജനാ. തേപി ഹി ഇമസ്സ സഹായഭൂതാ ലിച്ഛവിരാജകുമാരാ ഏവം ഇമിനാവ നീഹാരേന പബ്ബജിംസു. കസ്സപസമ്ബുദ്ധകാലേപി സഹായാ ഹുത്വാ ഇമിനാ സഹേവ പബ്ബജിത്വാ സമണധമ്മം അകംസു, പദുമുത്തരസ്സപി ഭഗവതോ പാദമൂലേ കുസലബീജരോപനാദിം അകംസൂതി. തത്ഥായം കതപുബ്ബകിച്ചോ സാകേതേ അഞ്ജനവനേ സുസാനട്ഠാനേ വസന്തോ ഉപകട്ഠായ വസ്സൂപനായികായ മനുസ്സേഹി ഛഡ്ഡിതം ജിണ്ണകം ആസന്ദിം ലഭിത്വാ തം ചതൂസു പാസാണേസു ഠപേത്വാ ഉപരി തിരിയഞ്ച തിണാദീഹി ഛാദേത്വാ ദ്വാരം യോജേത്വാ വസ്സം ഉപഗതോ. പഠമമാസേയേവ ഘടേന്തോ വായമന്തോ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൧.൨൪-൨൮) –

‘‘സുദസ്സനോതി നാമേന, മാലാകാരോ അഹം തദാ;

അദ്ദസം വിരജം ബുദ്ധം, ലോകജേട്ഠം നരാസഭം.

‘‘ജാതിപുപ്ഫം ഗഹേത്വാന, പൂജയിം പദുമുത്തരം;

വിസുദ്ധചക്ഖു സുമനോ, ദിബ്ബചക്ഖും സമജ്ഝഗം.

‘‘ഏതിസ്സാ പുപ്ഫപൂജായ, ചിത്തസ്സ പണിധീഹി ച;

കപ്പാനം സതസഹസ്സം, ദുഗ്ഗതിം നുപപജ്ജഹം.

‘‘സോളസാസിംസു രാജാനോ, ദേവുത്തരസനാമകാ;

ഛത്തിംസമ്ഹി ഇതോ കപ്പേ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ വിമുത്തിസുഖം പടിസംവേദേന്തോ സമാപത്തിതോ വുട്ഠായ യഥാലദ്ധം സമ്പത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ പീതിവേഗേന ഉദാനേന്തോ ‘‘ആസന്ദിം കുടികം കത്വാ’’തി ഗാഥം അഭാസി.

൫൫. തത്ഥ ആസന്ദിം കുടികം കത്വാതി ആസന്ദീ നാമ ദീഘപാദകം ചതുരസ്സപീഠം, ആയതം ചതുരസ്സമ്പി അത്ഥിയേവ, യത്ഥ നിസീദിതുമേവ സക്കാ, ന നിപജ്ജിതും തം ആസന്ദിം കുടികം കത്വാ വാസത്ഥായ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേന കുടികം കത്വാ യഥാ തത്ഥ നിസിന്നസ്സ ഉതുപരിസ്സയാഭാവേന സുഖേന സമണധമ്മം കാതും സക്കാ, ഏവം കുടികം കത്വാ. ഏതേന പരമുക്കംസഗതം സേനാസനേ അത്തനോ അപ്പിച്ഛതം സന്തുട്ഠിഞ്ച ദസ്സേതി. വുത്തമ്പി ചേതം ധമ്മസേനാപതിനാ –

‘‘പല്ലങ്കേന നിസിന്നസ്സ, ജണ്ണുകേനാഭിവസ്സതി;

അലം ഫാസുവിഹാരായ, പഹിതത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ’’തി. (ഥേരഗാ. ൯൮൫; മി. പ. ൬.൧.൧);

അപരേ ‘‘ആസന്ദികുടിക’’ന്തി പാഠം വത്വാ ‘‘ആസന്ദിപ്പമാണം കുടികം കത്വാ’’തി അത്ഥം വദന്തി. അഞ്ഞേ പന ‘‘ആസനനിസജ്ജാദിഗതേ മനുസ്സേ ഉദ്ദിസ്സ മഞ്ചകസ്സ ഉപരി കതകുടികാ ആസന്ദീ നാമ, തം ആസന്ദിം കുടികം കത്വാ’’തി അത്ഥം വദന്തി. ഓഗ്ഗയ്ഹാതി ഓഗാഹേത്വാ അനുപവിസിത്വാ. അഞ്ജനം വനന്തി ഏവംനാമകം വനം, അഞ്ജനവണ്ണപുപ്ഫഭാവതോ ഹി അഞ്ജനാ വുച്ചന്തി വല്ലിയോ, തബ്ബഹുലതായ തം വനം ‘‘അഞ്ജനവന’’ന്തി നാമം ലഭി. അപരേ പന ‘‘അഞ്ജനാ നാമ മഹാഗച്ഛാ’’തി വദന്തി, തം അഞ്ജനവനം ഓഗ്ഗയ്ഹ ആസന്ദികം കുടികം കത്വാ തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനന്തി വിഹരതാ മയാതി വചനസേസേനേവ യോജനാ. ഇദമേവ ച ഥേരസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണം അഹോസീതി.

അഞ്ജനവനിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.