൧. ഗോധികാദിചതുത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

വസ്സതി ദേവോതിആദികാ ചതസ്സോ – ഗോധികോ, സുബാഹു, വല്ലിയോ, ഉത്തിയോതി ഇമേസം ചതുന്നം ഥേരാനം ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? ഇമേപി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരാ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്താ ഇതോ ചതുനവുതേ കപ്പേ സിദ്ധത്ഥസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ അഞ്ഞമഞ്ഞം സഹായാ ഹുത്വാ വിചരിംസു. തേസു ഏകോ സിദ്ധത്ഥം ഭഗവന്തം പിണ്ഡായ ചരന്തം ദിസ്വാ കടച്ഛുഭിക്ഖം അദാസി. ദുതിയോ പസന്നചിത്തോ ഹുത്വാ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗണ്ഹി. തതിയോ പസന്നചിത്തോ ഏകേന പുപ്ഫഹത്ഥേന ഭഗവന്തം പൂജേസി. ചതുത്ഥോ സുമനപുപ്ഫേഹി പൂജമകാസി. ഏവം തേ സത്ഥരി ചിത്തം പസാദേത്വാ പസുതേന തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ പുന അപരാപരം പുഞ്ഞാനി കത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ സഹായകാ ഹുത്വാ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ സമണധമ്മം കത്വാ അമ്ഹാകം ഭഗവതോ കാലേ പാവായം ചതുന്നം മല്ലരാജാനം പുത്താ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തിംസു. തേസം ഗോധികോ, സുബാഹു, വല്ലിയോ, ഉത്തിയോതി നാമാനി അകംസു. അഞ്ഞമഞ്ഞം പിയസഹായാ അഹേസും. തേ കേനചിദേവ കരണീയേന കപിലവത്ഥും അഗമംസു. തസ്മിഞ്ച സമയേ സത്ഥാ കപിലവത്ഥും ഗന്ത്വാ നിഗ്രോധാരാമേ വസന്തോ യമകപാടിഹാരിയം ദസ്സേത്വാ സുദ്ധോദനപ്പമുഖേ സക്യരാജാനോ ദമേസി. തദാ തേപി ചത്താരോ മല്ലരാജപുത്താ പാടിഹാരിയം ദിസ്വാ ലദ്ധപ്പസാദാ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനാകമ്മം കരോന്താ നചിരസ്സേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണിംസു. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൧.൧-൨൩) –

‘‘സുവണ്ണവണ്ണം സമ്ബുദ്ധം, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹം;

പവരാ അഭിനിക്ഖന്തം, വനാ നിബ്ബനമാഗതം.

‘‘കടച്ഛുഭിക്ഖം പാദാസിം, സിദ്ധത്ഥസ്സ മഹേസിനോ;

പഞ്ഞായ ഉപസന്തസ്സ, മഹാവീരസ്സ താദിനോ.

‘‘പദേനാനുപദായന്തം, നിബ്ബാപേന്തേ മഹാജനം;

ഉളാരാ വിത്തി മേ ജാതാ, ബുദ്ധേ ആദിച്ചബന്ധുനേ.

‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഭിക്ഖാദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘സത്താസീതിമ്ഹിതോ കപ്പേ, മഹാരേണുസനാമകാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, സത്തേതേ ചക്കവത്തിനോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

ഗോധികോ ഥേരോ.

‘‘സുവണ്ണവണ്ണം സമ്ബുദ്ധം, നിസഭാജാനിയം യഥാ;

തിധാപഭിന്നം മാതങ്ഗം, കുഞ്ജരംവ മഹേസിനം.

‘‘ഓഭാസേന്തം ദിസാ സബ്ബാ, ഉളുരാജംവ പൂരിതം;

രഥിയം പടിപജ്ജന്തം, ലോകജേട്ഠം അപസ്സഹം.

‘‘ഞാണേ ചിത്തം പസാദേത്വാ, പഗ്ഗഹേത്വാന അഞ്ജലിം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, സിദ്ധത്ഥമഭിവാദയിം.

‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഞാണസഞ്ഞായിദം ഫലം.

‘‘തേസത്തതിമ്ഹിതോ കപ്പേ, സോളസാസും നരുത്തമാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

സുബാഹുത്ഥേരോ.

‘‘തിവരായം നിവാസീഹം, അഹോസിം മാലികോ തദാ;

അദ്ദസം വിരജം ബുദ്ധം, സിദ്ധത്ഥം ലോകപൂജിതം.

‘‘പസന്നചിത്തോ സുമനോ, പുപ്ഫഹത്ഥമദാസഹം;

യത്ഥ യത്ഥുപപജ്ജാമി, തസ്സ കമ്മസ്സ വാഹസാ.

‘‘അനുഭോമി ഫലം ഇട്ഠം, പുബ്ബേ സുകതമത്തനോ;

പരിക്ഖിത്തോ സുമല്ലേഹി, പുപ്ഫദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പുപ്ഫപൂജായിദം ഫലം.

‘‘ചതുന്നവുതുപാദായ, ഠപേത്വാ വത്തമാനകം;

പഞ്ചരാജസതാ തത്ഥ, നജ്ജസമസനാമകാ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

വല്ലിയോ ഥേരോ.

‘‘സിദ്ധത്ഥസ്സ ഭഗവതോ, ജാതിപുപ്ഫമദാസഹം;

പാദേസു സത്ത പുപ്ഫാനി, ഹാസേനോകിരിതാനി മേ.

‘‘തേന കമ്മേനഹം അജ്ജ, അഭിഭോമി നരാമരേ;

ധാരേമി അന്തിമം ദേഹം, സമ്മാസമ്ബുദ്ധസാസനേ.

‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പുപ്ഫപൂജായിദം ഫലം.

‘‘സമന്തഗന്ധനാമാസും, തേരസ ചക്കവത്തിനോ;

ഇതോ പഞ്ചമകേ കപ്പേ, ചാതുരന്താ ജനാധിപാ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി. (അപ. ഥേര ൧.൧൧.൧-൨൩);

ഉത്തിയോ ഥേരോ.

അരഹത്തം പന പത്വാ ഇമേ ചത്താരോപി ഥേരാ ലോകേ പാകടാ പഞ്ഞാതാ രാജരാജമഹാമത്തേഹി സക്കതാ ഗരുകതാ ഹുത്വാ അരഞ്ഞേ സഹേവ വിഹരന്തി. അഥേകദാ രാജാ ബിമ്ബിസാരോ തേ ചത്താരോ ഥേരേ രാജഗഹം ഉപഗതേ ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ തേമാസം വസ്സാവാസത്ഥായ നിമന്തേത്വാ തേസം പാടിയേക്കം കുടികായോ കാരേത്വാ സതിസമ്മോസേന ന ഛാദേസി. ഥേരാ അച്ഛന്നാസു കുടികാസു വിഹരന്തി. വസ്സകാലേ ദേവോ ന വസ്സതി. രാജാ ‘‘കിം നു ഖോ കാരണം ദേവോ ന വസ്സതീ’’തി ചിന്തേന്തോ, തം കാരണം ഞത്വാ, താ കുടികായോ ഛാദാപേത്വാ, മത്തികാകമ്മം ചിത്തകമ്മഞ്ച കാരാപേത്വാ, കുടികാമഹം കരോന്തോ മഹതോ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ദാനം അദാസി. ഥേരാ രഞ്ഞോ അനുകമ്പായ കുടികായോ പവിസിത്വാ മേത്താസമാപത്തിയോ സമാപജ്ജിംസു. അഥുത്തരപാചീനദിസതോ മഹാമേഘോ ഉട്ഠഹിത്വാ ഥേരാനം സമാപത്തിതോ വുട്ഠാനക്ഖണേയേവ വസ്സിതും ആരഭി. തേസു ഗോധികത്ഥേരോ സമാപത്തിതോ വുട്ഠായ സഹ മേഘഗജ്ജിതേന –

൫൧. ‘‘വസ്സതി ദേവോ യഥാ സുഗീതം, ഛന്നാ മേ കുടികാ സുഖാ നിവാതാ;

ചിത്തം സുസമാഹിതഞ്ച മയ്ഹം, അഥ ചേ പത്ഥയസി പവസ്സ ദേവാ’’തി. –

ഇമം ഗാഥം അഭാസി.

തത്ഥ വസ്സതീതി സിഞ്ചതി വുട്ഠിധാരം പവേച്ഛതി. ദേവോതി മേഘോ. യഥാ സുഗീതന്തി സുന്ദരഗീതം വിയ ഗജ്ജന്തോതി അധിപ്പായോ. മേഘോ ഹി വസ്സനകാലേ സതപടലസഹസ്സപടലോ ഉട്ഠഹിത്വാ ഥനയന്തോ വിജ്ജുതാ നിച്ഛാരേന്തോവ സോഭതി, ന കേവലോ. തസ്മാ സിനിദ്ധമധുരഗമ്ഭീരനിഗ്ഘോസോ വസ്സതി ദേവോതി ദസ്സേതി. തേന സദ്ദതോ അനുപപീളിതം ആഹ ‘‘ഛന്നാ മേ കുടികാ സുഖാ നിവാതാ’’തി. യഥാ ന ദേവോ വസ്സതി, ഏവം തിണാദീഹി ഛാദിതാ അയം മേ കുടികാ, തേന വുട്ഠിവസ്സേന അനുപപീളിതം ആഹ. പരിഭോഗസുഖസ്സ ഉതുസപ്പായഉതുസുഖസ്സ ച സബ്ഭാവതോ സുഖാ. ഫുസിതഗ്ഗളപിഹിതവാതപാനതാഹി വാതപരിസ്സയരഹിതാ. ഉഭയേനപി ആവാസസപ്പായവസേന അനുപപീളിതം ആഹ. ചിത്തം സുസമാഹിതഞ്ച മയ്ഹന്തി ചിത്തഞ്ച മമ സുട്ഠു സമാഹിതം അനുത്തരസമാധിനാ നിബ്ബാനാരമ്മണേ സുട്ഠു അപ്പിതം, ഏതേന അബ്ഭന്തരപരിസ്സയാഭാവതോ അപ്പോസ്സുക്കതം ദസ്സേതി. അഥ ചേ പത്ഥയസീതി അഥ ഇദാനി പത്ഥയസി ചേ, യദി ഇച്ഛസി. പവസ്സാതി സിഞ്ച ഉദകം പഗ്ഘര വുട്ഠിധാരം പവേച്ഛ. ദേവാതി മേഘം ആലപതി.

ഗോധികത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.