൯. രാമണേയ്യകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ചിഹചിഹാഭിനദിതേതി ആയസ്മതോ രാമണേയ്യകത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ സിഖിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ പുപ്ഫേഹി പൂജം അകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവലോകേ നിബ്ബത്തോ അപരാപരം പുഞ്ഞാനി കത്വാ സുഗതീസു ഏവ പരിവത്തേന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം ഇബ്ഭകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്തോ ജേതവനപടിഗ്ഗഹണേ സഞ്ജാതപ്പസാദോ പബ്ബജിത്വാ ചരിയാനുകൂലം കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ അരഞ്ഞേ വിഹരതി. തസ്സ അത്തനോ സമ്പത്തിയാ പബ്ബജിതസാരുപ്പായ ച പടിപത്തിയാ പാസാദികഭാവതോ രാമണേയ്യകോത്വേവ സമഞ്ഞാ അഹോസി. അഥേകദിവസം മാരോ ഥേരം ഭിംസാപേതുകാമോ ഭേരവസദ്ദം അകാസി. തം സുത്വാ ഥേരോ ഥിരപകതിതായ തേന അസന്തസന്തോ ‘‘മാരോ അയ’’ന്തി ഞത്വാ തത്ഥ അനാദരം ദസ്സേന്തോ ‘‘ചിഹചിഹാഭിനദിതേ’’തി ഗാഥം അഭാസി.

൪൯. തത്ഥ ചിഹചിഹാഭിനദിതേതി ചിഹചിഹാതി അഭിണ്ഹം പവത്തസദ്ദതായ ‘‘ചിഹചിഹാ’’തി ലദ്ധനാമാനം വട്ടകാനം അഭിനാദനിമിത്തം, വിരവഹേതൂതി അത്ഥോ. സിപ്പികാഭിരുതേഹി ചാതി സിപ്പികാ വുച്ചന്തി ദേവകാ പരനാമകാ ഗേലഞ്ഞേന ഛാതകിസദാരകാകാരാ സാഖാമിഗാ. ‘‘മഹാകലന്ദകാ’’തി കേചി, സിപ്പികാനം അഭിരുതേഹി മഹാവിരവേഹി, ഹേതുമ്ഹി ചേതം കരണവചനം, തം ഹേതൂതി അത്ഥോ. ന മേ തം ഫന്ദതി ചിത്തന്തി മമ ചിത്തം ന ഫന്ദതി ന ചവതി. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ഇമസ്മിം അരഞ്ഞേ വിരവഹേതു സിപ്പികാഭിരുതഹേതു വിയ, പാപിമ, തവ വിസ്സരകരണഹേതു മമ ചിത്തം കമ്മട്ഠാനതോ ന പരിപതതീതി. തത്ഥ കാരണമാഹ ‘‘ഏകത്തനിരതഞ്ഹി മേ’’തി. ഹി-സദ്ദോ ഹേതു അത്ഥോ, യസ്മാ മമ ചിത്തം ഗണസങ്ഗണികം പഹായ ഏകത്തേ ഏകീഭാവേ, ബഹിദ്ധാ വാ വിക്ഖേപം പഹായ ഏകത്തേ ഏകഗ്ഗതായ, ഏകത്തേ ഏകസഭാവേ വാ നിബ്ബാനേ നിരതം അഭിരതം, തസ്മാ കമ്മട്ഠാനതോ ന ഫന്ദതി ന ചവതീതി, ഇമം കിര ഗാഥം വദന്തോ ഏവ ഥേരോ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൨൧.൫-൯) –

‘‘സുവണ്ണവണ്ണോ ഭഗവാ, സതരംസീ പതാപവാ;

ചങ്കമനം സമാരൂള്ഹോ, മേത്തചിത്തോ സിഖീസഭോ.

‘‘പസന്നചിത്തോ സുമനോ, വന്ദിത്വാ ഞാണമുത്തമം;

മിനേലപുപ്ഫം പഗ്ഗയ്ഹ, ബുദ്ധസ്സ അഭിരോപയിം.

‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘ഏകൂനതിംസകപ്പമ്ഹി, സുമേഘഘനനാമകോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അയമേവ ച ഥേരസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണഗാഥാ അഹോസി.

രാമണേയ്യകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.