൭. കുമാപുത്തസഹായത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

നാനാജനപദം യന്തീതി ആയസ്മതോ കുമാപുത്തസഹായത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോ കിര പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തോ ഇതോ ചതുനവുതേ കപ്പേ സിദ്ധത്ഥസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ അരഞ്ഞം പവിസിത്വാ ബഹും രുക്ഖദണ്ഡം ഛിന്ദിത്വാ കത്തരയട്ഠിം കത്വാ സങ്ഘസ്സ അദാസി. അഞ്ഞഞ്ച യഥാവിഭവം പുഞ്ഞം കത്വാ ദേവേസു നിബ്ബത്തിത്വാ തതോ പട്ഠായ സുഗതീസുയേവ പരിവത്തേന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ വേളുകണ്ടകനഗരേ ഇദ്ധേ കുലേ നിബ്ബത്തി. സുദന്തോതിസ്സ നാമം അഹോസി. ‘‘വാസുലോ’’തി കേചി വദന്തി. സോ കുമാപുത്തസ്സ പിയസഹായോ ഹുത്വാ വിചരന്തോ ‘‘കുമാപുത്തോ പബ്ബജിതോ’’തി സുത്വാ ‘‘ന ഹി നൂന സോ ഓരകോ ധമ്മവിനയോ, യത്ഥ കുമാപുത്തോ പബ്ബജിതോ’’തി തദനുബന്ധേന സയമ്പി പബ്ബജിതുകാമോ ഹുത്വാ സത്ഥു സന്തികം ഉപസങ്കമി. തസ്സ സത്ഥാ ധമ്മം ദേസേസി. സോ ഭിയ്യോസോമത്തായ പബ്ബജ്ജായ സഞ്ജാതഛന്ദോ പബ്ബജിത്വാ കുമാപുത്തേനേവ സദ്ധിം പരിയന്തപബ്ബതേ ഭാവനാനുയുത്തോ വിഹരതി. തേന ച സമയേന സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ നാനാജനപദേസു ജനപദചാരികം ചരന്താപി ഗച്ഛന്താപി ആഗച്ഛന്താപി തം ഠാനം ഉപഗച്ഛന്തി. തേന തത്ഥ കോലാഹലം ഹോതി. തം ദിസ്വാ സുദന്തത്ഥേരോ ‘‘ഇമേ ഭിക്ഖൂ നിയ്യാനികസാസനേ പബ്ബജിത്വാ ജനപദവിതക്കം അനുവത്തേന്താ ചിത്തസമാധിം വിരാധേന്തീ’’തി സംവേഗജാതോ തമേവ സംവേഗം അത്തനോ ചിത്തദമനസ്സ അങ്കുസം കരോന്തോ ‘‘നാനാജനപദം യന്തീ’’തി ഗാഥം അഭാസി.

൩൭. തത്ഥ നാനാജനപദന്തി വിസും വിസും നാനാവിധം ജനപദം, കാസികോസലാദിഅനേകരട്ഠന്തി അത്ഥോ. യന്തീതി ഗച്ഛന്തി. വിചരന്താതി ‘‘അസുകോ ജനപദോ സുഭിക്ഖോ സുലഭപിണ്ഡോ, അസുകോ ഖേമോ അരോഗോ’’തിആദിവിതക്കവസേന ജനപദചാരികം ചരന്താ. അസഞ്ഞതാതി തസ്സേവ ജനപദവിതക്കസ്സ അപ്പഹീനതായ ചിത്തേന അസംയതാ. സമാധിഞ്ച വിരാധേന്തീതി സബ്ബസ്സപി ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മസ്സ മൂലഭൂതം ഉപചാരപ്പനാഭേദം സമാധിഞ്ച നാമ വിരാധേന്തി. ച-സദ്ദോ സമ്ഭാവനേ. ദേസന്തരചരണേന ഝായിതും ഓകാസാഭാവേന അനധിഗതം സമാധിം നാധിഗച്ഛന്താ, അധിഗതഞ്ച വസീഭാവാനാപാദനേന ജീരന്താ വീരാധേന്തി നാമ. കിംസു രട്ഠചരിയാ കരിസ്സതീതി സൂതി നിപാതമത്തം. ‘‘ഏവംഭൂതാനം രട്ഠചരിയാ ജനപദചാരികാ കിം കരിസ്സതി, കിം നാമ അത്ഥം സാധേസ്സതി, നിരത്ഥകാവാ’’തി ഗരഹന്തോ വദതി. തസ്മാതി യസ്മാ ഈദിസീ ദേസന്തരചരിയാ ഭിക്ഖുസ്സ ന അത്ഥാവഹാ, അപി ച ഖോ അനത്ഥാവഹാ സമ്പത്തീനം വിരാധനതോ, തസ്മാ. വിനേയ്യ സാരമ്ഭന്തി വസനപദേസേ അരതിവസേന ഉപ്പന്നം സാരമ്ഭം ചിത്തസംകിലേസം തദനുരൂപേന പടിസങ്ഖാനേന വിനേത്വാ വൂപസമേത്വാ. ഝായേയ്യാതി ആരമ്മണൂപനിജ്ഝാനേന ലക്ഖണൂപനിജ്ഝാനേന ചാതി ദുവിധേനപി ഝാനേന ഝായേയ്യ. അപുരക്ഖതോതി മിച്ഛാവിതക്കേഹി തണ്ഹാദീഹി വാ ന പുരക്ഖതോതി തേസം വസം അനുപഗച്ഛന്തോ കമ്മട്ഠാനമേവ മനസി കരേയ്യാതി അത്ഥോ. ഏവം പന വത്വാ ഥേരോ തമേവ സംവേഗം അങ്കുസം കത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൩.൩൬-൪൧) –

‘‘കാനനം വനമോഗ്ഗയ്ഹ, വേളും ഛേത്വാനഹം തദാ;

ആലമ്ബനം കരിത്വാന, സങ്ഘസ്സ അദദിം ബഹും.

‘‘തേന ചിത്തപ്പസാദേന, സുബ്ബതേ അഭിവാദിയ;

ആലമ്ബദണ്ഡം ദത്വാന, പക്കാമിം ഉത്തരാമുഖോ.

‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം ദണ്ഡമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ദണ്ഡദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

യം പനത്ഥം അങ്കുസം കത്വാ അയം ഥേരോ അരഹത്തം പത്തോ, തമേവത്ഥം ഹദയേ ഠപേത്വാ അരഹത്തം പത്തോപി ‘‘നാനാജനപദം യന്തി’’തി ഇദമേവ ഗാഥം അഭാസി. തസ്മാ തദേവസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണം അഹോസീതി.

കുമാപുത്തസഹായത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.