൪. പോസിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

അനാസന്നവരാതി ആയസ്മതോ പോസിയത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോ കിര പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ വിവട്ടൂപനിസ്സയം ബഹും കുസലം ഉപചിനിത്വാ സുഗതീസു ഏവ സംസരന്തോ ഇതോ ദ്വേനവുതേ കപ്പേ തിസ്സസ്സ ഭഗവതോ കാലേ മിഗലുദ്ദോ ഹുത്വാ അരഞ്ഞേ വിചരതി. അഥ ഭഗവാ തസ്സ അനുഗ്ഗഹം കാതും അരഞ്ഞം ഗന്ത്വാ തസ്സ ചക്ഖുപഥേ അത്താനം ദസ്സേസി. സോ ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പസന്നചിത്തോ ആവുധം നിക്ഖിപിത്വാ ഉപസങ്കമിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ അട്ഠാസി. ഭഗവാ നിസീദിതുകാമതം ദസ്സേസി. സോ താവദേവ തിണമുട്ഠിയോ ഗഹേത്വാ സമേ ഭൂമിഭാഗേ സക്കച്ചം സന്ഥരിത്വാ അദാസി. നിസീദി തത്ഥ ഭഗവാ അനുകമ്പം ഉപാദായ. നിസിന്നേ പന ഭഗവതി അനപ്പകം പീതിസോമനസ്സം പടിസംവേദേന്തോ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ സയമ്പി ഏകമന്തം നിസീദി. അഥ ഭഗവാ ‘‘ഏത്തകം വട്ടതി ഇമസ്സ കുസലബീജ’’ന്തി ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി. അചിരപക്കന്തേ ഭഗവതി തം സീഹോ മിഗരാജാ ഘാതേസി. സോ കാലങ്കതോ ദേവലോകേ നിബ്ബത്തി. ‘‘സോ കിര ഭഗവതി അനുപഗച്ഛന്തേ സീഹേന ഘാതിതോ നിരയേ നിബ്ബത്തിസ്സതീ’’തി തം ദിസ്വാ ഭഗവാ സുഗതിയം നിബ്ബത്തനത്ഥം കുസലബീജരോപനത്ഥഞ്ച ഉപസങ്കമി.

സോ തത്ഥ യാവതായുകം ഠത്വാ തതോ ദേവലോകതോ ചവിത്വാ സുഗതീസുയേവ പരിവത്തേന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരസ്സ മഹാവിഭവസ്സ സേട്ഠിനോ പുത്തോ സങ്ഗാമജിതത്ഥേരസ്സ കനിട്ഠഭാതാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. പോസിയോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വയപ്പത്തോ ദാരപരിഗ്ഗഹം കത്വാ ഏകം പുത്തം ലഭിത്വാ അന്തിമഭവികതായ ധമ്മതായ ചോദിയമാനോ ജാതിആദിം പടിച്ച ഉപ്പന്നസംവേഗോ പബ്ബജിത്വാ അരഞ്ഞം പവിസിത്വാ വൂപകട്ഠോ ഹുത്വാ ചതുസച്ചകമ്മട്ഠാനഭാവനം അനുയുഞ്ജന്തോ നചിരസ്സേവ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൩.൧-൧൨) –

‘‘ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേ, ലമ്ബകോ നാമ പബ്ബതോ;

തത്ഥേവ തിസ്സോ സമ്ബുദ്ധോ, അബ്ഭോകാസമ്ഹി ചങ്കമി.

‘‘മിഗലുദ്ദോ തദാ ആസിം, അരഞ്ഞേ കാനനേ അഹം;

ദിസ്വാന തം ദേവദേവം, തിണമുട്ഠിമദാസഹം.

‘‘നിസീദനത്ഥം ബുദ്ധസ്സ, ദത്വാ ചിത്തം പസാദയിം;

സമ്ബുദ്ധം അഭിവാദേത്വാ, പക്കാമിം ഉത്തരാമുഖോ.

‘‘അചിരം ഗതമത്തസ്സ, മിഗരാജാ അപോഥയി;

സോഹേന പോഥിതോ, സന്തോ തത്ഥ കാലങ്കതോ അഹം.

‘‘ആസന്നേ മേ കതം കമ്മം, ബുദ്ധസേട്ഠേ അനാസവേ;

സുമുത്തോ സരവേഗോവ, ദേവലോകമഗച്ഛഹം.

‘‘യൂപോ തത്ഥ സുഭോ ആസി, പുഞ്ഞകമ്മാഭിനിമ്മിതോ;

സഹസ്സകണ്ഡോ സതഭേണ്ഡു, ധജാലു ഹരിതാമയോ.

‘‘പഭാ നിദ്ധാവതേ തസ്സ, സതരംസീവ ഉഗ്ഗതോ;

ആകിണ്ണോ ദേവകഞ്ഞാഹി, ആമോദിം കാമകാമിഹം.

‘‘ദേവലോകാ ചവിത്വാന, സുക്കമൂലേന ചോദിതോ;

ആഗന്ത്വാന മനുസ്സത്തം, പത്തോമ്ഹി ആസവക്ഖയം.

‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, നിസീദനമദാസഹം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, തിണമുട്ഠേ ഇദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ ഭഗവന്തം വന്ദിതും സാവത്ഥിം ആഗതോ ഞാതിം അനുകമ്പായ ഞാതിഗേഹം അഗമാസി. തത്ഥ നം പുരാണദുതിയികാ വന്ദിത്വാ ആസനദാനാദിനാ പഠമം ഉപാസികാ വിയ വത്തം ദസ്സേത്വാ ഥേരസ്സ അജ്ഝാസയം അജാനന്തീ പച്ഛാ ഇത്ഥികുത്താദീഹി പലോഭേതുകാമാ അഹോസി. ഥേരോ ‘‘അഹോ അന്ധബാലാ മാദിസേപി നാമ ഏവം പടിപജ്ജതീ’’തി ചിന്തേത്വാ കിഞ്ചി അവത്വാ ഉട്ഠായാസനാ അരഞ്ഞമേവ ഗതോ. തം ആരഞ്ഞകാ ഭിക്ഖൂ ‘‘കിം, ആവുസോ, അതിലഹും, നിവത്തോസി, ഞാതകേഹി ന ദിട്ഠോസീ’’തി പുച്ഛിംസു. ഥേരോ തത്ഥ പവത്തിം ആചിക്ഖന്തോ ‘‘അനാസന്നവരാ ഏതാ’’തി ഗാഥം അഭാസി.

൩൪. തത്ഥ അനാസന്നവരാതി ഏതാ ഇത്ഥിയോ ന ആസന്നാ അനുപഗതാ, ദൂരേ ഏവ വാ ഠിതാ ഹുത്വാ വരാ പുരിസസ്സ സേട്ഠാ ഹിതാവഹാ, തഞ്ച ഖോ നിച്ചമേവ സബ്ബകാലമേവ, ന രത്തിമേവ, ന ദിവാപി, ന രഹോവേലായപി. വിജാനതാതി വിജാനന്തേന. ‘‘അനാസന്നപരാ’’തിപി പാളി, സോ ഏവത്ഥോ. അയഞ്ഹേത്ഥ അധിപ്പായോ – ചണ്ഡഹത്ഥിഅസ്സമഹിംസസീഹബ്യഗ്ഘയക്ഖരക്ഖസപിസാചാപി മനുസ്സാനം അനുപസങ്കമന്തോ വരാ സേട്ഠാ, ന അനത്ഥാവഹാ, തേ പന ഉപസങ്കമന്താ ദിട്ഠധമ്മികംയേവ അനത്ഥം കരേയ്യും. ഇത്ഥിയോ പന ഉപസങ്കമിത്വാ ദിട്ഠധമ്മികം സമ്പരായികം വിമോക്ഖനിസ്സിതമ്പി അത്ഥം വിനാസേത്വാ മഹന്തം അനത്ഥം ആപാദേന്തി, തസ്മാ അനാസന്നവരാ ഏതാ നിച്ചമേവ വിജാനതാതി. ഇദാനി തമത്ഥം അത്തൂപനായികം കത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘ഗാമാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഗാമാതി ഗാമം. ഉപയോഗത്ഥേ ഹി ഏതം നിസ്സക്കവചനം. അരഞ്ഞമാഗമ്മാതി അരഞ്ഞതോ ആഗന്ത്വാ. മ-കാരോ പദസന്ധികരോ, നിസ്സക്കേ ചേതം ഉപയോഗവചനം. തതോതി മഞ്ചകതോ. അനാമന്തേത്വാതി അനാലപിത്വാ പുരാണദുതിയികം ‘‘അപ്പമത്താ ഹോഹീ’’തി ഏത്തകമ്പി അവത്വാ. പോസിയോതി അത്താനമേവ പരം വിയ വദതി. യേ പന ‘‘പക്കാമി’’ന്തി പഠന്തി, തേസം അഹം പോസിയോ പക്കാമിന്തി യോജനാ. യേ പന ‘‘സാ ഇത്ഥീ ഥേരം ഘരം ഉപഗതം ഭോജേത്വാ പലോഭേതുകാമാ ജാതാ, തം ദിസ്വാ ഥേരോ താവദേവ ഗേഹതോ നിക്ഖമിത്വാ വിഹാരം ഗന്ത്വാ അത്തനോ വസനട്ഠാനേ മഞ്ചകേ നിസീദി. സാപി ഖോ ഇത്ഥീ പച്ഛാഭത്തം അലങ്കതപടിയത്താ വിഹാരേ ഥേരസ്സ വസനട്ഠാനം ഉപസങ്കമി. തം ദിസ്വാ ഥേരോ കിഞ്ചി അവത്വാ ഉട്ഠായ ദിവാട്ഠാനമേവ ഗതോ’’തി വദന്തി, തേസം ‘‘ഗാമാ അരഞ്ഞമാഗമ്മാ’’തി ഗാഥാപദസ്സ അത്ഥോ യഥാരുതവസേനേവ നിയ്യതി. വിഹാരോ ഹി ഇധ ‘‘അരഞ്ഞ’’ന്തി അധിപ്പേതോ.

പോസിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.