൭. ലോമസകങ്ഗിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ദബ്ബം കുസന്തി ആയസ്മതോ ലോമസകങ്ഗിയത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോ കിര ഇതോ ഏകനവുതേ കപ്പേ വിപസ്സിം ഭഗവന്തം പസ്സിത്വാ പസന്നമാനസോ നാനാപുപ്ഫേഹി പൂജേത്വാ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവലോകേ നിബ്ബത്തോ പുന അപരാപരം പുഞ്ഞാനി കത്വാ സുഗതീസുയേവ സംസരന്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ സമണധമ്മം കരോതി. തേന ച സമയേന സത്ഥാരാ ഭദ്ദേകരത്തപടിപദായ കഥിതായ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ഭദ്ദേകരത്തസുത്തവസേന തേന സാകച്ഛം കരോതി. സോ തം ന സമ്പായാസി. അസമ്പായന്തോ ‘‘അഹം അനാഗതേ തുയ്ഹം ഭദ്ദേകരത്തം കഥേതും സമത്ഥോ ഭവേയ്യ’’ന്തി പണിധാനം അകാസി, ഇതരോ ‘‘പുച്ഛേയ്യ’’ന്തി. ഏതേസു പഠമോ ഏകം ബുദ്ധന്തരം ദേവമനുസ്സേസു സംസരിത്വാ അമ്ഹാകം ഭഗവതോ കാലേ കപിലവത്ഥുസ്മിം സാകിയരാജകുലേ നിബ്ബത്തി. തസ്സ സുഖുമാലഭാവേന സോണസ്സ വിയ പാദതലേസു ലോമാനി ജാതാനി, തേനസ്സ ലോമസകങ്ഗിയോതി നാമം അഹോസി. ഇതരോ ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ ചന്ദനോതി പഞ്ഞായിത്ഥ. ലോമസകങ്ഗിയോ അനുരുദ്ധാദീസു സക്യകുമാരേസു പബ്ബജന്തേസു പബ്ബജിതും ന ഇച്ഛി. അഥ നം സംവേജേതും ചന്ദനോ ദേവപുത്തോ ഉപസങ്കമിത്വാ ഭദ്ദേകരത്തം പുച്ഛി. ഇതരോ ‘‘ന ജാനാമീ’’തി. പുന ദേവപുത്തോ ‘‘അഥ കസ്മാ തയാ ‘ഭദ്ദേകരത്തം കഥേയ്യ’ന്തി സങ്ഗരോ കതോ, ഇദാനി പന നാമമത്തമ്പി ന ജാനാസീ’’തി ചോദേസി. ഇതരോ തേന സദ്ധിം ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ, ‘‘മയാ കിര, ഭന്തേ, പുബ്ബേ ‘ഇമസ്സ ഭദ്ദേകരത്തം കഥേസ്സാമീ’തി സങ്ഗരോ കതോ’’തി പുച്ഛി. ഭഗവാ ‘‘ആമ, കുലപുത്ത, കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ കാലേ തയാ ഏവം കത’’ന്തി ആഹ. സ്വായമത്ഥോ ഉപരിപണ്ണാസകേ ആഗതനയേന വിത്ഥാരതോ വേദിതബ്ബോ. അഥ ലോമസകങ്ഗിയോ ‘‘തേന ഹി, ഭന്തേ, പബ്ബാജേഥ മ’’ന്തി ആഹ. ഭഗവാ ‘‘ന, ഖോ, തഥാഗതാ മാതാപിതൂഹി അനനുഞ്ഞാതം പുത്തം പബ്ബാജേന്തീ’’തി പടിക്ഖിപി. സോ മാതു സന്തികം ഗന്ത്വാ ‘‘അനുജാനാഹി മം, അമ്മ, പബ്ബജിതും, പബ്ബജിസ്സാമഹ’’ന്തി വത്വാ, മാതരാ ‘‘താത, സുഖുമാലോ ത്വം കഥം പബ്ബജിസ്സസീ’’തി വുത്തേ, ‘‘അത്തനോ പരിസ്സയസഹനഭാവം പകാസേന്തോ ‘‘ദബ്ബം കുസം പോടകില’’ന്തി ഗാഥം അഭാസി.

൨൭. തത്ഥ ദബ്ബന്തി ദബ്ബതിണമാഹ, യം ‘‘സദ്ദുലോ’’തിപി വുച്ചതി. കുസന്തി കുസതിണം, യോ ‘‘കാസോ’’തി വുച്ചതി. പോടകിലന്തി സകണ്ടകം അകണ്ടകഞ്ച ഗച്ഛം. ഇധ പന സകണ്ടകമേവ അധിപ്പേതം. ഉസീരാദീനി സുവിഞ്ഞേയ്യാനി. ദബ്ബാദീനി തിണാനി ബീരണതിണാനി പാദേഹി അക്കന്തസ്സാപി ദുക്ഖജനകാനി ഗമനന്തരായകരാനി ച, താനി ച പനാഹം ഉരസാ പനുദിസ്സാമി ഉരസാപി അപനേസ്സാമി. ഏവം അപനേന്തോ തം നിമിത്തം ദുക്ഖം സഹന്തോ അരഞ്ഞായതനേ ഗുമ്ബന്തരം പവിസിത്വാ സമണധമ്മം കാതും സക്ഖിസ്സാമി. കോ പന വാദോ പാദേഹി അക്കമനേതി ദസ്സേതി. വിവേകമനുബ്രൂഹയന്തി കായവിവേകം ചിത്തവിവേകം ഉപധിവിവേകഞ്ച അനുബ്രൂഹയന്തോ. ഗണസങ്ഗണികഞ്ഹി പഹായ കായവിവേകം അനുബ്രൂഹയന്തസ്സേവ അട്ഠതിംസായ ആരമ്മണേസു യത്ഥ കത്ഥചി ചിത്തം സമാദഹന്തസ്സ ചിത്തവിവേകോ, ന സങ്ഗണികാരതസ്സ. സമാഹിതസ്സേവ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തസ്സ സമഥവിപസ്സനഞ്ച യുഗനദ്ധം കരോന്തസ്സ കിലേസാനം ഖേപനേന ഉപധിവിവേകാധിഗമോ, ന അസമാഹിതസ്സ. തേന വുത്തം ‘‘വിവേകമനുബ്രൂഹയന്തി കായവിവേകം ചിത്തവിവേകം ഉപധിവിവേകഞ്ച അനുബ്രൂഹയന്തോ’’തി. ഏവം പന പുത്തേന വുത്തേ മാതാ ‘‘തേന ഹി, താത, പബ്ബജാ’’തി അനുജാനി. സോ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ പബ്ബജ്ജം യാചി. തം സത്ഥാ പബ്ബാജേസി. തം പബ്ബജിത്വാ കതപുബ്ബകിച്ചം കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ അരഞ്ഞം പവിസന്തം ഭിക്ഖൂ ആഹംസു – ‘‘ആവുസോ, ത്വം സുഖുമാലോ കിം സക്ഖിസ്സസി അരഞ്ഞേ വസിതു’’ന്തി. സോ തേസമ്പി തമേവ ഗാഥം വത്വാ അരഞ്ഞം പവിസിത്വാ ഭാവനം അനുയുഞ്ജന്തോ നചിരസ്സേവ ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൨.൨൩-൨൭) –

‘‘സുവണ്ണവണ്ണം സമ്ബുദ്ധം, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹം;

രഥിയം പടിപജ്ജന്തം, നാനാപുപ്ഫേഹി പൂജയിം.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ ഥേരോ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ തംയേവ ഗാഥം അഭാസീതി.

ലോമസകങ്ഗിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.