൬. അഭയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

സുത്വാ സുഭാസിതം വാചന്തി ആയസ്മതോ അഭയത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോ കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ ധമ്മകഥികോ ഹുത്വാ ധമ്മകഥനകാലേ പഠമം ചതൂഹി ഗാഥാഹി ഭഗവന്തം അഭിത്ഥവിത്വാ പച്ഛാ ധമ്മം കഥേസി. തേനസ്സ പുഞ്ഞകമ്മബലേന കപ്പാനം സതസഹസ്സം അപായപടിസന്ധി നാമ നാഹോസി. തഥാ ഹി വുത്തം –

‘‘അഭിത്ഥവിത്വാ പദുമുത്തരം ജിനം, പസന്നചിത്തോ അഭയോ സയമ്ഭും;

ന ഗച്ഛി കപ്പാനി അപായഭൂമിം, സതസഹസ്സാനി ഉളാരസദ്ധോ’’തി. (അപ. ഥേര ൨.൫൫.൨൨൧)

ഖേത്തസമ്പത്തിയാദീഹി തസ്സ ച പുബ്ബപച്ഛിമസന്നിട്ഠാനചേതനാനം അതിവിയ ഉളാരഭാവേന സോ അപരിമേയ്യോ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ താദിസോ അഹോസി. ‘‘അചിന്തിയേ പസന്നാനം, വിപാകോ ഹോതി അചിന്തിയോ’’തി (അപ. ഥേര ൧.൧.൮൨) ഹി വുത്തം. തത്ഥ തത്ഥ ഹി ഭവേ ഉപചിതം പുഞ്ഞം തസ്സ ഉപത്ഥമ്ഭകമഹോസി. തഥാ ഹി സോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കേതകപുപ്ഫേഹി പൂജമകാസി. ഏവം ഉളാരേഹി പുഞ്ഞവിസേസേഹി സുഗതീസു ഏവ സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ രഞ്ഞോ ബിമ്ബിസാരസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. അഭയോതിസ്സ നാമം അഹോസി. തസ്സ ഉപ്പത്തി പരതോ ആവി ഭവിസ്സതി. സോ നിഗണ്ഠേന നാടപുത്തേന ഉഭതോകോടികം പഞ്ഹം സിക്ഖാപേത്വാ ‘‘ഇമം പഞ്ഹം പുച്ഛിത്വാ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ വാദം ആരോപേഹീ’’തി വിസ്സജ്ജിതോ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ തം പഞ്ഹം പുച്ഛിത്വാ തസ്സ പഞ്ഹസ്സ അനേകംസബ്യാകരണഭാവേ ഭഗവതാ കഥിതേ നിഗണ്ഠാനം പരാജയം, സത്ഥു ച സമ്മാസമ്ബുദ്ധഭാവം വിദിത്വാ ഉപാസകത്തം പടിവേദേസി. തതോ രഞ്ഞേ ബിമ്ബിസാരേ കാലങ്കതേ സഞ്ജാതസംവേഗോ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ താലച്ഛിഗ്ഗളൂപമസുത്തദേസനായ സോതാപന്നോ ഹുത്വാ പുന വിപസ്സനം ആരഭിത്വാ അരഹത്തം സച്ഛാകാസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൨.൧൭-൨൨) –

‘‘വിനതാനദിയാ തീരേ, വിഹാസി പുരിസുത്തമോ;

അദ്ദസം വിരജം ബുദ്ധം, ഏകഗ്ഗം സുസമാഹിതം.

‘‘മധുഗന്ധസ്സ പുപ്ഫേന, കേതകസ്സ അഹം തദാ;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, ബുദ്ധസേട്ഠമപൂജയിം.

‘‘ഏകനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തികിത്തനേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ ‘‘സുത്വാ സുഭാസിതം വാച’’ന്തി ഗാഥം അഭാസി.

൨൬. തത്ഥ സുത്വാതി സോതം ഓദഹിത്വാ, സോതദ്വാരാനുസാരേന ഉപധാരേത്വാ. സുഭാസിതന്തി സുട്ഠു ഭാസിതം, സമ്മദേവ ഭാസിതം, സമ്മാസമ്ബുദ്ധഭാവതോ മഹാകാരുണികതായ ച കിഞ്ചി അവിസംവാദേത്വാ യഥാധിപ്പേതസ്സ അത്ഥസ്സ ഏകന്തതോ സാധനവസേന ഭാസിതം ചതുസച്ചവിഭാവനീയധമ്മകഥം. ന ഹി സച്ചവിനിമുത്താ ഭഗവതോ ധമ്മദേസനാ അത്ഥി. ബുദ്ധസ്സാതി സബ്ബഞ്ഞുബുദ്ധസ്സ. ആദിച്ചബന്ധുനോതി ആദിച്ചവംസേ സമ്ഭൂതത്താ ആദിച്ചോ ബന്ധു ഏതസ്സാതി ആദിച്ചബന്ധു, ഭഗവാ. തസ്സ ആദിച്ചബന്ധുനോ. ആദിച്ചസ്സ വാ ബന്ധൂതി ആദിച്ചബന്ധു, ഭഗവാ. തസ്സ ഭഗവതോ ഓരസപുത്തഭാവതോ. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘യോ അന്ധകാരേ തമസീ പഭങ്കരോ, വേരോചനോ മണ്ഡലീ ഉഗ്ഗതേജോ;

മാ രാഹു ഗിലീ ചരമന്തലിക്ഖേ, പജം മമം രാഹു പമുഞ്ച സൂരിയ’’ന്തി. (സം. നി. ൧.൯൧);

പച്ചബ്യധിന്തി പടിവിജ്ഝിം. ഹീ-തി നിപാതമത്തം. നിപുണന്തി സണ്ഹം പരമസുഖുമം, നിരോധസച്ചം, ചതുസച്ചമേവ വാ. ഹീ-തി വാ ഹേതുഅത്ഥേ നിപാതോ. യസ്മാ പച്ചബ്യധിം നിപുണം ചതുസച്ചം, തസ്മാ ന ദാനി കിഞ്ചി പടിവിജ്ഝിതബ്ബം അത്ഥീതി അത്ഥോ. യഥാ കിം പടിവിജ്ഝീതി ആഹ ‘‘വാലഗ്ഗം ഉസുനാ യഥാ’’തി. യഥാ സത്തധാ ഭിന്നസ്സ വാലസ്സ കോടിം സുസിക്ഖിതോ കുസലോ ഇസ്സാസോ ഉസുനാ കണ്ഡേന അവിരജ്ഝന്തോ വിജ്ഝേയ്യ, ഏവം പച്ചബ്യധിം നിപുണം അരിയസച്ചന്തി യോജനാ.

അഭയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.