൫. നന്ദിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ഓഭാസജാതന്തി ആയസ്മതോ നന്ദിയത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോ കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ സത്ഥരി പരിനിബ്ബുതേ ചേതിയേ ചന്ദനസാരേന വേദികം കാരേത്വാ ഉളാരം പൂജാസക്കാരം പവത്തേസി. തതോ പട്ഠായ അജ്ഝാസയസമ്പന്നോ ഹുത്വാ തത്ഥ തത്ഥ വിവട്ടൂപനിസ്സയം ബഹും പുഞ്ഞകമ്മം ആചിനിത്വാ ദേവേസു ച മനുസ്സേസു ച സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കപിലവത്ഥുസ്മിം സക്യരാജകുലേ നിബ്ബത്തി. തസ്സ മാതാപിതരോ നന്ദിം ജനേന്തോ ജാതോതി നന്ദിയോതി നാമം അകംസു. സോ വയപ്പത്തോ അനുരുദ്ധാദീസു സത്ഥു സന്തികേ പബ്ബജന്തേസു സയമ്പി പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ കതാധികാരതായ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൫.൧൫-൨൦) –

‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, ലോകജേട്ഠോ നരാസഭോ;

ജലിത്വാ അഗ്ഗിഖന്ധോവ, സമ്ബുദ്ധോ പരിനിബ്ബുതോ.

‘‘നിബ്ബുതേ ച മഹാവീരേ, ഥൂപോ വിത്ഥാരികോ അഹു;

ദൂരതോവ ഉപട്ഠേന്തി, ധാതുഗേഹവരുത്തമേ.

‘‘പസന്നചിത്തോ സുമനോ, അകം ചന്ദനവേദികം;

ദിസ്സതി ഥൂപഖന്ധോ ച, ഥൂപാനുച്ഛവികോ തദാ.

‘‘ഭവേ നിബ്ബത്തമാനമ്ഹി, ദേവത്തേ അഥ മാനുസേ.

ഓമത്തം മേ ന പസ്സാമി, പുബ്ബകമ്മസ്സിദം ഫലം.

‘‘പഞ്ചദസകപ്പസതേ, ഇതോ അട്ഠ ജനാ അഹും;

സബ്ബേ സമത്തനാമാ തേ ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അനുരുദ്ധത്ഥേരാദീഹി സദ്ധിം പാചീനവംസമിഗദായേ വിഹരന്തേ ഇമസ്മിം ഥേരേ ഏകദിവസം മാരോ പാപിമാ ഭിംസാപേതുകാമോ തസ്സ ഭേരവരൂപം ദസ്സേതി. ഥേരോ തം ‘‘മാരോ അയ’’ന്തി ഞത്വാ ‘‘പാപിമ, യേ മാരധേയ്യം വീതിവത്താ, തേസം തവ കിരിയാ കിം കരിസ്സതി, തതോനിദാനം പന ത്വം ഏവ വിഘാതം അനത്ഥം പാപുണിസ്സസീ’’തി ദസ്സേന്തോ ‘‘ഓഭാസജാതം ഫലഗ’’ന്തി ഗാഥം അഭാസി.

൨൫. തത്ഥ ഓഭാസജാതന്തി ഞാണോഭാസേന ജാതോഭാസം അഗ്ഗമഗ്ഗഞാണസ്സ അധിഗതത്താ. തേന അനവസേസതോ കിലേസന്ധകാരസ്സ വിഹതവിദ്ധംസിതഭാവതോ അതിവിയ പഭസ്സരന്തി അത്ഥോ. ഫലഗന്തി ഫലം ഗതം ഉപഗതം, അഗ്ഗഫലഞാണസഹിതന്തി അധിപ്പായോ. ചിത്തന്തി ഖീണാസവസ്സ ചിത്തം സാമഞ്ഞേന വദതി. തേനാഹ ‘‘അഭിണ്ഹസോ’’തി. തഞ്ഹി നിരോധനിന്നതായ ഖീണാസവാനം നിച്ചകപ്പം അരഹത്തഫലസമാപത്തിസമാപജ്ജനതോ ‘‘ഫലേന സഹിത’’ന്തി വത്തബ്ബതം അരഹതി. താദിസന്തി തഥാരൂപം, അരഹന്തന്തി അത്ഥോ. ആസജ്ജാതി വിസോധേത്വാ പരിഭുയ്യ. കണ്ഹാതി മാരം ആലപതി, സോ ഹി കണ്ഹകമ്മത്താ കണ്ഹാഭിജാതിതായ ച ‘‘കണ്ഹോ’’തി വുച്ചതി. ദുക്ഖം നിഗച്ഛസീതി ഇധ കുച്ഛിഅനുപ്പവേസാദിനാ നിരത്ഥകം കായപരിസ്സമം ദുക്ഖം, സമ്പരായേ ച അപ്പതികാരം അപായദുക്ഖം ഉപഗമിസ്സസി പാപുണിസ്സസി. തം സുത്വാ മാരോ ‘‘ജാനാതി മം സമണോ’’തി തത്ഥേവന്തരധായീതി.

നന്ദിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.