൪. സിവകസാമണേരഗാഥാവണ്ണനാ

ഉപജ്ഝായോതി സിവകസ്സ സാമണേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോ കിര ഇതോ ഏകതിംസേ കപ്പേ വേസ്സഭുസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ ഏകദിവസം കേനചിദേവ കരണീയേന അരഞ്ഞം പവിട്ഠോ തത്ഥ പബ്ബതന്തരേ നിസിന്നം വേസ്സഭും ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പസന്നചിത്തോ ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ അട്ഠാസി. പുന തത്ഥ മനോഹരാനി കാസുമാരികഫലാനി ദിസ്വാ താനി ഗഹേത്വാ ഭഗവതോ ഉപനേസി, പടിഗ്ഗഹേസി ഭഗവാ അനുകമ്പം ഉപാദായ. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ സാസനേ മാതുലേ പബ്ബജന്തേ തേന സദ്ധിം പബ്ബജിത്വാ ബഹും വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ വനവച്ഛത്ഥേരസ്സ ഭാഗിനേയ്യോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ, സിവകോതിസ്സ നാമം അഹോസി. തസ്സ മാതാ അത്തനോ ജേട്ഠഭാതികേ വനവച്ഛേ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ പബ്ബജിതകിച്ചം മത്ഥകം പാപേത്വാ അരഞ്ഞേ വിഹരന്തേ തം പവത്തിം സുത്വാ പുത്തം ആഹ – ‘‘താത സിവക, ഥേരസ്സ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ ഥേരം ഉപട്ഠഹ, മഹല്ലകോ ദാനി ഥേരോ’’തി. സോ മാതു ഏകവചനേനേവ ച പുബ്ബേ കതാധികാരതായ ച മാതുലത്ഥേരസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ പബ്ബജിത്വാ തം ഉപട്ഠഹന്തോ അരഞ്ഞേ വസതി.

തസ്സ ഏകദിവസം കേനചിദേവ കരണീയേന ഗാമന്തം ഗതസ്സ ഖരോ ആബാധോ ഉപ്പജ്ജി. മനുസ്സേസു ഭേസജ്ജം കരോന്തേസുപി ന പടിപ്പസ്സമ്ഭി. തസ്മിം ചിരായന്തേ ഥേരോ ‘‘സാമണേരോ ചിരായതി, കിം നു ഖോ കാരണ’’ന്തി തത്ഥ ഗന്ത്വാ തം ഗിലാനം ദിസ്വാ തസ്സ തം തം കത്തബ്ബയുത്തകം കരോന്തോ ദിവസഭാഗം വീതിനാമേത്വാ രത്തിഭാഗേ ബലവപച്ചൂസവേലായം ആഹ – ‘‘സിവക, ന മയാ പബ്ബജിതകാലതോ പട്ഠായ ഗാമേ വസിതപുബ്ബം, ഇതോ അരഞ്ഞമേവ ഗച്ഛാമാ’’തി. തം സുത്വാ സിവകോ ‘‘യദിപി മേ, ഭന്തേ, ഇദാനി കായോ ഗാമന്തേ ഠിതോ, ചിത്തം പന അരഞ്ഞേ, തസ്മാ സയാനോപി അരഞ്ഞമേവ ഗമിസ്സാമീ’’തി, തം സുത്വാ ഥേരോ തം ബാഹായം ഗഹേത്വാ അരഞ്ഞമേവ നേത്വാ ഓവാദം അദാസി. സോ ഥേരസ്സ ഓവാദേ ഠത്വാ വിപസ്സിത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൩൮.൫൩-൫൮) –

‘‘കണികാരംവ ജോതന്തം, നിസിന്നം പബ്ബതന്തരേ;

അദ്ദസം വിരജം ബുദ്ധം, ലോകജേട്ഠം നരാസഭം.

‘‘പസന്നചിത്തോ സുമനോ, കിരേ കത്വാന അഞ്ജലിം;

കാസുമാരികമാദായ, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സദാസഹം.

‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം ഫലം അദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

സോ അരഹത്തം പത്വാ ഉപജ്ഝായേന അത്തനാ ച വുത്തമത്ഥം സംസന്ദിത്വാ അത്തനോ വിവേകാഭിരതികതം കതകിച്ചതഞ്ച പവേദേന്തോ ‘‘ഉപജ്ഝായോ മം അവചാ’’തി ഗാഥം അഭാസി.

൧൪. തത്ഥ ഉപജ്ഝായോതി വജ്ജാവജ്ജം ഉപനിജ്ഝായതി ഹിതേസിതം പച്ചുപട്ഠപേത്വാ ഞാണചക്ഖുനാ പേക്ഖതീതി ഉപജ്ഝായോ. മന്തി അത്താനം വദതി. അവചാതി അഭാസി. ഇതോ ഗച്ഛാമ സീവകാതി വുത്താകാരദസ്സനം, സിവക, ഇതോ ഗാമന്തതോ അരഞ്ഞട്ഠാനമേവ ഏഹി ഗച്ഛാമ, തദേവ അമ്ഹാകം വസനയോഗ്ഗന്തി അധിപ്പായോ. ഏവം പന ഉപജ്ഝായേന വുത്തോ സിവകോ ഭദ്രോ അസ്സാജാനീയോ വിയ കസാഭിഹതോ സഞ്ജാതസംവേഗോ ഹുത്വാ അരഞ്ഞമേവ ഗന്തുകാമതം പവേദേന്തോ –

‘‘ഗാമേ മേ വസതി കായോ, അരഞ്ഞം മേ ഗതം മനോ;

സേമാനകോപി ഗച്ഛാമി, നത്ഥി സങ്ഗോ വിജാനത’’ന്തി. –ആഹ;

തസ്സത്ഥോ – യസ്മാ ഇദാനി യദിപി മേ ഇദം സരീരം ഗാമന്തേ ഠിതം, അജ്ഝാസയോ പന അരഞ്ഞമേവ ഗതോ, തസ്മാ സേമാനകോപി ഗച്ഛാമി ഗേലഞ്ഞേന ഠാനനിസജ്ജാഗമനേസു അസമത്ഥതായ സയാനോപി ഇമിനാ സയിതാകാരേന സരീസപോ വിയ സരീസപന്തോ, ഏഥ, ഭന്തേ, അരഞ്ഞമേവ ഗച്ഛാമ, കസ്മാ? നത്ഥി സങ്ഗോ വിജാനതന്തി, യസ്മാ ധമ്മസഭാവാ കാമേസു സംസാരേ ച ആദീനവം, നേക്ഖമ്മേ നിബ്ബാനേ ച ആനിസംസം യാഥാവതോ ജാനന്തസ്സ ന കത്ഥചി സങ്ഗോ, തസ്മാ ഏകപദേനേവ ഉപജ്ഝായസ്സ ആണാ അനുഠിതാതി, തദപദേസേന അഞ്ഞം ബ്യാകാസി.

സിവകസാമണേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.