൮. കിമിലത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

അഭിസത്തോവ നിപതതീതി ആയസ്മതോ കിമിലത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി കരോന്തോ കകുസന്ധസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ പരിനിബ്ബുതേ സത്ഥരി തസ്സ ധാതുയോ ഉദ്ദിസ്സ സളലമാലാഹി മണ്ഡപാകാരേന പൂജം അകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന താവതിംസേ നിബ്ബത്തിത്വാ അപരാപരം ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കപിലവത്ഥുനഗരേ സാകിയരാജകുലേ നിബ്ബത്തി, കിമിലോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വയപ്പത്തോ ഭോഗസമ്പത്തിയാ സമ്പന്നോ വിഹരതി. തസ്സ ഞാണപരിപാകം ദിസ്വാ സംവേഗജനനത്ഥം അനുപിയായം വിഹരന്തോ സത്ഥാ പഠമയോബ്ബനേ ഠിതം ദസ്സനീയം ഇത്ഥിരൂപം അഭിനിമ്മിനിത്വാ പുരതോ ദസ്സേത്വാ പുന അനുക്കമേന യഥാ ജരാരോഗവിപത്തീഹി അഭിഭൂതാ ദിസ്സതി, തഥാ അകാസി. തം ദിസ്വാ കിമിലകുമാരോ അതിവിയ സംവേഗം പകാസേന്തോ –

൧൧൮. ‘‘അഭിസത്തോവ നിപതതി വയോ, രൂപം അഞ്ഞമിവ തഥേവ സന്തം;

തസ്സേവ സതോ അവിപ്പവസതോ, അഞ്ഞസ്സേവ സരാമി അത്താന’’ന്തി. –

ഗാഥം അഭാസി.

തത്ഥ അഭിസത്തോവാതി ‘‘ത്വം സീഘം ഗച്ഛ മാ തിട്ഠാ’’തി ദേവേഹി അനുസിട്ഠോ ആണത്തോ വിയ. ‘‘അഭിസട്ഠോ വാ’’തിപി പാഠോ, ‘‘ത്വം ലഹും ഗച്ഛാ’’തി കേനചി അഭിലാസാപിതോ വിയാതി അത്ഥോ. നിപതതീതി അതിപതതി അഭിധാവതി ന തിട്ഠതി, ഖണേ ഖണേ ഖയവയം പാപുണാതീതി അത്ഥോ. വയോതി ബാല്യയോബ്ബനാദികോ സരീരസ്സ അവത്ഥാവിസേസോ. ഇധ പനസ്സ യോബ്ബഞ്ഞം അധിപ്പേതം, തം ഹിസ്സ അഭിപതന്തം ഖീയന്തം ഹുത്വാ ഉപട്ഠിതം. രൂപന്തി രൂപസമ്പദാതി വദതി. രൂപന്തി പന സരീരം ‘‘അട്ഠിഞ്ച പടിച്ച ന്ഹാരുഞ്ച പടിച്ച മംസഞ്ച പടിച്ച ആകാസോ പരിവാരിതോ രൂപംത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതീ’’തിആദീസു (മ. നി. ൧.൩൦൬) വിയ. അഞ്ഞമിവ തഥേവ സന്തന്തി ഇദം രൂപം യാദിസം, സയം തഥേവ തേനേവാകാരേന സന്തം വിജ്ജമാനം അഞ്ഞം വിയ മയ്ഹം ഉപട്ഠാതീതി അധിപ്പായോ. ‘‘തദേവ സന്ത’’ന്തി ച കേചി പഠന്തി. തസ്സേവ സതോതി തസ്സേവ മേ അനഞ്ഞസ്സ സതോ സമാനസ്സ. അവിപ്പവസതോതി ന വിപ്പവസന്തസ്സ, ചിരവിപ്പവാസേന ഹി സതോ അനഞ്ഞമ്പി അഞ്ഞം വിയ ഉപട്ഠാതി ഇദമ്പി ഇധ നത്ഥീതി അധിപ്പായോ. അഞ്ഞസ്സേവ സരാമി അത്താനന്തി ഇമം മമ അത്തഭാവം അഞ്ഞസ്സ സത്തസ്സ വിയ സരാമി ഉപധാരേമി സഞ്ജാനാമീതി അത്ഥോ. തസ്സേവം അനിച്ചതം മനസി കരോന്തസ്സ ദള്ഹതരോ സംവേഗോ ഉദപാദി, സോ സംവേഗജാതോ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൬.൪൨-൪൮) –

‘‘നിബ്ബുതേ കകുസന്ധമ്ഹി, ബ്രാഹ്മണമ്ഹി വുസീമതി;

ഗഹേത്വാ സളലം മാലം, മണ്ഡപം കാരയിം അഹം.

‘‘താവതിംസം ഗതോ സന്തോ, ലഭിമ്ഹ ബ്യമ്ഹമുത്തമം;

അഞ്ഞേ ദേവേതിരോചാമി, പുഞ്ഞകമ്മസ്സിദം ഫലം.

‘‘ദിവാ വാ യദി വാ രത്തിം, ചങ്കമന്തോ ഠിതോ ചഹം;

ഛന്നോ സളലപുപ്ഫേഹി, പുഞ്ഞകമ്മസ്സിദം ഫലം.

‘‘ഇമസ്മിംയേവ കപ്പമ്ഹി, യം ബുദ്ധമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാപി ഥേരോ അത്തനോ പുരിമുപ്പന്നം അനിച്ചതാമനസികാരം വിഭാവേന്തോ തമേവ ഗാഥം പച്ചുദാഹാസി. തേനേതം ഇമസ്സ ഥേരസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണമ്പി അഹോസി.

കിമിലത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.