൭. ധമ്മസവത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

പബ്ബജിം തുലയിത്വാനാതി ആയസ്മതോ ധമ്മസവത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയം കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ സുവച്ഛോ നാമ ബ്രാഹ്മണോ ഹുത്വാ തിണ്ണം വേദാനം പാരഗൂ ഘരാവാസേ ദോസം ദിസ്വാ താപസപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ അരഞ്ഞായതനേ പബ്ബതന്തരേ അസ്സമം കാരേത്വാ ബഹൂഹി താപസേഹി സദ്ധിം വസി. അഥസ്സ കുസലബീജം രോപേതുകാമോ പദുമുത്തരോ ഭഗവാ അസ്സമസമീപേ ആകാസേ ഠത്വാ ഇദ്ധിപാടിഹാരിയം ദസ്സേസി. സോ തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ പൂജേതുകാമോ നാഗപുപ്ഫാനി ഓചിനാപേസി. സത്ഥാ, ‘‘അലം ഇമസ്സ താപസസ്സ ഏത്തകം കുസലബീജ’’ന്തി പക്കാമി. സോ പുപ്ഫാനി ഗഹേത്വാ സത്ഥു ഗമനമഗ്ഗം ഓകിരിത്വാ ചിത്തം പസാദേന്തോ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ അട്ഠാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ അപരാപരം സുഗതീസുയേവ സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ മഗധരട്ഠേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ ധമ്മസവോതി ലദ്ധനാമോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഹേതുസമ്പത്തിയാ ചോദിയമാനോ ഘരാവാസേ ആദീനവം പബ്ബജ്ജായ ആനിസംസഞ്ച ദിസ്വാ ദക്ഖിണാഗിരിസ്മിം വിഹരന്തം ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൬.൩൯-൪൫) –

‘‘സുവച്ഛോ നാമ നാമേന, ബ്രാഹ്മണോ മന്തപാരഗൂ;

പുരക്ഖതോ സസിസ്സേഹി, വസതേ പബ്ബതന്തരേ.

‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹോ;

മമുദ്ധരിതുകാമോ സോ, ആഗച്ഛി മമ സന്തികം.

‘‘വേഹാസമ്ഹി ചങ്കമതി, ധൂപായതി ജലതേ തഥാ;

ഹാസം മമം വിദിത്വാന, പക്കാമി പാചിനാമുഖോ.

‘‘തഞ്ച അച്ഛരിയം ദിസ്വാ, അബ്ഭുതം ലോമഹംസനം;

നാഗപുപ്ഫം ഗഹേത്വാന, ഗതമഗ്ഗമ്ഹി ഓകിരിം.

‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫം ഓകിരിം അഹം;

തേന ചിത്തപ്പസാദേന, ദുഗ്ഗതിം നുപപജ്ജഹം.

‘‘ഏകതിംസേ കപ്പസതേ, രാജാ ആസി മഹാരഹോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ സോമനസ്സപ്പത്തോ ഉദാനവസേന –

൧൦൭. ‘‘പബ്ബജിം തുലയിത്വാന, അഗാരസ്മാനഗാരിയം;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി. – ഗാഥം അഭാസി;

തത്ഥ പബ്ബജിം തുലയിത്വാനാതി ‘‘സമ്ബാധോ ഘരാവാസോ രജാപഥോ’’തിആദിനാ (ദീ. നി. ൧.൧൯൧; മ. നി. ൨.൧൦; സം. നി. ൨.൧൫൪) ഘരാവാസേ, ‘‘അപ്പസ്സാദാ കാമാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ’’തിആദിനാ (പാചി. ൪൧൭; മ. നി. ൧.൧൭൭) കാമേസു ആദീനവം തപ്പടിപക്ഖതോ നേക്ഖമ്മേ ച ആനിസംസം തുലഭൂതായ പഞ്ഞായ വിചാരേത്വാ വീമംസിത്വാതി അത്ഥോ. സേസം ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവ. ഇദമേവ ച ഥേരസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണം അഹോസീതി.

ധമ്മസവത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.