൫. മലിതവമ്ഭത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ഉക്കണ്ഠിതോതി ആയസ്മതോ മലിതവമ്ഭത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയം കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഹിമവന്തതോ അവിദൂരേ അഞ്ഞതരസ്മിം ജാതസ്സരേ സകുണോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, പദുമുത്തരോ ഭഗവാ തം അനുഗ്ഗണ്ഹന്തോ തത്ഥ ഗന്ത്വാ ജാതസ്സരതീരേ ചങ്കമതി. സകുണോ ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ സരേ കുമുദാനി ഗഹേത്വാ ഭഗവന്തം പൂജേസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കുരുകച്ഛനഗരേ അഞ്ഞതരസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, മലിതവമ്ഭോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ പച്ഛാഭൂമഹാഥേരം ഉപസങ്കമിത്വാ തസ്സ സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ വിഹരതി. തസ്സ ച അയം സഭാവോ, യത്ഥ ഭോജനസപ്പായോ ദുല്ലഭോ, ഇതരേ സുലഭാ, തതോ ന പക്കമതി. യത്ഥ പന ഭോജനസപ്പായോ സുലഭോ, ഇതരേ ദുല്ലഭാ, തത്ഥ ന വസതി പക്കമതേവ. ഏവം വിഹരന്തോ ച ഹേതുസമ്പന്നതായ മഹാപുരിസജാതികതായ ച നചിരസ്സേവ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൬.൫൧-൫൭) –

‘‘ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേ, മഹാജാതസ്സരോ അഹു;

പദുമുപ്പലസഞ്ഛന്നോ, പുണ്ഡരീകസമോത്ഥടോ.

‘‘കുകുത്ഥോ നാമ നാമേന, തത്ഥാസിം സകുണോ തദാ;

സീലവാ ബുദ്ധിസമ്പന്നോ, പുഞ്ഞാപുഞ്ഞേസു കോവിദോ.

‘‘പദുമുത്തരോ ലോകവിദൂ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹോ;

ജാതസ്സരസ്സാവിദൂരേ, സഞ്ചരിത്ഥ മഹാമുനി.

‘‘ജലജം കുമുദം ഛേത്വാ, ഉപനേസിം മഹേസിനോ;

മമ സങ്കപ്പമഞ്ഞായ, പടിഗ്ഗഹി മഹാമുനി.

‘‘തഞ്ച ദാനം ദദിത്വാന, സുക്കമൂലേന ചോദിതോ;

കപ്പാനം സതസഹസ്സം, ദുഗ്ഗതിം നുപപജ്ജഹം.

‘‘സോളസേതോ കപ്പസതേ, ആസും വരുണനാമകാ;

അട്ഠ ഏതേ ജനാധിപാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ ഉദാനേന്തോ –

൧൦൫. ‘‘ഉക്കണ്ഠിതോപി ന വസേ, രമമാനോപി പക്കമേ;

ന ത്വേവാനത്ഥസംഹിതം, വസേ വാസം വിചക്ഖണോ’’തി. – ഗാഥം അഭാസി;

തത്ഥ ഉക്കണ്ഠിതോപി ന വസേതി യസ്മിം ആവാസേ വസന്തസ്സ മേ ഭോജനസപ്പായാലാഭേന അധികുസലേസു ധമ്മേസു ഉക്കണ്ഠാ അനഭിരതി ഉപ്പജ്ജതി, തത്ഥ ഉക്കണ്ഠിതോപി വസാമിയേവ ഇതരസപ്പായലാഭേന ന പക്കമേ ന പക്കമാമി. ന വസേതി ഏത്ഥ ന-കാരേനപി പക്കമേതിപദം സമ്ബന്ധിതബ്ബം. രമമാനോപി പക്കമേതി യസ്മിം പന ആവാസേ വസന്തസ്സ മേ പച്ചയവേകല്ലാഭാവേന നത്ഥി ഉക്കണ്ഠാ, അഞ്ഞദത്ഥു അഭിരമാമി, ഏവം അഭിരമമാനോപി അവസേസസപ്പായാലാഭേന തതോ പക്കമേ, ന വസേയ്യം. ഏവം പടിപജ്ജന്തോവാഹം നചിരസ്സേവ സകത്ഥം പച്ചുപാദിന്തി. അയഞ്ചേത്ഥ അത്തപടിപത്തിപച്ചവേക്ഖണായം യോജനാ. പരസ്സ ഓവാദദാനേ പന വസേയ്യ ന പക്കമേയ്യാതി വിധാനവസേന യോജേതബ്ബം. ന ത്വേവാനത്ഥസംഹിതം, വസേ വാസം വിചക്ഖണോതി യസ്മിം ആവാസേ പച്ചയാ സുലഭാ, സമണധമ്മോ ന പാരിപൂരിം ഗച്ഛതി, യസ്മിഞ്ച ആവാസേ പച്ചയാ ദുല്ലഭാ, സമണധമ്മോപി പാരിപൂരിം ന ഗച്ഛതി, ഏവരൂപോ ആവാസോ ഇധ അനത്ഥസംഹിതോ നാമ അവഡ്ഢിസഹിതോതി കത്വാ. ഏവരൂപം വാസം വിചക്ഖണോ വിഞ്ഞുജാതികോ സകത്ഥം പരിപൂരേതുകാമോ നത്വേവ വസേയ്യ. യത്ഥ പന പഞ്ചങ്ഗസമന്നാഗതോ ആവാസോ ലബ്ഭതി, സത്തപി സപ്പായാ ലബ്ഭന്തി, തത്ഥേവ വസേയ്യാതി അത്ഥോ.

മലിതവമ്ഭത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.