൯. ഉത്തിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

സദ്ദം സുത്വാ സതി മുട്ഠാതി ആയസ്മതോ ഉത്തിയത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം പുഞ്ഞം ഉപചിനന്തോ സുമേധസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം സത്ഥാരം ദിസ്വാ പസന്നചിത്തോ ഗോനകാദിഅത്ഥതം സഉത്തരച്ഛദം ബുദ്ധാരഹം പല്ലങ്കം ഗന്ധകുടിയം പഞ്ഞാപേത്വാ അദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കപിലവത്ഥുസ്മിം സക്യരാജകുലേ നിബ്ബത്തി, തസ്സ ഉത്തിയോതി നാമം അഹോസി. സോ വയപ്പത്തോ സത്ഥു ഞാതിസമാഗമേ ബുദ്ധാനുഭാവം ദിസ്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ സമണധമ്മം കരോന്തോ ഏകദിവസം നാമം പിണ്ഡായ പവിട്ഠോ അന്തരാമഗ്ഗേ മാതുഗാമസ്സ ഗീതസദ്ദം സുത്വാ അയോനിസോമനസികാരവസേന തത്ഥ ഛന്ദരാഗേ ഉപ്പന്നേ പടിസങ്ഖാനബലേന തം വിക്ഖമ്ഭേത്വാ വിഹാരം പവിസിത്വാ സഞ്ജാതസംവേഗോ ദിവാട്ഠാനേ നിസീദിത്വാ താവദേവ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൫.൪൮-൫൨) –

‘‘സുമേധസ്സ ഭഗവതോ, ലോകജേട്ഠസ്സ താദിനോ;

പല്ലങ്കോ ഹി മയാ ദിന്നോ, സഉത്തരസപച്ഛദോ.

‘‘സത്തരതനസമ്പന്നോ, പല്ലങ്കോ ആസി സോ തദാ;

മമ സങ്കപ്പമഞ്ഞായ, നിബ്ബത്തതി സദാ മമ.

‘‘തിംസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, പല്ലങ്കമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പല്ലങ്കസ്സ ഇദം ഫലം.

‘‘വീസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, സുവണ്ണാഭാ തയോ ജനാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ കിലേസുപ്പത്തിനിദസ്സനേന ‘‘കിലേസേ അജിഗുച്ഛന്തസ്സ നത്ഥി വട്ടദുക്ഖതോ സീസുക്ഖിപനം, അഹം പന തേ ജിഗുച്ഛിമേവാ’’തി ദസ്സേന്തോ –

൯൯. ‘‘സദ്ദം സുത്വാ സതി മുട്ഠാ, പിയം നിമിത്തം മനസികരോതോ;

സാരത്തചിത്തോ വേദേതി, തഞ്ച അജ്ഝോസ തിട്ഠതി;

തസ്സ വഡ്ഢന്തി ആസവാ, സംസാര ഉപഗാമിനോ’’തി. – ഗാഥം അഭാസി;

തത്ഥ സദ്ദന്തി രജ്ജനീയം സദ്ദാരമ്മണം, സംസാരഉപഗാമിനോതി –

‘‘ഖന്ധാനഞ്ച പടിപാടി, ധാതുആയതനാന ച;

അബ്ബോച്ഛിന്നം വത്തമാനാ, സംസാരോതി പവുച്ചതീ’’തി. –

ഏവം വുത്തസംസാരവട്ടകാരണം ഹുത്വാ ഉപഗമേന്തീതി സംസാരഉപഗാമിനോ, ‘‘സംസാരൂപഗാമിനോ’’തി വാ പാഠോ. സേസം അനന്തരഗാഥായ വുത്തനയമേവ.

ഉത്തിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.