൪. ചതുത്ഥസുത്തന്തനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧൯൮. പുന പഠമസുത്തമേവ നിക്ഖിപിത്വാ അപരേന ആകാരേന ഇന്ദ്രിയാനി നിദ്ദിസതി. തത്ഥ കതിഹാകാരേഹി കേനട്ഠേന ദട്ഠബ്ബാനീതി കതിഹി ആകാരേഹി ദട്ഠബ്ബാനി. കേനട്ഠേന ദട്ഠബ്ബാനീതി ദട്ഠബ്ബാകാരേ ച ദട്ഠബ്ബട്ഠഞ്ച പുച്ഛതി. ഛഹാകാരേഹി തേനട്ഠേന ദട്ഠബ്ബാനീതി ഛഹി ആകാരേഹി ദട്ഠബ്ബാനി, തേനേവ ഛആകാരസങ്ഖാതേനട്ഠേന ദട്ഠബ്ബാനി. ആധിപതേയ്യട്ഠേനാതി അധിപതിഭാവട്ഠേന. ആദിവിസോധനട്ഠേനാതി കുസലാനം ധമ്മാനം ആദിഭൂതസ്സ സീലസ്സ വിസോധനട്ഠേന. അധിമത്തട്ഠേനാതി ബലവട്ഠേന. ബലവഞ്ഹി അധികാ മത്താ പമാണം അസ്സാതി അധിമത്തന്തി വുച്ചതി. അധിട്ഠാനട്ഠേനാതി പതിട്ഠാനട്ഠേന. പരിയാദാനട്ഠേനാതി ഖേപനട്ഠേന. പതിട്ഠാപകട്ഠേനാതി പതിട്ഠാപനട്ഠേന.

ക. ആധിപതേയ്യട്ഠനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧൯൯. ആധിപതേയ്യട്ഠനിദ്ദേസേ അസ്സദ്ധിയം പജഹതോതിആദി ഏകേകസ്സേവ ഇന്ദ്രിയസ്സ പടിപക്ഖപജഹനവചനം ഏകക്ഖണേപി അത്തനോ അത്തനോ പടിപക്ഖപഹാനകിച്ചസാധനേ അധിപതിഭാവസാധനത്ഥം വുത്തം. സേസാനി ചത്താരി ഇന്ദ്രിയാനി തംസമ്പയുത്താനേവ വുത്താനി. നാനാക്ഖണേസു വാ ഏകേകം ഇന്ദ്രിയം ധുരം കത്വാ തസ്സ തസ്സ പടിപക്ഖസ്സ തം തം ഇന്ദ്രിയം ജേട്ഠകം കത്വാ സേസാനി തദന്വയാനി കത്വാ വുത്തന്തിപി വേദിതബ്ബം. കാമച്ഛന്ദം പജഹതോതിആദി പന ഏകക്ഖണവസേനേവ വുത്തം.

ഖ. ആദിവിസോധനട്ഠനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൨൦൦. ആദിവിസോധനട്ഠനിദ്ദേസേ അസ്സദ്ധിയസംവരട്ഠേന സീലവിസുദ്ധീതി അസ്സദ്ധിയസ്സ നിവാരണട്ഠേന വിരതിഅത്ഥേന സീലമലവിസോധനതോ സീലവിസുദ്ധി നാമ. സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ആദിവിസോധനാതി സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ഉപനിസ്സയവസേന ആദിഭൂതസ്സ സീലസ്സ വിസോധനാ. ഇമിനാവ നയേന സേസാനിപി കാമച്ഛന്ദാദിസംവരണമൂലകാനി ച ഇന്ദ്രിയാനി വേദിതബ്ബാനി.

ഗ. അധിമത്തട്ഠനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൨൦൧. അധിമത്തട്ഠനിദ്ദേസേ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ഭാവനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതീതി സദ്ധസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സദ്ധാപടിസംയുത്തം ധമ്മം സുത്വാ വാ സദ്ധിന്ദ്രിയഭാവനായ അസ്സാദം ദിസ്വാ വാ സദ്ധിന്ദ്രിയേ കുസലോ ധമ്മച്ഛന്ദോ ജായതി. പാമോജ്ജം ഉപ്പജ്ജതീതി ഛന്ദജാതത്താ ദുബ്ബലപീതി ഉപ്പജ്ജതി. പീതി ഉപ്പജ്ജതീതി പമുദിതത്താ ബലവപീതി ഉപ്പജ്ജതി. പസ്സദ്ധി ഉപ്പജ്ജതീതി പീതിയാ പീണിതത്താ കായചിത്തപസ്സദ്ധി ഉപ്പജ്ജതി. സുഖം ഉപ്പജ്ജതീതി പസ്സദ്ധകായചിത്തത്താ ചേതസികം സുഖം ഉപ്പജ്ജതി. ഓഭാസോ ഉപ്പജ്ജതീതി സുഖേന അഭിസന്നത്താ ഞാണോഭാസോ ഉപ്പജ്ജതി. സംവേഗോ ഉപ്പജ്ജതീതി ഞാണോഭാസേന വിദിതസങ്ഖാരാദീനവത്താ സങ്ഖാരപവത്തിയം സംവേഗോ ഉപ്പജ്ജതി. സംവേജേത്വാ ചിത്തം സമാദഹതീതി സംവേഗം ഉപ്പാദേത്വാ തേനേവ സംവേഗേന ചിത്തം സമാഹിതം കരോതി. സാധുകം പഗ്ഗണ്ഹാതീതി ലീനുദ്ധതഭാവം മോചേത്വാ സുട്ഠു പഗ്ഗണ്ഹാതി. സാധുകം അജ്ഝുപേക്ഖതീതി വീരിയസ്സ സമം ഹുത്വാ പവത്തത്താ പുന വീരിയസമതാനിയോജനേ ബ്യാപാരം അകരോന്തോ തത്രമജ്ഝത്തുപേക്ഖാവസേന സാധുകം അജ്ഝുപേക്ഖതി നാമ. ഉപേക്ഖാവസേനാതി സമവാഹിതലക്ഖണായ തത്രമജ്ഝത്തുപേക്ഖായ വസേന. നാനത്തകിലേസേഹീതി വിപസ്സനായ പടിപക്ഖഭൂതേഹി നാനാസഭാവേഹി കിലേസേഹി. വിമോക്ഖവസേനാതി ഭങ്ഗാനുപസ്സനതോ പട്ഠായ നാനത്തകിലേസേഹി വിമുച്ചനവസേന. വിമുത്തത്താതി നാനത്തകിലേസേഹി വിമുത്തത്താ.

തേ ധമ്മാതി ഛന്ദാദയോ ധമ്മാ. ഏകരസാ ഹോന്തീതി വിമുത്തിരസേന ഏകരസാ ഹോന്തി. ഭാവനാവസേനാതി ഏകരസഭാവനാവസേന. തതോ പണീതതരേ വിവട്ടന്തീതി തേന കാരണേന വിപസ്സനാരമ്മണതോ പണീതതരേ നിബ്ബാനാരമ്മണേ വിവട്ടനാനുപസ്സനാസങ്ഖാതേന ഗോത്രഭുഞാണേന ഛന്ദാദയോ ധമ്മാ നിവത്തന്തി, സങ്ഖാരാരമ്മണതോ അപഗന്ത്വാ നിബ്ബാനാരമ്മണേ പവത്തന്തീതി അത്ഥോ. വിവട്ടനാവസേനാതി ഏവം ഗോത്രഭുഖണേ സങ്ഖാരാരമ്മണതോ വിവട്ടനവസേന. വിവട്ടിതത്താ തതോ വോസജ്ജതീതി മഗ്ഗസമങ്ഗിപുഗ്ഗലോ മഗ്ഗസ്സ ഉപ്പാദക്ഖണേയേവ ദുഭതോവുട്ഠാനവസേന വിവട്ടിതത്താ തേനേവ കാരണേന കിലേസേ ച ഖന്ധേ ച വോസജ്ജതി. വോസജ്ജിതത്താ തതോ നിരുജ്ഝന്തീതി മഗ്ഗസ്സ ഉപ്പാദക്ഖണേയേവ കിലേസേ ച ഖന്ധേ ച വോസജ്ജിതത്താ തേനേവ കാരണേന കിലേസാ ച ഖന്ധാ ച അനുപ്പത്തിനിരോധവസേന നിരുജ്ഝന്തി. വോസജ്ജിതത്താതി ച ആസംസായം ഭൂതവചനം കതം. കിലേസനിരോധേ സതി ഖന്ധനിരോധസബ്ഭാവതോ ച ഖന്ധനിരോധോ വുത്തോ. നിരോധവസേനാതി യഥാവുത്തനിരോധവസേന. തസ്സേവ മഗ്ഗസ്സ ഉപ്പാദക്ഖണേ ദ്വേ വോസഗ്ഗേ ദസ്സേതുകാമോ നിരോധവസേന ദ്വേ വോസഗ്ഗാതിആദിമാഹ. ദ്വേപി ഹേട്ഠാ വുത്തത്ഥാ ഏവ. അസ്സദ്ധിയസ്സ പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതീതിആദീസുപി ഇമിനാവ നയേന വിത്ഥാരതോ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. വീരിയിന്ദ്രിയാദിമൂലകേസുപി വാരേസു ഏസേവ നയോ. ഇമിനാവ നയേന അധിട്ഠാനട്ഠനിദ്ദേസോപി വിത്ഥാരതോ വേദിതബ്ബോ. കേവലഞ്ഹേത്ഥ അധിട്ഠാതീതി വിസേസോ, പതിട്ഠാതീതി അത്ഥോ.

ഘ-ങ. പരിയാദാനട്ഠപതിട്ഠാപകട്ഠനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൨൦൨-൨൦൩. പരിയാദാനട്ഠനിദ്ദേസേ പരിയാദിയതീതി ഖേപേതി. പതിട്ഠാപകട്ഠനിദ്ദേസേ സദ്ധോ സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമോക്ഖേ പതിട്ഠാപേതീതി സദ്ധാസമ്പന്നോ ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ ദുക്ഖാ അനത്താ’’തി അധിമുച്ചന്തോ സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമോക്ഖേ പതിട്ഠാപേതി. ഇമിനാ പുഗ്ഗലവിസേസേന ഇന്ദ്രിയഭാവനാവിസേസോ നിദ്ദിട്ഠോ. സദ്ധസ്സ സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമോക്ഖേ പതിട്ഠാപേതീതി സദ്ധാസമ്പന്നസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സദ്ധിന്ദ്രിയം തംയേവ സദ്ധം പതിട്ഠാപേതി. തഥാ അധിമുച്ചന്തം അധിമോക്ഖേ പതിട്ഠാപേതീതി. ഇമിനാ ഇന്ദ്രിയഭാവനാവിസേസേന പുഗ്ഗലവിസേസോ നിദ്ദിട്ഠോ. ഏവം ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹന്തോ പഗ്ഗഹേ പതിട്ഠാപേതി, സതിം ഉപട്ഠാപേന്തോ ഉപട്ഠാനേ പതിട്ഠാപേതി, ചിത്തം സമാദഹന്തോ അവിക്ഖേപേ പതിട്ഠാപേതി, അനിച്ചം ദുക്ഖം അനത്താതി പസ്സന്തോ ദസ്സനേ പതിട്ഠാപേതീതി സേസേസുപി യോജനാ വേദിതബ്ബാ. യോഗാവചരോതി സമഥയോഗേ, വിപസ്സനായോഗേ വാ അവചരതീതി യോഗാവചരോ. അവചരതീതി പവിസിത്വാ ചരതീതി.

ചതുത്ഥസുത്തന്തനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.