൧. ഗണനവാരവണ്ണനാ

൧൫൨. ഇദാനി ദിട്ഠികഥാനന്തരം കഥിതായ ആനാപാനസ്സതികഥായ അപുബ്ബത്ഥാനുവണ്ണനാ അനുപ്പത്താ. അയഞ്ഹി ആനാപാനസ്സതികഥാ ദിട്ഠികഥായ സുവിദിതദിട്ഠാദീനവസ്സ മിച്ഛാദിട്ഠിമലവിസോധനേന സുവിസുദ്ധചിത്തസ്സ യഥാഭൂതാവബോധായ സമാധിഭാവനാ സുകരാ ഹോതി, സബ്ബസമാധിഭാവനാസു ച സബ്ബസബ്ബഞ്ഞുബോധിസത്താനം ബോധിമൂലേ ഇമിനാവ സമാധിനാ സമാഹിതചിത്താനം യഥാഭൂതാവബോധതോ അയമേവ സമാധിഭാവനാ പധാനാതി ച ദിട്ഠികഥാനന്തരം കഥിതാ. തത്ഥ സോളസവത്ഥുകം ആനാപാനസ്സതിസമാധിം ഭാവയതോ സമധികാനി ദ്വേ ഞാണസതാനി ഉപ്പജ്ജന്തീതി ഞാണഗണനുദ്ദേസോ, അട്ഠ പരിപന്ഥേ ഞാണാനീതിആദി ഞാണഗണനനിദ്ദേസോ, കതമാനി അട്ഠ പരിപന്ഥേ ഞാണാനീതിആദി. ഇമാനി ഏകവീസതി വിമുത്തിസുഖേ ഞാണാനീതിപരിയന്തം സബ്ബഞാണാനം വിത്ഥാരനിദ്ദേസോ, അന്തേ സോളസവത്ഥുകം ആനാപാനസ്സതിസമാധിം ഭാവയതോതിആദി നിഗമനന്തി ഏവം താവ പാളിവവത്ഥാനം വേദിതബ്ബം.

തത്ഥ ഗണനുദ്ദേസേ ഗണനവാരേ താവ സോളസവത്ഥുകന്തി ദീഘം രസ്സം സബ്ബകായപടിസംവേദീ പസ്സമ്ഭയം കായസങ്ഖാരന്തി കായാനുപസ്സനാചതുക്കം, പീതിപടിസംവേദീ സുഖപടിസംവേദീ ചിത്തസങ്ഖാരപടിസംവേദീ പസ്സമ്ഭയം ചിത്തസങ്ഖാരന്തി വേദനാനുപസ്സനാചതുക്കം, ചിത്തപടിസംവേദീ അഭിപ്പമോദയം ചിത്തം സമാദഹം ചിത്തം വിമോചയം ചിത്തന്തി ചിത്താനുപസ്സനാചതുക്കം, അനിച്ചാനുപസ്സീ വിരാഗാനുപസ്സീ നിരോധാനുപസ്സീ പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീതി ധമ്മാനുപസ്സനാചതുക്കന്തി ഇമേസം ചതുന്നം ചതുക്കാനം വസേന സോളസ വത്ഥൂനി പതിട്ഠാ ആരമ്മണാനി അസ്സാതി സോളസവത്ഥുകോ. തം സോളസവത്ഥുകം. സമാസവസേന പനേത്ഥ വിഭത്തിലോപോ കതോ. ആനന്തി അബ്ഭന്തരം പവിസനവാതോ. അപാനന്തി ബഹിനിക്ഖമനവാതോ. കേചി പന വിപരിയായേന വദന്തി. അപാനഞ്ഹി അപേതം ആനതോതി അപാനന്തി വുച്ചതി, നിദ്ദേസേ (പടി. മ. ൧.൧൬൦) പന നാ-കാരസ്സ ദീഘത്തമജ്ഝുപേക്ഖിത്വാ ആപാനന്തി. തസ്മിം ആനാപാനേ സതി ആനാപാനസ്സതി, അസ്സാസപസ്സാസപരിഗ്ഗാഹികായ സതിയാ ഏതം അധിവചനം. ആനാപാനസ്സതിയാ യുത്തോ സമാധി, ആനാപാനസ്സതിയം വാ സമാധി ആനാപാനസ്സതിസമാധി. ഭാവയതോതി നിബ്ബേധഭാഗിയം ഭാവേന്തസ്സ. സമധികാനീതി സഹ അധികേന വത്തന്തീതി സമധികാനി, സാതിരേകാനീതി അത്ഥോ. മ-കാരോ പനേത്ഥ പദസന്ധികരോ. കേചി പന ‘‘സംഅധികാനീ’’തി വദന്തി. ഏവം സതി ദ്വേ ഞാണസതാനിയേവ അധികാനീതി ആപജ്ജതി, തം ന യുജ്ജതി. ഇമാനി ഹി വീസതിഅധികാനി ദ്വേ ഞാണസതാനി ഹോന്തീതി.

പരിപന്ഥേ ഞാണാനീതി പരിപന്ഥം ആരമ്മണം കത്വാ പവത്തഞാണാനി. തഥാ ഉപകാരേ ഉപക്കിലേസേ ഞാണാനി. വോദാനേ ഞാണാനീതി വോദായതി, തേന ചിത്തം പരിസുദ്ധം ഹോതീതി വോദാനം. കിം തം? ഞാണം. ‘‘വോദാനഞാണാനീ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘സുതമയേ ഞാണ’’ന്തിആദീസു (പടി. മ. മാതികാ ൧.൧; പടി. മ. ൧.൧) വിയ ‘‘വോദാനേ ഞാണാനീ’’തി വുത്തം. സതോ സമ്പജാനോ ഹുത്വാ കരോതീതി സതോകാരീ, തസ്സ സതോകാരിസ്സ ഞാണാനി. നിബ്ബിദാഞാണാനീതി നിബ്ബിദാഭൂതാനി ഞാണാനി. നിബ്ബിദാനുലോമഞാണാനീതി നിബ്ബിദായ അനുകൂലാനി ഞാണാനി. നിബ്ബിദാനുലോമിഞാണാനീതിപി പാഠോ, നിബ്ബിദാനുലോമോ ഏതേസം അത്ഥീതി നിബ്ബിദാനുലോമീതി അത്ഥോ. നിബ്ബിദാപടിപ്പസ്സദ്ധിഞാണാനീതി നിബ്ബിദായ പടിപ്പസ്സദ്ധിയം ഞാണാനി. വിമുത്തിസുഖേ ഞാണാനീതി വിമുത്തിസുഖേന സമ്പയുത്താനി ഞാണാനി.

കതമാനി അട്ഠാതിആദീഹി പരിപന്ഥഉപകാരാനം പടിപക്ഖവിപക്ഖയുഗലത്താ തേസു ഞാണാനി സഹേവ നിദ്ദിട്ഠാനി. കാമച്ഛന്ദനേക്ഖമ്മാദീനി ഹേട്ഠാ വുത്തത്ഥാനി. ഉപകാരന്തി ച ലിങ്ഗവിപല്ലാസവസേന നപുംസകവചനം കതം. സബ്ബേപി അകുസലാ ധമ്മാതി വുത്താവസേസാ യേ കേചി അകുസലാ ധമ്മാ. തഥാ സബ്ബേപി നിബ്ബേധഭാഗിയാ കുസലാ ധമ്മാ. ‘‘പരിപന്ഥോ ഉപകാര’’ന്തി ച തം തദേവ അപേക്ഖിത്വാ ഏകവചനം കതം. ഏത്ഥ ച പരിപന്ഥേ ഞാണാനി ച ഉപകാരേ ഞാണാനി ച പുച്ഛിത്വാ തേസം ആരമ്മണാനേവ വിസ്സജ്ജിത്വാ തേഹേവ താനി വിസ്സജ്ജിതാനി ഹോന്തീതി തദാരമ്മണാനി ഞാണാനി നിഗമേത്വാ ദസ്സേസി. ഉപക്കിലേസേ ഞാണാദീസുപി ഏസേവ നയോ.

ഗണനവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.