൭൦. യമകപാടിഹീരഞാണനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧൧൬. യമകപാടിഹീരഞാണനിദ്ദേസേ അസാധാരണം സാവകേഹീതി സേസാസാധാരണഞാണനിദ്ദേസേ അഞ്ഞവചനേഹി ഓകാസാഭാവതോ ന വുത്തം, ഇധ പന അഞ്ഞവചനാഭാവതോ വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. ഉപരിമകായതോതി നാഭിയാ ഉദ്ധം സരീരതോ. അഗ്ഗിക്ഖന്ധോ പവത്തതീതി തേജോകസിണാരമ്മണം പാദകജ്ഝാനം സമാപജ്ജിത്വാ വുട്ഠായ ‘‘ഉപരിമകായതോ അഗ്ഗിജാലാ വുട്ഠാതൂ’’തി ആവജ്ജിത്വാ പരികമ്മം കത്വാ അനന്തരം അഭിഞ്ഞാഞാണേന ‘‘ഉപരിമകായതോ അഗ്ഗിജാലാ വുട്ഠാതൂ’’തി അധിട്ഠിതേ സഹ അധിട്ഠാനാ ഉപരിമകായതോ അഗ്ഗിജാലാ വുട്ഠാതി. സാ ഹി ഇധ രാസട്ഠേന ഖന്ധോതി വുത്താ. ഹേട്ഠിമകായതോതി നാഭിതോ ഹേട്ഠാ സരീരതോ. ഉദകധാരാ പവത്തതീതി ആപോകസിണാരമ്മണം പാദകജ്ഝാനം സമാപജ്ജിത്വാ വുട്ഠായ ‘‘ഹേട്ഠിമകായതോ ഉദകധാരാ വുട്ഠാതൂ’’തി ആവജ്ജിത്വാ പരികമ്മം കത്വാ അനന്തരം അഭിഞ്ഞാഞാണേന ‘‘ഹേട്ഠിമകായതോ ഉദകധാരാ വുട്ഠാതൂ’’തി അധിട്ഠിതേ സഹ അധിട്ഠാനാ ഹേട്ഠിമകായതോ ഉദകധാരാ വുട്ഠാതി. ഉഭയത്ഥാപി അബ്ബോച്ഛേദവസേന പവത്തതീതി വുത്തം. അധിട്ഠാനസ്സ ആവജ്ജനസ്സ ച അന്തരേ ദ്വേ ഭവങ്ഗചിത്താനി വത്തന്തി. തസ്മായേവ യുഗലാ ഹുത്വാ അഗ്ഗിക്ഖന്ധഉദകധാരാ പവത്തന്തി, അന്തരം ന പഞ്ഞായതി. അഞ്ഞേസം പന ഭവങ്ഗപരിച്ഛേദോ നത്ഥി. പുരത്ഥിമകായതോതി അഭിമുഖപസ്സതോ. പച്ഛിമകായതോതി പിട്ഠിപസ്സതോ. ദക്ഖിണഅക്ഖിതോ വാമഅക്ഖിതോതിആദി സമാസപാഠോയേവ, ന അഞ്ഞോ. ദക്ഖിണനാസികാസോതതോ വാമനാസികാസോതതോതി പാഠോ സുന്ദരോ. രസ്സം കത്വാപി പഠന്തി. അംസകൂടതോതി ഏത്ഥ അബ്ഭുഗ്ഗതട്ഠേന കൂടോ വിയാതി കൂടോ, അംസോയേവ കൂടോ അംസകൂടോ. അങ്ഗുലങ്ഗുലേഹീതി അങ്ഗുലീഹി അങ്ഗുലീഹി. അങ്ഗുലന്തരികാഹീതി അങ്ഗുലീനം അന്തരികാഹി. ഏകേകലോമതോ അഗ്ഗിക്ഖന്ധോ പവത്തതി, ഏകേകലോമതോ ഉദകധാരാ പവത്തതീതി ഉഭയത്ഥാപി ആമേഡിതവചനേന സബ്ബലോമാനം പരിയാദിന്നത്താ ഏകേകലോമതോവ അഗ്ഗിക്ഖന്ധഉദകധാരാ യുഗലാ യുഗലാ ഹുത്വാ പവത്തന്തീതി വുത്തം ഹോതി. ലോമകൂപതോ ലോമകൂപതോ അഗ്ഗിക്ഖന്ധോ പവത്തതി, ലോമകൂപതോ ലോമകൂപതോ ഉദകധാരാ പവത്തതീതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. കേസുചി പോത്ഥകേസു ‘‘ഏകേകലോമതോ അഗ്ഗിക്ഖന്ധോ പവത്തതി. ലോമകൂപതോ ലോമകൂപതോ ഉദകധാരാ പവത്തതി, ലോമകൂപതോ ലോമകൂപതോ അഗ്ഗിക്ഖന്ധോ പവത്തതി, ഏകേകലോമതോ ഉദകധാരാ പവത്തതീ’’തി ലിഖിതം. തമ്പി യുജ്ജതിയേവ. പാടിഹീരസ്സ അതിസുഖുമത്തദീപനതോ പന പുരിമപാഠോയേവ സുന്ദരതരോ.

ഇദാനി ഛന്നം വണ്ണാനന്തി കോ സമ്ബന്ധോ? ഹേട്ഠാ ‘‘ഉപരിമകായതോ’’തിആദീഹി അനേകേഹി സരീരാവയവാ വുത്താ. തേന സരീരാവയവസമ്ബന്ധോ പവത്തതീതി വചനസമ്ബന്ധേന ച യമകപാടിഹീരാധികാരേന ച ഛന്നം വണ്ണാനം സരീരാവയവഭൂതാനം രസ്മിയോ യമകാ ഹുത്വാ പവത്തന്തീതി വുത്തം ഹോതി. സാമിവചനസമ്ബന്ധേന ച അവസ്സം ‘‘രസ്മിയോ’’തി പാഠസേസോ ഇച്ഛിതബ്ബോയേവ. നീലാനന്തി ഉമാപുപ്ഫവണ്ണാനം. പീതകാനന്തി കണികാരപുപ്ഫവണ്ണാനം. ലോഹിതകാനന്തി ഇന്ദഗോപകവണ്ണാനം. ഓദാതാനന്തി ഓസധിതാരകവണ്ണാനം. മഞ്ജിട്ഠാനന്തി മന്ദരത്തവണ്ണാനം. പഭസ്സരാനന്തി പഭാസനപകതികാനം പഭസ്സരവണ്ണാനം. പഭസ്സരവണ്ണേ വിസും അവിജ്ജമാനേപി വുത്തേസു പഞ്ചസു വണ്ണേസു യേ യേ പഭാ സമുജ്ജലാ, തേ തേ പഭസ്സരാ. തഥാ ഹി തഥാഗതസ്സ യമകപാടിഹീരം കരോന്തസ്സ യമകപാടിഹീരഞാണബലേനേവ കേസമസ്സൂനഞ്ചേവ അക്ഖീനഞ്ച നീലട്ഠാനേഹി നീലരസ്മിയോ നിക്ഖമന്തി, യാസം വസേന ഗഗനതലം അഞ്ജനചുണ്ണസമോകിണ്ണം വിയ ഉമാപുപ്ഫനീലുപ്പലദലസഞ്ഛന്നം വിയ വീതിപതന്തമണിതാലവണ്ടം വിയ പസാരിതമേചകപടം വിയ ച ഹോതി. ഛവിതോ ചേവ അക്ഖീനഞ്ച പീതകട്ഠാനേഹി പീതരസ്മിയോ നിക്ഖമന്തി, യാസം വസേന ദിസാഭാഗാ സുവണ്ണരസനിസിഞ്ചമാനാ വിയ സുവണ്ണപടപസാരിതാ വിയ കുങ്കുമചുണ്ണകണികാരപുപ്ഫസമ്പരികിണ്ണാ വിയ ച വിരോചന്തി. മംസലോഹിതേഹി ചേവ അക്ഖീനഞ്ച രത്തട്ഠാനേഹി ലോഹിതരസ്മിയോ നിക്ഖമന്തി, യാസം വസേന ദിസാഭാഗാ ചിനപിട്ഠചുണ്ണരഞ്ജിതാ വിയ സുപക്കലാഖാരസനിസിഞ്ചമാനാ വിയ രത്തകമ്ബലപരിക്ഖിത്താ വിയ ജയസുമനപാലിഭദ്ദകബന്ധുജീവകകുസുമസമ്പരികിണ്ണാ വിയ ച വിരോചന്തി. അട്ഠീഹി ചേവ ദന്തേഹി ച അക്ഖീനഞ്ച സേതട്ഠാനേഹി ഓദാതരസ്മിയോ നിക്ഖമന്തി, യാസം വസേന ദിസാഭാഗാ രജതകുടേഹി ആസിഞ്ചമാനഖീരധാരാസമ്പരികിണ്ണാ വിയ പസാരിതരജതപട്ടവിതാനാ വിയ വീതിപതന്തരജതതാലവണ്ടാ വിയ കുന്ദകുമുദസിന്ദുവാരസുമനമല്ലികാദികുസുമസഞ്ഛന്നാ വിയ ച വിരോചന്തി. ഹത്ഥതലപാദതലാദീഹി മന്ദരത്തട്ഠാനേഹി മഞ്ജിട്ഠരസ്മിയോ നിക്ഖമന്തി, യാസം വസേന ദിസാഭാഗാ പവാളജാലപരിക്ഖിത്താ വിയ രത്തകുരവകകുസുമസമോകിണ്ണാ വിയ ച വിരോചന്തി. ഉണ്ണാനഖാദീഹി പഭസ്സരട്ഠാനേഹി പഭസ്സരരസ്മിയോ നിക്ഖമന്തി, യാസം വസേന ദിസാഭാഗാ ഓസധിതാരകപുഞ്ജപുണ്ണാ വിയ വിജ്ജുപടലാദിപരിപുണ്ണാ വിയ ച വിരോചന്തി.

ഭഗവാ ചങ്കമതീതിആദി ‘‘ഭഗവതോ ച നിമ്മിതാനഞ്ച നാനാഇരിയാപഥകരണം യമകപാടിഹീരേനേവ ഹോതീ’’തി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. തേസഞ്ഹി നിമ്മിതാനം ഇരിയാപഥാ യുഗലാവ ഹുത്വാ വത്തന്തി. യദി നിമ്മിതാ ബഹുകാ ഹോന്തി, ‘‘നിമ്മിതോ’’തിആദി കസ്മാ ഏകവചനം കതന്തി ചേ? നിമ്മിതേസുപി ഏകേകസ്സ നാനാഇരിയാപഥഭാവദസ്സനത്ഥം. ബഹുവചനേന ഹി വുത്തേ സബ്ബേപി നിമ്മിതാ സകിം ഏകേകഇരിയാപഥികാ വിയ ഹോന്തി. ഏകവചനേന പന വുത്തേ നിമ്മിതേസു ഏകേകോ നാനാഇരിയാപഥികോതി ഞായതി. തസ്മാ ഏകവചനനിദ്ദേസോ കതോ. ചൂളപന്ഥകത്ഥേരോപി താവ നാനാഇരിയാപഥികഭിക്ഖൂനം സഹസ്സം മാപേസി, കിം പന ഭഗവാ യമകപാടിഹീരേ ബഹൂ നിമ്മിതേ ന കരിസ്സതി. ചൂളപന്ഥകത്ഥേരം മുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞേസം സാവകാനം ഏകാവജ്ജനേന നാനാഇരിയപഥികാനം നാനാരൂപാനഞ്ച നിമ്മാനം ന ഇജ്ഝതി. അനിയമേത്വാ ഹി നിമ്മിതാ ഇദ്ധിമതാ സദിസാവ ഹോന്തി. ഠാനനിസജ്ജാദീസു വാ ഭാസിതതുണ്ഹീഭാവാദീസു വാ യം യം ഇദ്ധിമാ കരോതി, തം തദേവ കരോന്തി, വിസദിസകരണം നാനാകിരിയാകരണഞ്ച ‘‘ഏത്തകാ ഈദിസാ ഹോന്തു, ഏത്തകാ ഇമം നാമ കരോന്തൂ’’തി വിസും വിസും ആവജ്ജിത്വാ അധിട്ഠാനേന ഇജ്ഝതി. തഥാഗതസ്സ പന ഏകാവജ്ജനാധിട്ഠാനേനേവ നാനപ്പകാരനിമ്മാനം ഇജ്ഝതി. ഏവമേവ അഗ്ഗിക്ഖന്ധഉദകധാരാനിമ്മാനേ ച നാനാവണ്ണനിമ്മാനേ ച വേദിതബ്ബം. തത്ഥ ഭഗവാ ചങ്കമതീതി ആകാസേ വാ പഥവിയം വാ ചങ്കമതി. നിമ്മിതോതി ഇദ്ധിയാ മാപിതബുദ്ധരൂപം. തിട്ഠതി വാതിആദീനിപി ആകാസേ വാ പഥവിയം വാ. കപ്പേതീതി കരോതി. ഭഗവാ തിട്ഠതീതിആദീസുപി ഏസേവ നയോതി.

യമകപാടിഹീരഞാണനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.