൮. സതിപട്ഠാനകഥാ

സതിപട്ഠാനകഥാവണ്ണനാ

൩൪. ഇദാനി സമസീസകഥാനന്തരം അത്തനാ വുത്തസ്സ ഇദ്ധിപാടിഹാരിയസ്സ സാധകേ സത്ത അനുപസ്സനാവിസേസേ ദസ്സേന്തേന കഥിതായ സുത്തന്തപുബ്ബങ്ഗമായ സതിപട്ഠാനകഥായ അപുബ്ബത്ഥാനുവണ്ണനാ. തത്ഥ സുത്തന്തേ താവ ചത്താരോതി ഗണനപരിച്ഛേദോ, തേന ന തതോ ഹേട്ഠാ, ന ഉദ്ധന്തി സതിപട്ഠാനപരിച്ഛേദം ദീപേതി. ഇമേതി നിദ്ദിസിതബ്ബനിദസ്സനം. ഭിക്ഖവേതി ധമ്മപടിഗ്ഗാഹകപുഗ്ഗലാലപനം. സതിപട്ഠാനാതി തയോ സതിപട്ഠാനാ സതിഗോചരോപി, തിധാ പടിപന്നേസു സാവകേസു സത്ഥുനോ പടിഘാനുനയവീതിവത്തതാപി, സതിപി. ‘‘ചതുന്നം, ഭിക്ഖവേ, സതിപട്ഠാനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച ദേസേസ്സാമീ’’തിആദീസു (സം. നി. ൫.൪൦൮) ഹി സതിഗോചരോ ‘‘സതിപട്ഠാന’’ന്തി വുത്തോ. തസ്സത്ഥോ – പതിട്ഠാതി തസ്മിന്തി പട്ഠാനം. കാ പതിട്ഠാതി? സതി. സതിയാ പട്ഠാനം സതിപട്ഠാനന്തി.

‘‘തയോ സതിപട്ഠാനാ യദരിയോ സേവതി, യദരിയോ സേവമാനോ സത്ഥാ ഗണമനുസാസിതുമരഹതീ’’തി (മ. നി. ൩.൩൦൪, ൩൧൧) ഏത്ഥ തിധാ പടിപന്നേസു സാവകേസു സത്ഥുനോ പടിഘാനുനയവീതിവത്തതാ ‘‘സതിപട്ഠാന’’ന്തി വുത്താ. തസ്സത്ഥോ – പട്ഠപേതബ്ബതോ പട്ഠാനം, പവത്തയിതബ്ബതോതി അത്ഥോ. കേന പട്ഠപേതബ്ബതോതി? സതിയാ. സതിയാ പട്ഠാനം സതിപട്ഠാനന്തി. ‘‘ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗേ പരിപൂരേന്തീ’’തിആദീസു (മ. നി. ൩.൧൪൭) പന സതിയേവ ‘‘സതിപട്ഠാന’’ന്തി വുത്താ. തസ്സത്ഥോ – പതിട്ഠാതീതി പട്ഠാനം, ഉപട്ഠാതി ഓക്കന്ദിത്വാ പക്ഖന്ദിത്വാ വത്തതീതി അത്ഥോ. സതിയേവ പട്ഠാനം സതിപട്ഠാനം. അഥ വാ സരണട്ഠേന സതി, ഉപട്ഠാനട്ഠേന ഉപട്ഠാനം. ഇതി സതി ച സാ ഉപട്ഠാനഞ്ചാതിപി സതിപട്ഠാനം. ഇദമിധ അധിപ്പേതം. യദി ഏവം കസ്മാ സതിപട്ഠാനാതി ബഹുവചനം കതന്തി? സതിബഹുത്താ. ആരമ്മണഭേദേന ഹി ബഹുകാ താ സതിയോതി.

കതമേ ചത്താരോതി കഥേതുകമ്യതാപുച്ഛാ. ഇധാതി ഇമസ്മിം സാസനേ. ഭിക്ഖൂതി സംസാരേ ഭയം ഇക്ഖതീതി ഭിക്ഖു. സേസപദാനം അത്ഥവണ്ണനാ പനേത്ഥ സുതമയഞാണകഥായ മഗ്ഗസച്ചനിദ്ദേസവണ്ണനായം വുത്തായേവാതി.

കസ്മാ പന ഭഗവതാ ചത്താരോവ സതിപട്ഠാനാ വുത്താ അനൂനാ അനധികാതി? വേനേയ്യഹിതത്താ. തണ്ഹാചരിതദിട്ഠിചരിതസമഥയാനികവിപസ്സനായാനികേസു ഹി മന്ദതിക്ഖവസേന ദ്വേധാ ദ്വേധാ പവത്തേസു മന്ദസ്സ തണ്ഹാചരിതസ്സ ഓളാരികം കായാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനം വിസുദ്ധിമഗ്ഗോ, തിക്ഖസ്സ സുഖുമം വേദനാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനം. ദിട്ഠിചരിതസ്സാപി മന്ദസ്സ നാതിപ്പഭേദഗതം ചിത്താനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനം വിസുദ്ധിമഗ്ഗോ, തിക്ഖസ്സ അതിപ്പഭേദഗതം ധമ്മാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനം. സമഥയാനികസ്സ ച മന്ദസ്സ അകിച്ഛേന അധിഗന്തബ്ബനിമിത്തം പഠമം സതിപട്ഠാനം വിസുദ്ധിമഗ്ഗോ, തിക്ഖസ്സ ഓളാരികാരമ്മണേ അസണ്ഠഹനതോ ദുതിയം. വിപസ്സനായാനികസ്സപി മന്ദസ്സ നാതിപ്പഭേദഗതാരമ്മണം തതിയം, തിക്ഖസ്സ അതിപ്പഭേദഗതാരമ്മണം ചതുത്ഥം. ഇതി ചത്താരോവ വുത്താ അനൂനാ അനധികാതി.

സുഭസുഖനിച്ചഅത്തവിപല്ലാസപ്പഹാനത്ഥം വാ. കായോ ഹി അസുഭോ, തത്ഥ ച സുഭവിപല്ലാസവിപല്ലത്ഥാ സത്താ. തേസം തത്ഥ അസുഭഭാവദസ്സനേന തസ്സ വിപല്ലാസസ്സ പഹാനത്ഥം പഠമം സതിപട്ഠാനം വുത്തം. സുഖം നിച്ചം അത്താതി ഗഹിതേസുപി ച വേദനാദീസു വേദനാ ദുക്ഖാ, ചിത്തം അനിച്ചം, ധമ്മാ അനത്താ, തേസു ച സുഖനിച്ചഅത്തവിപല്ലാസവിപല്ലത്ഥാ സത്താ. തേസം തത്ഥ ദുക്ഖാദിഭാവദസ്സനേന തേസം വിപല്ലാസാനം പഹാനത്ഥം സേസാനി തീണി വുത്താനീതി ഏവം സുഭസുഖനിച്ചഅത്തവിപല്ലാസപ്പഹാനത്ഥം വാ ചത്താരോവ വുത്താ. ന കേവലഞ്ച വിപല്ലാസപ്പഹാനത്ഥമേവ, ചതുരോഘയോഗാസവഗന്ഥഉപാദാനഅഗതിപ്പഹാനത്ഥമ്പി ചതുബ്ബിധാഹാരപരിഞ്ഞത്ഥമ്പി ചത്താരോവ വുത്താതി വേദിതബ്ബം.

൩൫. (ക) സുത്തന്തനിദ്ദേസേ പഥവീകായന്തി ഇമസ്മിം രൂപകായേ പഥവീധാതു. സകലസരീരേ പന പഥവീധാതൂനം ബഹുകത്താ സബ്ബപഥവീധാതുസങ്ഗഹത്ഥം സമൂഹത്ഥേന കായഗ്ഗഹണം കതം. ആപോകായാദീസുപി ഏസേവ നയോ. കേസകായാദീനമ്പി ബഹുകത്താ കേസകായാദിഗഹണം കതം. വക്കാദീനി പന പരിച്ഛിന്നത്താ കായഗ്ഗഹണം നാരഹന്തീതി തേസം ഗഹണം ന കതന്തി വേദിതബ്ബം.

(ഖ) സുഖം വേദനന്തിആദീസു സുഖം വേദനന്തി കായികം വാ ചേതസികം വാ സുഖം വേദനം. തഥാ ദുക്ഖം വേദനം. അദുക്ഖമസുഖം വേദനന്തി പന ചേതസികമേവ ഉപേക്ഖാവേദനം. സാമിസം സുഖം വേദനന്തി ഛ ഗേഹസിതസോമനസ്സവേദനാ. നിരാമിസം സുഖം വേദനന്തി ഛ നേക്ഖമ്മസിതസോമനസ്സവേദനാ. സാമിസം ദുക്ഖം വേദനന്തി ഛ ഗേഹസിതദോമനസ്സവേദനാ. നിരാമിസം ദുക്ഖം വേദനന്തി ഛ നേക്ഖമ്മസിതദോമനസ്സവേദനാ. സാമിസം അദുക്ഖമസുഖം വേദനന്തി ഛ ഗേഹസിതഉപേക്ഖാവേദനാ. നിരാമിസം അദുക്ഖമസുഖം വേദനന്തി ഛ നേക്ഖമ്മസിതഉപേക്ഖാവേദനാ.

(ഗ) സരാഗം ചിത്തന്തിആദീനി ഞാണകഥായം വുത്തത്ഥാനി.

(ഘ) തദവസേസേ ധമ്മേതി തേഹി കായവേദനാചിത്തേഹി അവസേസേ തേഭൂമകധമ്മേ. സബ്ബത്ഥ തേന ഞാണേനാതി തേന സത്തവിധേന അനുപസ്സനാഞാണേന. യാനി പനേത്ഥ അന്തരന്തരാ അവുത്തത്ഥാനി, താനി ഹേട്ഠാ തത്ഥ തത്ഥ വുത്തത്ഥാനേവാതി.

സതിപട്ഠാനകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.