൬൯. ആസയാനുസയഞാണനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧൧൩. ആസയാനുസയഞാണനിദ്ദേസേ ഇധ തഥാഗതോതിആദി പഞ്ചധാ ഠപിതോ നിദ്ദേസോ. തത്ഥ ആസയാനുസയാ വുത്തത്ഥാ ഏവ. ചരിതന്തി പുബ്ബേ കതം കുസലാകുസലം കമ്മം. അധിമുത്തിന്തി സമ്പതി കുസലേ അകുസലേ വാ ചിത്തവോസഗ്ഗോ. ഭബ്ബാഭബ്ബേതി ഭബ്ബേ ച അഭബ്ബേ ച. അരിയായ ജാതിയാ സമ്ഭവന്തി ജായന്തീതി ഭബ്ബാ. വത്തമാനസമീപേ വത്തമാനവചനം. ഭവിസ്സന്തി ജായിസ്സന്തീതി വാ ഭബ്ബാ, ഭാജനഭൂതാതി അത്ഥോ. യേ അരിയമഗ്ഗപടിവേധസ്സ അനുച്ഛവികാ ഉപനിസ്സയസമ്പന്നാ, തേ ഭബ്ബാ. വുത്തപടിപക്ഖാ അഭബ്ബാ.

കതമോ സത്താനം ആസയോതിആദി നിദ്ദേസസ്സ പടിനിദ്ദേസോ. തത്ഥ സസ്സതോതി നിച്ചോ. ലോകോതി അത്താ. ഇധ സരീരംയേവ നസ്സതി, അത്താ പന ഇധ പരത്ഥ ച സോയേവാതി മഞ്ഞന്തി. സോ ഹി സയംയേവ ആലോകേതീതി കത്വാ ‘‘ലോകോ’’തി മഞ്ഞന്തി. അസസ്സതോതി അനിച്ചോ. അത്താ സരീരേനേവ സഹ നസ്സതീതി മഞ്ഞന്തി. അന്തവാതി പരിത്തേ കസിണേ ഝാനം ഉപ്പാദേത്വാ തംപരിത്തകസിണാരമ്മണം ചിത്തം സപരിയന്തോ അത്താതി മഞ്ഞന്തി. അനന്തവാതി ന അന്തവാ അപ്പമാണേ കസിണേ ഝാനം ഉപ്പാദേത്വാ തംഅപ്പമാണകസിണാരമ്മണം ചിത്തം അപരിയന്തോ അത്താതി മഞ്ഞന്തി. തം ജീവം തം സരീരന്തി ജീവോ ച സരീരഞ്ച തംയേവ. ജീവോതി അത്താ, ലിങ്ഗവിപല്ലാസേന നപുംസകവചനം കതം. സരീരന്തി രാസട്ഠേന ഖന്ധപഞ്ചകം. അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീരന്തി അഞ്ഞോ ജീവോ അഞ്ഞം ഖന്ധപഞ്ചകം. ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി ഖന്ധാ ഇധേവ വിനസ്സന്തി, സത്തോ മരണതോ പരം ഹോതി വിജ്ജതി ന നസ്സതി. ‘‘തഥാഗതോ’’തി ചേത്ഥ സത്താധിവചനന്തി വദന്തി. കേചി പന ‘‘തഥാഗതോതി അരഹാ’’തി വദന്തി. ഇമേ ‘‘ന ഹോതീ’’തി പക്ഖേ ദോസം ദിസ്വാ ഏവം ഗണ്ഹന്തി. ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി ഖന്ധാപി ഇധേവ നസ്സന്തി, തഥാഗതോ ച മരണതോ പരം ന ഹോതി ഉച്ഛിജ്ജതി വിനസ്സതി. ഇമേ ‘‘ഹോതീ’’തി പക്ഖേ ദോസം ദിസ്വാ ഏവം ഗണ്ഹന്തി. ഹോതി ച ന ച ഹോതീതി ഇമേ ഏകേകപക്ഖപരിഗ്ഗഹേ ദോസം ദിസ്വാ ഉഭയപക്ഖം ഗണ്ഹന്തി. നേവ ഹോതി ന ന ഹോതീതി ഇമേ ഉഭയപക്ഖപരിഗ്ഗഹേ ഉഭയദോസാപത്തിം ദിസ്വാ ‘‘ഹോതീതി ച ന ഹോതി, നേവ ഹോതീതി ച ന ഹോതീ’’തി അമരാവിക്ഖേപപക്ഖം ഗണ്ഹന്തി.

അയം പനേത്ഥ അട്ഠകഥാനയോ – ‘‘സസ്സതോ ലോകോതി വാ’’തിആദീഹി ദസഹാകാരേഹി ദിട്ഠിപഭേദോവ വുത്തോ. തത്ഥ സസ്സതോ ലോകോതി ച ഖന്ധപഞ്ചകം ലോകോതി ഗഹേത്വാ ‘‘അയം ലോകോ നിച്ചോ ധുവോ സബ്ബകാലികോ’’തി ഗണ്ഹന്തസ്സ സസ്സതന്തി ഗഹണാകാരപ്പവത്താ ദിട്ഠി. അസസ്സതോതി തമേവ ലോകം ‘‘ഉച്ഛിജ്ജതി വിനസ്സതീ’’തി ഗണ്ഹന്തസ്സ ഉച്ഛേദഗ്ഗഹണാകാരപ്പവത്താ ദിട്ഠി. അന്തവാതി പരിത്തകസിണലാഭിനോ സുപ്പമത്തേ വാ സരാവമത്തേ വാ കസിണേ സമാപന്നസ്സ അന്തോസമാപത്തിയം പവത്തിതരൂപാരൂപധമ്മേ ‘‘ലോകോ’’തി ച കസിണപരിച്ഛേദന്തേന ‘‘അന്തവാ’’തി ച ഗണ്ഹന്തസ്സ ‘‘അന്തവാ ലോകോ’’തി ഗഹണാകാരപ്പവത്താ ദിട്ഠി. സാ സസ്സതദിട്ഠിപി ഹോതി ഉച്ഛേദദിട്ഠിപി. വിപുലകസിണലാഭിനോ പന തസ്മിം കസിണേ സമാപന്നസ്സ അന്തോസമാപത്തിയം പവത്തിതരൂപാരൂപധമ്മേ ‘‘ലോകോ’’തി ച കസിണപരിച്ഛേദന്തേന ‘‘ന അന്തവാ’’തി ച ഗണ്ഹന്തസ്സ ‘‘അനന്തവാ ലോകോ’’തി ഗഹണാകാരപ്പവത്താ ദിട്ഠി. സാ സസ്സതദിട്ഠിപി ഹോതി ഉച്ഛേദദിട്ഠിപി. തം ജീവം തം സരീരന്തി ഭേദനധമ്മസ്സ സരീരസ്സേവ ‘‘ജീവ’’ന്തി ഗഹിതത്താ ‘‘സരീരേ ഉച്ഛിജ്ജമാനേ ജീവമ്പി ഉച്ഛിജ്ജതീ’’തി ഉച്ഛേദഗ്ഗഹണാകാരപ്പവത്താ ദിട്ഠി. ദുതിയപദേ സരീരതോ അഞ്ഞസ്സ ജീവസ്സ ഗഹിതത്താ ‘‘സരീരേ ഉച്ഛിജ്ജമാനേപി ജീവം ന ഉച്ഛിജ്ജതീ’’തി സസ്സതഗ്ഗഹണാകാരപ്പവത്താ ദിട്ഠി. ഹോതി തഥാഗതോതിആദീസു ‘‘സത്തോ തഥാഗതോ നാമ, സോ പരം മരണാ ഹോതീ’’തി ഗണ്ഹതോ പഠമാ സസ്സതദിട്ഠി. ‘‘ന ഹോതീ’’തി ഗണ്ഹതോ ദുതിയാ ഉച്ഛേദദിട്ഠി. ‘‘ഹോതി ച ന ച ഹോതീ’’തി ഗണ്ഹതോ തതിയാ ഏകച്ചസസ്സതദിട്ഠി. ‘‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതീ’’തി ഗണ്ഹതോ ചതുത്ഥാ അമരാവിക്ഖേപദിട്ഠീതി.

ഇതീതി വുത്തപ്പകാരദിട്ഠിനിസ്സയനിദസ്സനം. ഭവദിട്ഠിസന്നിസ്സിതാ വാ സത്താ ഹോന്തി വിഭവദിട്ഠിസന്നിസ്സിതാ വാതി ഭവോ വുച്ചതി സസ്സതോ, സസ്സതവസേന ഉപ്പജ്ജമാനദിട്ഠി ഭവദിട്ഠി, ഭവോതി ദിട്ഠീതി വുത്തം ഹോതി. വിഭവോ വുച്ചതി ഉച്ഛേദോ, ഉച്ഛേദവസേന ഉപ്പജ്ജമാനദിട്ഠി വിഭവദിട്ഠി, വിഭവോതി ദിട്ഠീതി വുത്തം ഹോതി. വുത്തപ്പകാരാ ദസവിധാ ദിട്ഠി ഭവദിട്ഠി ച വിഭവദിട്ഠി ചാതി ദ്വിധാവ ഹോതി. താസു ദ്വീസു ഏകേകം സന്നിസ്സിതാ അപസ്സിതാ അല്ലീനാ സത്താ ഹോന്തി.

ഏതേ വാ പന ഉഭോ അന്തേ അനുപഗമ്മാതി ഏത്ഥ ‘‘അഗ്ഗിതോ വാ ഉദകതോ വാ മിഥുഭേദാ വാ’’തിആദീസു (ദീ. നി. ൨.൧൫൨) വിയ വാ-സദ്ദോ സമുച്ചയത്ഥോ. ഏതേ വുത്തപ്പകാരേ സസ്സതുച്ഛേദവസേന ദ്വേ പക്ഖേ ച ന ഉപഗന്ത്വാ അനല്ലീയിത്വാ പഹായാതി അത്ഥോ. ‘‘അനുലോമികാ വാ ഖന്തീ’’തി വികപ്പത്ഥോവ. ഇദപ്പച്ചയതാപടിച്ചസമുപ്പന്നേസൂതി ഇമേസം ജരാമരണാദീനം പച്ചയാ ഇദപ്പച്ചയാ, ഇദപ്പച്ചയാ ഏവ ഇദപ്പച്ചയതാ, ഇദപ്പച്ചയാനം വാ സമൂഹോ ഇദപ്പച്ചയതാ. ലക്ഖണം പനേത്ഥ സദ്ദസത്ഥതോ പരിയേസിതബ്ബം. തേ തേ പച്ചയേ പടിച്ച സഹ സമ്മാ ച ഉപ്പന്നാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ. തസ്സാ ഇദപ്പച്ചയതായ ച തേസു പടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ച ധമ്മേസു. അനുലോമികാതി ലോകുത്തരധമ്മാനം അനുലോമതോ അനുലോമികാ. ഖന്തീതി ഞാണം. ഞാണഞ്ഹി ഖമനതോ ഖന്തി. പടിലദ്ധാ ഹോതീതി സത്തേഹി അധിഗതാ ഹോതി. ഇദപ്പച്ചയതായ ഖന്തിയാ ഉച്ഛേദത്താനുപഗമോ ഹോതി പച്ചയുപ്പന്നധമ്മാനം പച്ചയസാമഗ്ഗിയം ആയത്തവുത്തിത്താ പച്ചയാനുപരമദസ്സനേന ഫലാനുപരമദസ്സനതോ. പടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു ഖന്തിയാ സസ്സതത്താനുപഗമോ ഹോതി പച്ചയസാമഗ്ഗിയം നവനവാനം പച്ചയുപ്പന്നധമ്മാനം ഉപ്പാദദസ്സനതോ. ഏവമേതേ ഉഭോ അന്തേ അനുപഗമ്മ പടിച്ചസമുപ്പാദപടിച്ചസമുപ്പന്നധമ്മദസ്സനേന ന ഉച്ഛേദോ ന സസ്സതോതി പവത്തം സമ്മാദസ്സനം ‘‘അനുലോമികാ ഖന്തീ’’തി വേദിതബ്ബം. ഏവഞ്ഹി തദുഭയദിട്ഠിപടിപക്ഖഭൂതാ സമ്മാദിട്ഠി വുത്താ ഹോതി. യഥാഭൂതം വാ ഞാണന്തി യഥാഭൂതം യഥാസഭാവം നേയ്യം. തത്ഥ പവത്തഞാണമ്പി വിസയവോഹാരേന ‘‘യഥാഭൂതഞാണ’’ന്തി വുത്തം. തം പന സങ്ഖാരുപേക്ഖാപരിയന്തം വിപസ്സനാഞാണം ഇധാധിപ്പേതം. ഹേട്ഠാ പന ‘‘യഥാഭൂതഞാണദസ്സന’’ന്തി ഭയതൂപട്ഠാനഞാണം വുത്തം. യഥാഭൂതം വാ ഞാണം സത്തേഹി പടിലദ്ധം ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ.

ഇദാനി ‘‘സസ്സതോ ലോകോ’’തിആദീഹി മിച്ഛാദിട്ഠിപരിഭാവിതം ‘‘ഏതേ വാ പനാ’’തിആദീഹി സമ്മാദിട്ഠിപരിഭാവിതം സത്തസന്താനം ദസ്സേത്വാ ‘‘കാമം സേവന്തഞ്ഞേവാ’’തിആദീഹി സേസാകുസലേഹി സേസകുസലേഹി ച പരിഭാവിതം സത്തസന്താനം ദസ്സേതി. തത്ഥ കാമം സേവന്തംയേവ പുഗ്ഗലം തഥാഗതോ ജാനാതീതി യോജനാ കാതബ്ബാ. സേവന്തന്തി ച അഭിണ്ഹസമുദാചാരവസേന സേവമാനം. പുബ്ബേ ആസേവിതവസേന കിലേസകാമോ ഗരു അസ്സാതി കാമഗരുകോ. തഥേവ കാമോ ആസയേ സന്താനേ അസ്സാതി കാമാസയോ. സന്താനവസേനേവ കാമേ അധിമുത്തോ ലഗ്ഗോതി കാമാധിമുത്തോ. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ. നേക്ഖമ്മാദീനി വുത്തത്ഥാനേവ. കാമാദീഹി ച തീഹി സേസാകുസലാ, നേക്ഖമ്മാദീഹി തീഹി സേസകുസലാ ഗഹിതാവ ഹോന്തീതി വേദിതബ്ബാ. ‘‘അയം സത്താനം ആസയോ’’തി തിധാ വുത്തം സന്താനമേവ ദസ്സേതി.

അയം പനേത്ഥ അട്ഠകഥാനയോ – ‘‘ഇതി ഭവദിട്ഠിസന്നിസ്സിതാ വാ’’തി ഏവം സസ്സതദിട്ഠിം വാ സന്നിസ്സിതാ. സസ്സതദിട്ഠി ഹി ഏത്ഥ ഭവദിട്ഠീതി വുത്താ, ഉച്ഛേദദിട്ഠി ച വിഭവദിട്ഠീതി. സബ്ബദിട്ഠീനഞ്ഹി സസ്സതുച്ഛേദദിട്ഠീഹി സങ്ഗഹിതത്താ സബ്ബേപിമേ ദിട്ഠിഗതികാ സത്താ ഇമാവ ദ്വേ ദിട്ഠിയോ സന്നിസ്സിതാ ഹോന്തി. വുത്തമ്പി ചേതം ‘‘ദ്വയനിസ്സിതോ ഖ്വായം, കച്ചാന, ലോകോ യേഭുയ്യേന അത്ഥിതഞ്ചേവ നത്ഥിതഞ്ചാ’’തി (സം. നി. ൨.൧൫). ഏത്ഥ ഹി അത്ഥിതാതി സസ്സതം. നത്ഥിതാതി ഉച്ഛേദോ. അയം താവ വട്ടനിസ്സിതാനം പുഥുജ്ജനാനം സത്താനം ആസയോ. ഇദാനി വിവട്ടനിസ്സിതാനം സുദ്ധസത്താനം ആസയം ദസ്സേതും ‘‘ഏതേ വാ പന ഉഭോ അന്തേ അനുപഗമ്മാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ‘‘ഏതേ വാ പനാ’’തി ഏതേയേവ. ‘‘ഉഭോ അന്തേ’’തി സസ്സതുച്ഛേദസങ്ഖാതേ ദ്വേ അന്തേ. ‘‘അനുപഗമ്മാ’’തി ന അല്ലീയിത്വാ. ‘‘ഇദപ്പച്ചയതാപടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസൂ’’തി ഇദപ്പച്ചയതായ ചേവ പടിച്ചസമുപ്പന്നധമ്മേസു ച. ‘‘അനുലോമികാ ഖന്തീ’’തി വിപസ്സനാഞാണം. ‘‘യഥാഭൂതം ഞാണ’’ന്തി മഗ്ഗഞാണം. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യാ പടിച്ചസമുപ്പാദേ ചേവ പടിച്ചസമുപ്പന്നധമ്മേസു ച ഏതേ ഉഭോ സസ്സതുച്ഛേദഅന്തേ അനുപഗന്ത്വാ വിപസ്സനാ പടിലദ്ധാ, യഞ്ച തതോ ഉത്തരി മഗ്ഗഞാണം, അയം സത്താനം ആസയോ. അയം വട്ടനിസ്സിതാനഞ്ച വിവട്ടനിസ്സിതാനഞ്ച സബ്ബേസമ്പി സത്താനം ആസയോ ഇദം വസനട്ഠാനന്തി. അയം ആചരിയാനം സമാനട്ഠകഥാ.

വിതണ്ഡവാദീ പനാഹ ‘‘മഗ്ഗോ നാമ വാസം വിദ്ധംസേന്തോ ഗച്ഛതി, ത്വം മഗ്ഗോ വാസോതി വദേസീ’’തി? സോ വത്തബ്ബോ ‘‘ത്വം അരിയവാസഭാണകോ ഹോസി ന ഹോസീ’’തി? സചേ ‘‘ന ഹോമീ’’തി വദതി, ‘‘ത്വം അഭാണകതായ ന ജാനാസീ’’തി വത്തബ്ബോ. സചേ ‘‘ഭാണകോസ്മീ’’തി വദതി, ‘‘സുത്തം ആഹരാ’’തി വത്തബ്ബോ. സചേ ആഹരതി, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ആഹരതി, സയം ആഹരിതബ്ബം ‘‘ദസയിമേ, ഭിക്ഖവേ, അരിയാവാസാ, യദരിയാ ആവസിംസു വാ ആവസന്തി വാ ആവസിസ്സന്തി വാ’’തി (അ. നി. ൧൦.൧൯). ഏതഞ്ഹി സുത്തം മഗ്ഗസ്സ വാസഭാവം ദീപേതി. തസ്മാ സുകഥിതമേവേതന്തി. ഇമം പന ഭഗവാ സത്താനം ആസയം ജാനന്തോ ഇമേസഞ്ച ദിട്ഠിഗതാനം ഇമേസഞ്ച വിപസ്സനാഞാണമഗ്ഗഞാണാനം അപ്പവത്തിക്ഖണേപി ജാനാതി ഏവ. തസ്മായേവ ച ‘‘കാമം സേവന്തംയേവ ജാനാതീ’’തിആദി വുത്തന്തി.

അനുസയനിദ്ദേസേ അനുസയാതി കേനട്ഠേന അനുസയാ? അനുസയനട്ഠേന. കോ ഏസ അനുസയനട്ഠോ നാമാതി? അപ്പഹീനട്ഠോ. ഏതേ ഹി അപ്പഹീനട്ഠേന തസ്സ തസ്സ സന്താനേ അനുസേന്തി നാമ. തസ്മാ ‘‘അനുസയാ’’തി വുച്ചന്തി. അനുസേന്തീതി അനുരൂപം കാരണം ലഭിത്വാ ഉപ്പജ്ജന്തീതി അത്ഥോ. അഥാപി സിയാ – അനുസയനട്ഠോ നാമ അപ്പഹീനാകാരോ, സോ ച ഉപ്പജ്ജതീതി വത്തും ന യുജ്ജതി, തസ്മാ ന അനുസയാ ഉപ്പജ്ജന്തീതി. തത്രിദം പടിവചനം – ന അപ്പഹീനാകാരോ, അനുസയോതി പന അപ്പഹീനട്ഠേന ഥാമഗതകിലേസോ വുച്ചതി. സോ ചിത്തസമ്പയുത്തോ സാരമ്മണോ സപ്പച്ചയട്ഠേന സഹേതുകോ ഏകന്താകുസലോ അതീതോപി ഹോതി അനാഗതോപി പച്ചുപ്പന്നോപി, തസ്മാ ഉപ്പജ്ജതീതി വത്തും യുജ്ജതീതി. തത്രിദം പമാണം – ഇധേവ താവ അഭിസമയകഥായ (പടി. മ. ൩.൨൧) ‘‘പച്ചുപ്പന്നേ കിലേസേ പജഹതീ’’തി പുച്ഛം കത്വാ അനുസയാനം പച്ചുപ്പന്നഭാവസ്സ അത്ഥിതായ ‘‘ഥാമഗതോ അനുസയം പജഹതീ’’തി വുത്തം. ധമ്മസങ്ഗണിയം മോഹസ്സ പദഭാജനേ ‘‘അവിജ്ജാനുസയോ അവിജ്ജാപരിയുട്ഠാനം അവിജ്ജാലങ്ഗീ മോഹോ അകുസലമൂലം, അയം തസ്മിം സമയേ മോഹോ ഹോതീ’’തി (ധ. സ. ൩൯൦) അകുസലചിത്തേന സദ്ധിം മോഹസ്സ ഉപ്പന്നഭാവോ വുത്തോ. കഥാവത്ഥുസ്മിം ‘‘അനുസയാ അബ്യാകതാ അനുസയാ അഹേതുകാ അനുസയാ ചിത്തവിപ്പയുത്താ’’തി സബ്ബേ വാദാ പടിസേധിതാ. അനുസയയമകേ സത്തന്നം മഹാവാരാനം അഞ്ഞതരസ്മിം ഉപ്പജ്ജനവാരേ ‘‘യസ്സ കാമരാഗാനുസയോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ പടിഘാനുസയോ ഉപ്പജ്ജതീ’’തിആദി (യമ. ൨.അനുസയയമക.൩൦൦) വുത്തം. തസ്മാ ‘‘അനുസേന്തീതി അനുരൂപം കാരണം ലഭിത്വാ ഉപ്പജ്ജന്തീ’’തി യം വുത്തം, തം ഇമിനാ തന്തിപ്പമാണേന യുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. യമ്പി ‘‘ചിത്തസമ്പയുത്തോ സാരമ്മണോ’’തിആദി വുത്തം, തമ്പി സുവുത്തമേവ. അനുസയോ ഹി നാമേസ പരിനിപ്ഫന്നോ ചിത്തസമ്പയുത്തോ അകുസലധമ്മോതി നിട്ഠമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം.

കാമരാഗാനുസയോതിആദീസു കാമരാഗോ ച സോ അപ്പഹീനട്ഠേന അനുസയോ ചാതി കാമരാഗാനുസയോ. സേസപദേസുപി ഏസേവ നയോ. കാമരാഗാനുസയോ ചേത്ഥ ലോഭസഹഗതചിത്തേസു സഹജാതവസേന ആരമ്മണവസേന ച മനാപേസു അവസേസകാമാവചരധമ്മേസു ആരമ്മണവസേനേവ ഉപ്പജ്ജമാനോ ലോഭോ. പടിഘാനുസയോ ച ദോമനസ്സസഹഗതചിത്തേസു സഹജാതവസേന ആരമ്മണവസേന ച അമനാപേസു അവസേസകാമാവചരധമ്മേസു ആരമ്മണവസേനേവ ഉപ്പജ്ജമാനോ ദോസോ. മാനാനുസയോ ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തലോഭസഹഗതചിത്തേസു സഹജാതവസേന ആരമ്മണവസേന ച ദുക്ഖവേദനാവജ്ജേസു അവസേസകാമാവചരധമ്മേസു രൂപാരൂപാവചരധമ്മേസു ച ആരമ്മണവസേനേവ ഉപ്പജ്ജമാനോ മാനോ. ദിട്ഠാനുസയോ ചതൂസു ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തേസു. വിചികിച്ഛാനുസയോ വിചികിച്ഛാസഹഗതേ. അവിജ്ജാനുസയോ ദ്വാദസസു അകുസലചിത്തേസു സഹജാതവസേന ആരമ്മണവസേന ച. തയോപി അവസേസതേഭൂമകധമ്മേസു ആരമ്മണവസേനേവ ഉപ്പജ്ജമാനാ ദിട്ഠിവിചികിച്ഛാമോഹാ. ഭവരാഗാനുസയോ ചതൂസു ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തേസു ഉപ്പജ്ജമാനോപി സഹജാതവസേന ന വുത്തോ, ആരമ്മണവസേനേവ പന രൂപാരൂപാവചരധമ്മേസു ഉപ്പജ്ജമാനോ ലോഭോ വുത്തോ.

൧൧൪. ഇദാനി യഥാവുത്താനം അനുസയാനം അനുസയനട്ഠാനം ദസ്സേന്തോ യം ലോകേതിആദിമാഹ. തത്ഥ യം ലോകേ പിയരൂപന്തി യം ഇമസ്മിം ലോകേ പിയജാതികം പിയസഭാവം. സാതരൂപന്തി സാതജാതികം അസ്സാദപദട്ഠാനം ഇട്ഠാരമ്മണം. ഏത്ഥ സത്താനം കാമരാഗാനുസയോ അനുസേതീതി ഏതസ്മിം ഇട്ഠാരമ്മണേ സത്താനം അപ്പഹീനട്ഠേന കാമരാഗാനുസയോ അനുസേതി. ‘‘പിയരൂപം സാതരൂപ’’ന്തി ച ഇധ കാമാവചരധമ്മോയേവ അധിപ്പേതോ. യഥാ നാമ ഉദകേ നിമുഗ്ഗസ്സ ഹേട്ഠാ ച ഉപരി ച സമന്താ ച ഉദകമേവ ഹോതി, ഏവമേവ ഇട്ഠാരമ്മണേ രാഗുപ്പത്തി നാമ സത്താനം ആചിണ്ണസമാചിണ്ണാ. തഥാ അനിട്ഠാരമ്മണേ പടിഘുപ്പത്തി. ഇതി ഇമേസു ദ്വീസു ധമ്മേസൂതി ഏവം ഇമേസു ദ്വീസു ഇട്ഠാനിട്ഠാരമ്മണധമ്മേസു. അവിജ്ജാനുപതിതാതി കാമരാഗപടിഘസമ്പയുത്താ ഹുത്വാ ആരമ്മണകരണവസേന അവിജ്ജാ അനുപതിതാ അനുഗതാ. വിച്ഛേദം കത്വാപി പാഠോ. തദേകട്ഠോതി തായ അവിജ്ജായ സഹജേകട്ഠവസേന ഏകതോ ഠിതോ. മാനോ ച ദിട്ഠി ച വിചികിച്ഛാ ചാതി നവവിധമാനോ, ദ്വാസട്ഠിവിധാ ദിട്ഠി, അട്ഠവത്ഥുകാ വിചികിച്ഛാ, തദേകട്ഠോ മാനോ ച തദേകട്ഠാ ദിട്ഠി ച തദേകട്ഠാ വിചികിച്ഛാ ചാതി യോജനാ. ദട്ഠബ്ബാതി പസ്സിതബ്ബാ അവഗന്തബ്ബാ. തയോ ഏകതോ കത്വാ ബഹുവചനം കതം. ഭവരാഗാനുസയോ പനേത്ഥ കാമരാഗാനുസയേനേവ സങ്ഗഹിതോതി വേദിതബ്ബോ.

ചരിതനിദ്ദേസേ തേരസ ചേതനാ പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരോ. ദ്വാദസ അപുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരോ. ചതസ്സോ ആനേഞ്ജാഭിസങ്ഖാരോ. തത്ഥ കാമാവചരോ പരിത്തഭൂമകോ. ഇതരോ മഹാഭൂമകോ. തീസുപി വാ ഏതേസു യോ കോചി അപ്പവിപാകോ പരിത്തഭൂമകോ, മഹാവിപാകോ മഹാഭൂമകോതി വേദിതബ്ബോ.

൧൧൫. അധിമുത്തിനിദ്ദേസേ സന്തീതി സംവിജ്ജന്തി. ഹീനാധിമുത്തികാതി ലാമകജ്ഝാസയാ. പണീതാധിമുത്തികാതി കല്യാണജ്ഝാസയാ. സേവന്തീതി നിസ്സയന്തി അല്ലീയന്തി. ഭജന്തീതി ഉപസങ്കമന്തി. പയിരുപാസന്തീതി പുനപ്പുനം ഉപസങ്കമന്തി. സചേ ഹി ആചരിയുപജ്ഝായാ ന സീലവന്തോ ഹോന്തി, അന്തേവാസികസദ്ധിവിഹാരികാ സീലവന്തോ, തേ അത്തനോ ആചരിയുപജ്ഝായേപി ന ഉപസങ്കമന്തി, അത്തനോ സദിസേ സാരുപ്പേ ഭിക്ഖൂയേവ ഉപസങ്കമന്തി. സചേപി ആചരിയുപജ്ഝായാ സാരുപ്പാ ഭിക്ഖൂ, ഇതരേ അസാരുപ്പാ, തേപി ന ആചരിയുപജ്ഝായേ ഉപസങ്കമന്തി, അത്തനോ സദിസേ ഹീനാധിമുത്തികേയേവ ഉപസങ്കമന്തി. ഏവം ഉപസങ്കമനം പന ന കേവലം ഏതരഹിയേവ, അതീതാനാഗതേപീതി ദസ്സേതും അതീതമ്പി അദ്ധാനന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ അതീതമ്പി അദ്ധാനന്തി അതീതസ്മിം കാലേ, അച്ചന്തസംയോഗത്ഥേ വാ ഉപയോഗവചനം. സേസം ഉത്താനത്ഥമേവ. ഇദം പന ദുസ്സീലാനം ദുസ്സീലസേവനമേവ, സീലവന്താനം സീലവന്തസേവനമേവ, ദുപ്പഞ്ഞാനം ദുപ്പഞ്ഞസേവനമേവ, പഞ്ഞവന്താനം പഞ്ഞവന്തസേവനമേവ കോ നിയമേതീതി? അജ്ഝാസയധാതു നിയമേതീതി.

ഭബ്ബാഭബ്ബനിദ്ദേസേ ഛഡ്ഡേതബ്ബേ പഠമം നിദ്ദിസിത്വാ ഗഹേതബ്ബേ പച്ഛാ നിദ്ദിസിതും ഉദ്ദേസസ്സ ഉപ്പടിപാടിയാ പഠമം അഭബ്ബാ നിദ്ദിട്ഠാ. ഉദ്ദേസേ പന ദ്വന്ദസമാസേ അച്ചിതസ്സ ച മന്ദക്ഖരസ്സ ച പദസ്സ പുബ്ബനിപാതലക്ഖണവസേന ഭബ്ബസദ്ദോ പുബ്ബം പയുത്തോ. കമ്മാവരണേനാതി പഞ്ചവിധേന ആനന്തരിയകമ്മേന. സമന്നാഗതാതി സമങ്ഗീഭൂതാ. കിലേസാവരണേനാതി നിയതമിച്ഛാദിട്ഠിയാ. ഇമാനി ദ്വേ സഗ്ഗമഗ്ഗാനം ആവരണതോ ആവരണാനി. ഭിക്ഖുനീദൂസകാദീനി കമ്മാനിപി കമ്മാവരണേനേവ സങ്ഗഹിതാനി. വിപാകാവരണേനാതി അഹേതുകപടിസന്ധിയാ. യസ്മാ പന ദുഹേതുകാനമ്പി അരിയമഗ്ഗപടിവേധോ നത്ഥി, തസ്മാ ദുഹേതുകാ പടിസന്ധിപി വിപാകാവരണമേവാതി വേദിതബ്ബാ, അസ്സദ്ധാതി ബുദ്ധാദീസു സദ്ധാരഹിതാ. അച്ഛന്ദികാതി കത്തുകമ്യതാകുസലച്ഛന്ദരഹിതാ. ഉത്തരകുരുകാ മനുസ്സാ അച്ഛന്ദികട്ഠാനം പവിട്ഠാ. ദുപ്പഞ്ഞാതി ഭവങ്ഗപഞ്ഞായ പരിഹീനാ. ഭവങ്ഗപഞ്ഞായ പന പരിപുണ്ണായപി യസ്സ ഭവങ്ഗം ലോകുത്തരസ്സ പാദകം ന ഹോതി, സോപി ദുപ്പഞ്ഞോയേവ നാമ. അഭബ്ബാ നിയാമം ഓക്കമിതും കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തന്തി കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തനിയാമസങ്ഖാതം അരിയമഗ്ഗം ഓക്കമിതും അഭബ്ബാ. അരിയമഗ്ഗോ ഹി സമ്മാ സഭാവോതി സമ്മത്തം, സോയേവ അനന്തരഫലദാനേ, സയമേവ വാ അചലഭാവതോ നിയാമോ, തം ഓക്കമിതും പവിസിതും അഭബ്ബാ. ന കമ്മാവരണേനാതിആദീനി വുത്തവിപരിയായേനേവ വേദിതബ്ബാനീതി.

ആസയാനുസയഞാണനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.