൧൦. മണ്ഡപേയ്യകഥാ

മണ്ഡപേയ്യകഥാവണ്ണനാ

൨൩൮. ഇദാനി തസ്സ മഗ്ഗസ്സ മണ്ഡപേയ്യത്തം ദസ്സേന്തേന കഥിതായ ഭഗവതോ വചനേകദേസപുബ്ബങ്ഗമായ മണ്ഡപേയ്യകഥായ അപുബ്ബത്ഥാനുവണ്ണനാ. തത്ഥ മണ്ഡപേയ്യന്തി യഥാ സമ്പന്നം നിമ്മലം വിപ്പസന്നം സപ്പി സപ്പിമണ്ഡോതി വുച്ചതി, ഏവം വിപ്പസന്നട്ഠേന മണ്ഡോ, പാതബ്ബട്ഠേന പേയ്യം. യഞ്ഹി പിവിത്വാ അന്തരവീഥിയം പതിതാ വിസഞ്ഞിനോ അത്തനോ സാടകാദീനമ്പി അസ്സാമികാ ഹോന്തി, തം പസന്നമ്പി ന പാതബ്ബം. മയ്ഹം പന ഇദം സിക്ഖത്തയസങ്ഗഹിതം സാസനബ്രഹ്മചരിയം സമ്പന്നത്താ നിമ്മലത്താ വിപ്പസന്നത്താ മണ്ഡഞ്ച ഹിതസുഖാവഹത്താ പേയ്യഞ്ചാതി മണ്ഡപേയ്യന്തി ദീപേതി. മണ്ഡോ പേയ്യോ ഏത്ഥാതി മണ്ഡപേയ്യം. കിം തം? സാസനബ്രഹ്മചരിയം. കസ്മാ സിക്ഖത്തയം ബ്രഹ്മചരിയം നാമ? ഉത്തമട്ഠേന നിബ്ബാനം ബ്രഹ്മം നാമ, സിക്ഖത്തയം നിബ്ബാനത്ഥായ പവത്തനതോ ബ്രഹ്മത്ഥായ ചരിയാതി ബ്രഹ്മചരിയന്തി വുച്ചതി. സാസനബ്രഹ്മചരിയന്തി തംയേവ. സത്ഥാ സമ്മുഖീഭൂതോതി ഇദമേത്ഥ കാരണവചനം. യസ്മാ പന സത്ഥാ സമ്മുഖീഭൂതോ, തസ്മാ വീരിയപയോഗം കത്വാ പിവഥേതം മണ്ഡം. ബാഹിരകഞ്ഹി ഭേസജ്ജമണ്ഡം വേജ്ജസ്സ അസമ്മുഖാ പിവന്താനം പമാണം വാ ഉഗ്ഗമനനിഗ്ഗമനം വാ ന ജാനാമാതി ആസങ്കാ ഹോതി. വേജ്ജസ്സ സമ്മുഖാ പന വേജ്ജോ ജാനിസ്സതീതി നിരാസങ്കാ പിവന്തി. ഏവമേവം അമ്ഹാകഞ്ച ധമ്മസ്സാമീ സത്ഥാ സമ്മുഖീഭൂതോതി വീരിയം കത്വാ പിവഥാതി മണ്ഡപാനേ സന്നിയോജേതി. ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികപരമത്ഥേഹി യഥാരഹം അനുസാസതീതി സത്ഥാ. അപിച ‘‘സത്ഥാ ഭഗവാ സത്ഥവാഹോ’’തിആദിനാ (മഹാനി. ൧൯൦) നിദ്ദേസനയേനപേത്ഥ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. സന്ദിസ്സമാനോ മുഖോ ഭൂതോതി സമ്മുഖീഭൂതോ.

മണ്ഡപേയ്യനിദ്ദേസേ തിധത്തമണ്ഡോതി തിധാഭാവോ തിധത്തം. തിധത്തേന മണ്ഡോ തിധത്തമണ്ഡോ, തിവിധേന മണ്ഡോതി അത്ഥോ. സത്ഥരി സമ്മുഖീഭൂതേതി ഇദം സബ്ബാകാരപരിപുണ്ണമണ്ഡത്തയദസ്സനത്ഥം വുത്തം. പരിനിബ്ബുതേപി പന സത്ഥരി ഏകദേസേന മണ്ഡത്തയം പവത്തതിയേവ. തേനേവ ചസ്സ നിദ്ദേസേ ‘‘സത്ഥരി സമ്മുഖീഭൂതേ’’തി അവത്വാ കതമോ ദേസനാമണ്ഡോതിആദി വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

ദേസനാമണ്ഡോതി ധമ്മദേസനാ ഏവ മണ്ഡോ. പടിഗ്ഗഹമണ്ഡോതി ദേസനാപടിഗ്ഗാഹകോ ഏവ മണ്ഡോ. ബ്രഹ്മചരിയമണ്ഡോതി മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയമേവ മണ്ഡോ.

ആചിക്ഖനാതി ദേസേതബ്ബാനം സച്ചാദീനം ഇമാനി നാമാനീതി നാമവസേന കഥനാ. ദേസനാതി ദസ്സനാ. പഞ്ഞാപനാതി ജാനാപനാ, ഞാണമുഖേ ഠപനാ വാ. ആസനം ഠപേന്തോ ഹി ‘‘ആസനം പഞ്ഞാപേതീ’’തി വുച്ചതി. പട്ഠപനാതി പഞ്ഞാപനാ, പവത്തനാതി അത്ഥോ, ഞാണമുഖേ ഠപനാ വാ. വിവരണാതി വിവടകരണം, വിവരിത്വാ ദസ്സനാതി അത്ഥോ. വിഭജനാതി വിഭാഗകിരിയാ, വിഭാഗതോ ദസ്സനാതി അത്ഥോ. ഉത്താനീകമ്മന്തി പാകടഭാവകരണം. അഥ വാ ആചിക്ഖനാതി ദേസനാദീനം ഛന്നം പദാനം മൂലപദം. ദേസനാദീനി ഛ പദാനി തസ്സ അത്ഥവിവരണത്ഥം വുത്താനി. തത്ഥ ദേസനാതി ഉഗ്ഘടിതഞ്ഞൂനം വസേന സങ്ഖേപതോ പഠമം ഉദ്ദേസവസേന ദേസനാ. ഉഗ്ഘടിതഞ്ഞൂ ഹി സങ്ഖേപേന വുത്തം പഠമം വുത്തഞ്ച പടിവിജ്ഝന്തി. പഞ്ഞാപനാതി വിപഞ്ചിതഞ്ഞൂനം വസേന തേസം ചിത്തതോസനേന ബുദ്ധിനിസാനേന ച പഠമം സങ്ഖിത്തസ്സ വിത്ഥാരതോ നിദ്ദേസവസേന പഞ്ഞാപനാ. പട്ഠപനാതി തേസംയേവ നിദ്ദിട്ഠസ്സ നിദ്ദേസസ്സ പടിനിദ്ദേസവസേന വിത്ഥാരതരവചനേന പഞ്ഞാപനാ. വിവരണാതി നിദ്ദിട്ഠസ്സാപി പുനപ്പുനം വചനേന വിവരണാ. വിഭജനാതി പുനപ്പുനം വുത്തസ്സാപി വിഭാഗകരണേന വിഭജനാ. ഉത്താനീകമ്മന്തി വിവടസ്സ വിത്ഥാരതരവചനേന, വിഭത്തസ്സ ച നിദസ്സനവചനേന ഉത്താനീകരണം. അയം ദേസനാ നേയ്യാനമ്പി പടിവേധായ ഹോതി. യേവാപനഞ്ഞേപി കേചീതി പിയങ്കരമാതാദികാ വിനിപാതികാ ഗഹിതാ. വിഞ്ഞാതാരോതി പടിവേധവസേന ലോകുത്തരധമ്മം വിഞ്ഞാതാരോ. ഏതേ ഹി ഭിക്ഖുആദയോ പടിവേധവസേന ധമ്മദേസനം പടിഗ്ഗണ്ഹന്തീതി പടിഗ്ഗഹാ. അയമേവാതിആദീനി പഠമഞാണനിദ്ദേസേ വുത്തത്ഥാനി. അരിയമഗ്ഗോ നിബ്ബാനേന സംസന്ദനതോ ബ്രഹ്മത്ഥായ ചരിയാതി ബ്രഹ്മചരിയന്തി വുച്ചതി.

൨൩൯. ഇദാനി അധിമോക്ഖമണ്ഡോതിആദീഹി തസ്മിം മഗ്ഗക്ഖണേ വിജ്ജമാനാനി ഇന്ദ്രിയബലബോജ്ഝങ്ഗമഗ്ഗങ്ഗാനി മണ്ഡപേയ്യവിധാനേ യോജേത്വാ ദസ്സേതി. തത്ഥ അധിമോക്ഖമണ്ഡോതി അധിമോക്ഖസങ്ഖാതോ മണ്ഡോ. കസടോതി പസാദവിരഹിതോ ആവിലോ. ഛഡ്ഡേത്വാതി സമുച്ഛേദവസേന പഹായ. സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമോക്ഖമണ്ഡം പിവതീതി മണ്ഡപേയ്യന്തി സദ്ധിന്ദ്രിയതോ അധിമോക്ഖമണ്ഡസ്സ അനഞ്ഞത്തേപി സതി അഞ്ഞം വിയ കത്വാ വോഹാരവസേന വുച്ചതി, യഥാ ലോകേ നിസദപോതകോ നിസദപോതസരീരസ്സ അനഞ്ഞത്തേപി സതി നിസദപോതസ്സ സരീരന്തി വുച്ചതി, യഥാ ച പാളിയം ‘‘ഫുസിതത്ത’’ന്തിആദീസു ധമ്മതോ അനഞ്ഞോപി ഭാവോ അഞ്ഞോ വിയ വുത്തോ, യഥാ ച അട്ഠകഥായം ‘‘ഫുസനലക്ഖണോ ഫസ്സോ’’തിആദീസു (ധ. സ. അട്ഠ. ൧ ധമ്മുദ്ദേസവാര ഫസ്സപഞ്ചമകരാസിവണ്ണനാ) ധമ്മതോ അനഞ്ഞമ്പി ലക്ഖണം അഞ്ഞം വിയ വുത്തം, ഏവമിദന്തി വേദിതബ്ബം. പിവതീതി ചേത്ഥ തംസമങ്ഗിപുഗ്ഗലോതി വുത്തം ഹോതി. തംസമങ്ഗിപുഗ്ഗലോ തം മണ്ഡം പിവതീതി കത്വാ തേന പുഗ്ഗലേന സോ മണ്ഡോ പാതബ്ബതോ മണ്ഡപേയ്യം നാമ ഹോതീതി വുത്തം ഹോതി. ‘‘മണ്ഡപേയ്യോ’’തി ച വത്തബ്ബേ ‘‘മണ്ഡപേയ്യ’’ന്തി ലിങ്ഗവിപല്ലാസോ കതോ. സേസാനമ്പി ഇമിനാ നയേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. അപുബ്ബേസു പന പരിളാഹോതി പീണനലക്ഖണായ പീതിയാ പടിപക്ഖോ കിലേസസന്താപോ. ദുട്ഠുല്ലന്തി ഉപസമപടിപക്ഖോ കിലേസവസേന ഓളാരികഭാവോ അസന്തഭാവോ. അപ്പടിസങ്ഖാതി പടിസങ്ഖാനപടിപക്ഖോ കിലേസവസേന അസമവാഹിതഭാവോ.

൨൪൦. പുന അഞ്ഞേന പരിയായേന മണ്ഡപേയ്യവിധിം നിദ്ദിസിതുകാമോ അത്ഥി മണ്ഡോതിആദിമാഹ. തത്ഥ തത്ഥാതി തസ്മിം സദ്ധിന്ദ്രിയേ. അത്ഥരസോതിആദീസു സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമുച്ചനം അത്ഥോ, സദ്ധിന്ദ്രിയം ധമ്മോ, തദേവ നാനാകിലേസേഹി വിമുത്തത്താ വിമുത്തി, തസ്സ അത്ഥസ്സ സമ്പത്തി അത്ഥരസോ. തസ്സ ധമ്മസ്സ സമ്പത്തി ധമ്മരസോ. തസ്സാ വിമുത്തിയാ സമ്പത്തി വിമുത്തിരസോ. അഥ വാ അത്ഥപടിലാഭരതി അത്ഥരസോ, ധമ്മപടിലാഭരതി ധമ്മരസോ, വിമുത്തിപടിലാഭരതി വിമുത്തിരസോ. രതീതി ച തംസമ്പയുത്താ, തദാരമ്മണാ വാ പീതി. ഇമിനാ നയേന സേസപദേസുപി അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ഇമസ്മിം പരിയായേ മണ്ഡസ്സ പേയ്യം മണ്ഡപേയ്യന്തി അത്ഥോ വുത്തോ ഹോതി.

ഏവം ഇന്ദ്രിയാദിബോധിപക്ഖിയധമ്മപടിപാടിയാ ഇന്ദ്രിയബലബോജ്ഝങ്ഗമഗ്ഗങ്ഗാനം വസേന മണ്ഡപേയ്യം ദസ്സേത്വാ പുന അന്തേ ഠിതം ബ്രഹ്മചരിയമണ്ഡം ദസ്സേന്തോ മഗ്ഗസ്സ പധാനത്താ മഗ്ഗം പുബ്ബങ്ഗമം കത്വാ ഉപ്പടിപാടിവസേന മഗ്ഗങ്ഗബോജ്ഝങ്ഗബലഇന്ദ്രിയാനി ദസ്സേസി. ആധിപതേയ്യട്ഠേന ഇന്ദ്രിയാ മണ്ഡോതിആദയോ യഥായോഗം ലോകിയലോകുത്തരാ മണ്ഡാ. തം ഹേട്ഠാ വുത്തനയേന വേദിതബ്ബം. തഥട്ഠേന സച്ചാ മണ്ഡോതി ഏത്ഥ പന ദുക്ഖസമുദയാനം മണ്ഡത്താഭാവാ മഹാഹത്ഥിപദസുത്തേ (മ. നി. ൧.൩൦൦) വിയ സച്ചഞാണാനി സച്ചാതി വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

സദ്ധമ്മപ്പകാസിനിയാ പടിസമ്ഭിദാമഗ്ഗ-അട്ഠകഥായ

മണ്ഡപേയ്യകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതാ ച മഹാവഗ്ഗവണ്ണനാ.