൭. കമ്മകഥാവണ്ണനാ

കമ്മകഥാവണ്ണനാ

൨൩൪. ഇദാനി തസ്സാ ഹേതുസമ്പത്തിയാ പച്ചയഭൂതം കമ്മം ദസ്സേന്തേന കഥിതായ കമ്മകഥായ അപുബ്ബത്ഥാനുവണ്ണനാ. തത്ഥ അഹോസി കമ്മം അഹോസി കമ്മവിപാകോതിആദീസു അതീതഭവേസു കതസ്സ കമ്മസ്സ അതീതഭവേസുയേവ വിപക്കവിപാകം ഗഹേത്വാ ‘‘അഹോസി കമ്മം അഹോസി കമ്മവിപാകോ’’തി വുത്തം. തസ്സേവ അതീതസ്സ കമ്മസ്സ ദിട്ഠധമ്മവേദനീയസ്സ ഉപപജ്ജവേദനീയസ്സ ച പച്ചയവേകല്ലേന അതീതഭവേസുയേവ അവിപക്കവിപാകഞ്ച അതീതേയേവ പരിനിബ്ബുതസ്സ ച ദിട്ഠധമ്മവേദനീയഉപപജ്ജവേദനീയഅപരപരിയായവേദനീയസ്സ കമ്മസ്സ അവിപക്കവിപാകഞ്ച ഗഹേത്വാ അഹോസി കമ്മം നാഹോസി കമ്മവിപാകോതി വുത്തം. അതീതസ്സേവ കമ്മസ്സ അവിപക്കവിപാകസ്സ പച്ചുപ്പന്നഭവേ പച്ചയസമ്പത്തിയാ വിപച്ചമാനം വിപാകം ഗഹേത്വാ അഹോസി കമ്മം അത്ഥി കമ്മവിപാകോതി വുത്തം. അതീതസ്സേവ കമ്മസ്സ അതിക്കന്തവിപാകകാലസ്സ ച പച്ചുപ്പന്നഭവേ പരിനിബ്ബായന്തസ്സ ച അവിപച്ചമാനം വിപാകം ഗഹേത്വാ അഹോസി കമ്മം നത്ഥി കമ്മവിപാകോതി വുത്തം. അതീതസ്സേവ കമ്മസ്സ വിപാകാരഹസ്സ അവിപക്കവിപാകസ്സ അനാഗതേ ഭവേ പച്ചയസമ്പത്തിയാ വിപച്ചിതബ്ബം വിപാകം ഗഹേത്വാ അഹോസി കമ്മം ഭവിസ്സതി കമ്മവിപാകോതി വുത്തം. അതീതസ്സേവ കമ്മസ്സ അതിക്കന്തവിപാകകാലസ്സ ച അനാഗതഭവേ പരിനിബ്ബായിതബ്ബസ്സ ച അവിപച്ചിതബ്ബം വിപാകം ഗഹേത്വാ അഹോസി കമ്മം ന ഭവിസ്സതി കമ്മവിപാകോതി വുത്തം. ഏവം അതീതകമ്മം അതീതപച്ചുപ്പന്നാനാഗതവിപാകാവിപാകവസേന ഛധാ ദസ്സിതം.

പച്ചുപ്പന്നഭവേ കതസ്സ ദിട്ഠധമ്മവേദനീയസ്സ കമ്മസ്സ ഇധേവ വിപച്ചമാനം വിപാകം ഗഹേത്വാ അത്ഥി കമ്മം അത്ഥി കമ്മവിപാകോതി വുത്തം. തസ്സേവ പച്ചുപ്പന്നസ്സ കമ്മസ്സ പച്ചയവേകല്ലേന ഇധ അവിപച്ചമാനഞ്ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ പരിനിബ്ബായന്തസ്സ ഇധ അവിപച്ചമാനഞ്ച വിപാകം ഗഹേത്വാ അത്ഥി കമ്മം നത്ഥി കമ്മവിപാകോതി വുത്തം. പച്ചുപ്പന്നസ്സേവ കമ്മസ്സ ഉപപജ്ജവേദനീയസ്സ ച അപരപരിയായവേദനീയസ്സ ച അനാഗതഭവേ വിപച്ചിതബ്ബം വിപാകം ഗഹേത്വാ അത്ഥി കമ്മം ഭവിസ്സതി കമ്മവിപാകോതി വുത്തം. പച്ചുപ്പന്നസ്സേവ കമ്മസ്സ ഉപപജ്ജവേദനീയസ്സ പച്ചയവേകല്ലേന അനാഗതഭവേ അവിപച്ചിതബ്ബഞ്ച അനാഗതഭവേ പരിനിബ്ബായിതബ്ബസ്സ അപരപരിയായവേദനീയസ്സ അവിപച്ചിതബ്ബഞ്ച വിപാകം ഗഹേത്വാ അത്ഥി കമ്മം ന ഭവിസ്സതി കമ്മവിപാകോതി വുത്തം. ഏവം പച്ചുപ്പന്നകമ്മം പച്ചുപ്പന്നാനാഗതവിപാകാവിപാകവസേന ചതുധാ ദസ്സിതം.

അനാഗതഭവേ കാതബ്ബസ്സ കമ്മസ്സ അനാഗതഭവേ വിപച്ചിതബ്ബം വിപാകം ഗഹേത്വാ ഭവിസ്സതി കമ്മം ഭവിസ്സതി കമ്മവിപാകോതി വുത്തം. തസ്സേവ അനാഗതസ്സ കമ്മസ്സ പച്ചയവേകല്ലേന അവിപച്ചിതബ്ബഞ്ച അനാഗതഭവേ പരിനിബ്ബായിതബ്ബസ്സ അവിപച്ചിതബ്ബഞ്ച വിപാകം ഗഹേത്വാ ഭവിസ്സതി കമ്മം ന ഭവിസ്സതി കമ്മവിപാകോതി വുത്തം. ഏവം അനാഗതകമ്മം അനാഗതവിപാകാവിപാകവസേന ദ്വിധാ ദസ്സിതം. തം സബ്ബം ഏകതോ കത്വാ ദ്വാദസവിധേന കമ്മം ദസ്സിതം ഹോതി.

ഇമസ്മിം ഠാനേ ഠത്വാ തീണി കമ്മചതുക്കാനി ആഹരിത്വാ വുച്ചന്തി – തേസു ഹി വുത്തേസു അയമത്ഥോ പാകടതരോ ഭവിസ്സതീതി. ചതുബ്ബിധഞ്ഹി കമ്മം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം ഉപപജ്ജവേദനീയം അപരപരിയായവേദനീയം അഹോസികമ്മന്തി. തേസു ഏകജവനവീഥിയം സത്തസു ചിത്തേസു കുസലാ വാ അകുസലാ വാ പഠമജവനചേതനാ ദിട്ഠധമ്മവേദനീയകമ്മം നാമ. തം ഇമസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ വിപാകം ദേതി. തഥാ അസക്കോന്തം പന ‘‘അഹോസി കമ്മം നാഹോസി കമ്മവിപാകോ, ന ഭവിസ്സതി കമ്മവിപാകോ, നത്ഥി കമ്മവിപാകോ’’തി ഇമസ്സ തികസ്സ വസേന അഹോസികമ്മം നാമ ഹോതി. അത്ഥസാധികാ പന സത്തമജവനചേതനാ ഉപപജ്ജവേദനീയകമ്മം നാമ. തം അനന്തരേ അത്തഭാവേ വിപാകം ദേതി. തഥാ അസക്കോന്തം വുത്തനയേനേവ അഹോസികമ്മം നാമ ഹോതി. ഉഭിന്നം അന്തരേ പന പഞ്ചജവനചേതനാ അപരപരിയായവേദനീയകമ്മം നാമ. തം അനാഗതേ യദാ ഓകാസം ലഭതി, തദാ വിപാകം ദേതി. സതി സംസാരപ്പവത്തിയാ അഹോസികമ്മം നാമ ന ഹോതി.

അപരമ്പി ചതുബ്ബിധം കമ്മം യഗ്ഗരുകം യബ്ബഹുലം യദാസന്നം കടത്താ വാ പന കമ്മന്തി. തത്ഥ കുസലം വാ ഹോതു അകുസലം വാ, ഗരുകാഗരുകേസു യം ഗരുകം മാതുഘാതാദികമ്മം വാ മഹഗ്ഗതകമ്മം വാ, തദേവ പഠമം വിപച്ചതി. തഥാ ബഹുലാബഹുലേസുപി യം ബഹുലം ഹോതി സുസീല്യം വാ ദുസ്സീല്യം വാ, തദേവ പഠമം വിപച്ചതി. യദാസന്നം നാമ മരണകാലേ അനുസ്സരിതകമ്മം വാ കതകമ്മം വാ. യഞ്ഹി ആസന്നമരണേ അനുസ്സരിതും സക്കോതി കാതും വാ, തേനേവ ഉപപജ്ജതി. ഏതേഹി പന തീഹി മുത്തം പുനപ്പുനം ലദ്ധാസേവനം കടത്താ വാ പന കമ്മം നാമ ഹോതി. തേസം അഭാവേ തം പടിസന്ധിം ആകഡ്ഢതി.

അപരം വാ ചതുബ്ബിധം കമ്മം ജനകം ഉപത്ഥമ്ഭകം ഉപപീളകം ഉപഘാതകന്തി. തത്ഥ ജനകം നാമ കുസലമ്പി ഹോതി അകുസലമ്പി. തം പടിസന്ധിയം പവത്തേപി രൂപാരൂപവിപാകം ജനേതി. ഉപത്ഥമ്ഭകം പന ജനേതും ന സക്കോതി, അഞ്ഞേന കമ്മേന ദിന്നായ പടിസന്ധിയാ ജനിതേ വിപാകേ ഉപ്പജ്ജനകസുഖദുക്ഖം ഉപത്ഥമ്ഭേതി, അദ്ധാനം പവത്തേതി. ഉപപീളകം അഞ്ഞേന കമ്മേന ദിന്നായ പടിസന്ധിയാ ജനിതേ വിപാകേ ഉപ്പജ്ജനകസുഖദുക്ഖം പീളേതി ബാധതി, അദ്ധാനം പവത്തിതും ന ദേതി. ഉപഘാതകം പന കുസലമ്പി അകുസലമ്പി സമാനം അഞ്ഞം ദുബ്ബലകമ്മം ഘാതേത്വാ തസ്സ വിപാകം പടിബാഹിത്വാ അത്തനോ വിപാകസ്സ ഓകാസം കരോതി. ഏവം പന കമ്മേന കതേ ഓകാസേ തം വിപാകം ഉപ്പന്നം നാമ വുച്ചതി.

ഇതി ഇമേസം ദ്വാദസന്നം കമ്മാനം കമ്മന്തരഞ്ച വിപാകന്തരഞ്ച ബുദ്ധാനം കമ്മവിപാകഞാണസ്സേവ യാഥാവസരസതോ പാകടം ഹോതി അസാധാരണം സാവകേഹി. വിപസ്സകേന പന കമ്മന്തരം വിപാകന്തരഞ്ച ഏകദേസതോ ജാനിതബ്ബം. തസ്മാ അയം മുഖമത്തദസ്സനേന കമ്മവിസേസോ പകാസിതോതി.

൨൩൫. ഏവം സുദ്ധികകമ്മവസേന പഠമവാരം വത്വാ തദേവ കമ്മം ദ്വിധാ വിഭജിത്വാ കുസലാകുസലാദിയുഗലവസേന ദസഹി പരിയായേഹി അപരേ ദസ വാരാ വുത്താ. തത്ഥ ആരോഗ്യട്ഠേന കുസലം, അനാരോഗ്യട്ഠേന അകുസലം, ഇദം ദുകം ജാതിവസേന വുത്തം. അകുസലമേവ രാഗാദിദോസസംയോഗേന സാവജ്ജം, കുസലം തദഭാവേന അനവജ്ജം. അകുസലം അപരിസുദ്ധത്താ, കണ്ഹാഭിജാതിഹേതുത്താ വാ കണ്ഹം, കുസലം പരിസുദ്ധത്താ, സുക്കാഭിജാതിഹേതുത്താ വാ സുക്കം. കുസലം സുഖവുദ്ധിമത്താ സുഖുദ്രയം, അകുസലം ദുക്ഖവുദ്ധിമത്താ ദുക്ഖുദ്രയം. കുസലം സുഖഫലവത്താ സുഖവിപാകം, അകുസലം ദുക്ഖഫലവത്താ ദുക്ഖവിപാകന്തി ഏവമേതേസം നാനാകാരോ വേദിതബ്ബോതി.

കമ്മകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.