൮. വിപല്ലാസകഥാ

വിപല്ലാസകഥാവണ്ണനാ

൨൩൬. ഇദാനി തസ്സ കമ്മസ്സ പച്ചയഭൂതേ വിപല്ലാസേ ദസ്സേന്തേന കഥിതായ സുത്തന്തപുബ്ബങ്ഗമായ വിപല്ലാസകഥായ അപുബ്ബത്ഥാനുവണ്ണനാ. സുത്തന്തേ താവ സഞ്ഞാവിപല്ലാസാതി സഞ്ഞായ വിപല്ലത്ഥഭാവാ വിപരീതഭാവാ, വിപരീതസഞ്ഞാതി അത്ഥോ. സേസദ്വയേസുപി ഏസേവ നയോ. ചിത്തകിച്ചസ്സ ദുബ്ബലട്ഠാനേ ദിട്ഠിവിരഹിതായ അകുസലസഞ്ഞായ സകകിച്ചസ്സ ബലവകാലേ സഞ്ഞാവിപല്ലാസോ. ദിട്ഠിവിരഹിതസ്സേവ അകുസലചിത്തസ്സ സകകിച്ചസ്സ ബലവകാലേ ചിത്തവിപല്ലാസോ. ദിട്ഠിസമ്പയുത്തേ ചിത്തേ ദിട്ഠിവിപല്ലാസോ. തസ്മാ സബ്ബദുബ്ബലോ സഞ്ഞാവിപല്ലാസോ, തതോ ബലവതരോ ചിത്തവിപല്ലാസോ, സബ്ബബലവതരോ ദിട്ഠിവിപല്ലാസോ. അജാതബുദ്ധിദാരകസ്സ കഹാപണദസ്സനം വിയ ഹി സഞ്ഞാ ആരമ്മണസ്സ ഉപട്ഠാനാകാരമത്തഗ്ഗഹണതോ. ഗാമികപുരിസസ്സ കഹാപണദസ്സനം വിയ ചിത്തം ലക്ഖണപടിവേധസ്സാപി സമ്പാപനതോ. കമ്മാരസ്സ മഹാസണ്ഡാസേന അയോഗഹണം വിയ ദിട്ഠി അഭിനിവിസ്സ പരാമസനതോ. അനിച്ചേ നിച്ചന്തി സഞ്ഞാവിപല്ലാസോതി അനിച്ചേ വത്ഥുസ്മിം ‘‘നിച്ചം ഇദ’’ന്തി ഏവം ഗഹേത്വാ ഉപ്പജ്ജനകസഞ്ഞാ സഞ്ഞാവിപല്ലാസോ. ഇമിനാ നയേന സബ്ബപദേസു അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ന സഞ്ഞാവിപല്ലാസോ ന ചിത്തവിപല്ലാസോ ന ദിട്ഠിവിപല്ലാസോതി ചതൂസു വത്ഥൂസു ദ്വാദസന്നം വിപല്ലാസഗ്ഗാഹാനം അഭാവാ യാഥാവഗ്ഗഹണം വുത്തം.

ഗാഥാസു അനത്തനി ച അത്താതി അനത്തനി അത്താതി ഏവംസഞ്ഞിനോതി അത്ഥോ. മിച്ഛാദിട്ഠിഹതാതി ന കേവലം സഞ്ഞിനോവ, സഞ്ഞായ വിയ ഉപ്പജ്ജമാനായ മിച്ഛാദിട്ഠിയാപി ഹതാ. ഖിത്തചിത്താതി സഞ്ഞാദിട്ഠീഹി വിയ ഉപ്പജ്ജമാനേന ഖിത്തേന വിബ്ഭന്തേന ചിത്തേന സമന്നാഗതാ. വിസഞ്ഞിനോതി ദേസനാമത്തമേതം, വിപരീതസഞ്ഞാചിത്തദിട്ഠിനോതി അത്ഥോ. അഥ വാ സഞ്ഞാപുബ്ബങ്ഗമത്താ ദിട്ഠിയാ പഠമം ചതൂഹി പദേഹി സഞ്ഞാവിപല്ലാസോ വുത്തോ, തതോ മിച്ഛാദിട്ഠിഹതാതി ദിട്ഠിവിപല്ലാസോ, ഖിത്തചിത്താതി ചിത്തവിപല്ലാസോ. വിസഞ്ഞിനോതി തീഹി വിപല്ലാസഗ്ഗാഹേഹി പകതിസഞ്ഞാവിരഹിതാ മോഹം ഗതാ ‘‘മുച്ഛിതോ വിസവേഗേന, വിസഞ്ഞീ സമപജ്ജഥാ’’തിഏത്ഥ (ജാ. ൨.൨൨.൩൨൮) വിയ. തേ യോഗയുത്താ മാരസ്സാതി തേ ജനാ സത്താ മാരസ്സ യോഗേ യുത്താ നാമ ഹോന്തി. അയോഗക്ഖേമിനോതി ചതൂഹി യോഗേഹി ഈതീഹി ഖേമം നിബ്ബാനം അപ്പത്താ. സത്താ ഗച്ഛന്തി സംസാരന്തി തേയേവ പുഗ്ഗലാ സംസാരം സംസരന്തി. കസ്മാ? ജാതിമരണഗാമിനോ ഹി തേ, തസ്മാ സംസരന്തീതി അത്ഥോ. ബുദ്ധാതി ചതുസച്ചബുദ്ധാ സബ്ബഞ്ഞുനോ. കാലത്തയസാധാരണവസേന ബഹുവചനം. ലോകസ്മിന്തി ഓകാസലോകേ. പഭങ്കരാതി ലോകസ്സ പഞ്ഞാലോകം കരാ. ഇമം ധമ്മം പകാസേന്തീതി വിപല്ലാസപ്പഹാനം ധമ്മം ജോതേന്തി. ദുക്ഖൂപസമഗാമിനന്തി ദുക്ഖവൂപസമം നിബ്ബാനം ഗച്ഛന്തം. തേസം സുത്വാനാതി തേസം ബുദ്ധാനം ധമ്മം സുത്വാന. സപ്പഞ്ഞാതി ഭബ്ബഭൂതാ പഞ്ഞവന്തോ. സചിത്തം പച്ചലദ്ധൂതി വിപല്ലാസവജ്ജിതം സകചിത്തം പടിലഭിത്വാ. പടിഅലദ്ധൂതി പദച്ഛേദോ. അഥ വാ പടിലഭിംസു പടിഅലദ്ധുന്തി പദച്ഛേദോ. അനിച്ചതോ ദക്ഖുന്തി അനിച്ചവസേനേവ അദ്ദസംസു. അനത്തനി അനത്താതി അനത്താനം അനത്താതി അദ്ദക്ഖും. അഥ വാ അനത്തനി വത്ഥുസ്മിം അത്താ നത്ഥീതി അദ്ദക്ഖും. സമ്മാദിട്ഠിസമാദാനാതി ഗഹിതസമ്മാദസ്സനാ. സബ്ബം ദുക്ഖം ഉപച്ചഗുന്തി സകലം വട്ടദുക്ഖം സമതിക്കന്താ.

പഹീനാപഹീനപുച്ഛായ ദിട്ഠിസമ്പന്നസ്സാതി സോതാപന്നസ്സ. ദുക്ഖേ സുഖന്തി സഞ്ഞാ ഉപ്പജ്ജതി. ചിത്തം ഉപ്പജ്ജതീതി മോഹകാലുസ്സിയസ്സ അപ്പഹീനത്താ സഞ്ഞാമത്തം വാ ചിത്തമത്തം വാ ഉപ്പജ്ജതി, അനാഗാമിസ്സപി ഉപ്പജ്ജതി, കിം പന സോതാപന്നസ്സ. ഇമേ ദ്വേ അരഹതോയേവ പഹീനാ. അസുഭേ സുഭന്തി സഞ്ഞാ ഉപ്പജ്ജതി. ചിത്തം ഉപ്പജ്ജതീതി സകദാഗാമിസ്സപി ഉപ്പജ്ജതി, കിം പന സോതാപന്നസ്സ. ഇമേ ദ്വേ അനാഗാമിസ്സ പഹീനാതി അട്ഠകഥായം വുത്തം. തസ്മാ ഇദം ദ്വയം സോതാപന്നസകദാഗാമിനോ സന്ധായ വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. അനാഗാമിനോ കാമരാഗസ്സ പഹീനത്താ ‘‘അസുഭേ സുഭ’’ന്തി സഞ്ഞാചിത്തവിപല്ലാസാനഞ്ച പഹാനം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. ദ്വീസു വത്ഥൂസൂതിആദീഹി പദേഹി പഹീനാപഹീനേ നിഗമേത്വാ ദസ്സേതി. തത്ഥ ‘‘അനിച്ചേ നിച്ച’’ന്തി, ‘‘അനത്തനി അത്താ’’തി ഇമേസു ദ്വീസു വത്ഥൂസു ഛ വിപല്ലാസാ പഹീനാ. ‘‘ദുക്ഖേ സുഖ’’ന്തി, ‘‘അസുഭേ സുഭ’’ന്തി ഇമേസു ദ്വീസു വത്ഥൂസു ദ്വേ ദിട്ഠിവിപല്ലാസാ പഹീനാ. കേസുചി പോത്ഥകേസു ദ്വേതി പഠമം ലിഖിതം, പച്ഛാ ഛാതി. ചതൂസു വത്ഥൂസൂതി ചത്താരി ഏകതോ കത്വാ വുത്തം. അട്ഠാതി ദ്വീസു ഛ, ദ്വീസു ദ്വേതി അട്ഠ. ചത്താരോതി ദുക്ഖാസുഭവത്ഥൂസു ഏകേകസ്മിം ദ്വേ ദ്വേ സഞ്ഞാചിത്തവിപല്ലാസാതി ചത്താരോ. കേസുചി പോത്ഥകേസു ‘‘ഛ ദ്വീസൂ’’തി വുത്തട്ഠാനേസുപി ഏവമേവ ലിഖിതന്തി.

വിപല്ലാസകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.