൬൮. ഇന്ദ്രിയപരോപരിയത്തഞാണനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧൧൧. ഇന്ദ്രിയപരോപരിയത്തഞാണനിദ്ദേസേ തഥാഗതസ്സാതി വചനേ ഉദ്ദേസേ സരൂപതോ അവിജ്ജമാനേപി ‘‘ഛ ഞാണാനി അസാധാരണാനി സാവകേഹീ’’തി (പടി. മ. മാതികാ ൧.൭൩) വുത്തത്താ ‘‘തഥാഗതസ്സാ’’തി വുത്തമേവ ഹോതി. തസ്മാ ഉദ്ദേസേ അത്ഥതോ സിദ്ധസ്സ തഥാഗതവചനസ്സ നിദ്ദേസേ ഗഹണം കതം. സത്തേ പസ്സതീതി രൂപാദീസു ഛന്ദരാഗേന സത്തതായ ലഗ്ഗതായ സത്താ, തേ സത്തേ ഇന്ദ്രിയപരോപരിയത്തഞാണേന ചക്ഖുനാ പസ്സതി ഓലോകേതി. അപ്പരജക്ഖേതി പഞ്ഞാമയേ അക്ഖിമ്ഹി അപ്പം രാഗാദിരജോ ഏതേസന്തി അപ്പരജക്ഖാ, അപ്പം രാഗാദിരജോ ഏതേസന്തി വാ അപ്പരജക്ഖാ. തേ അപ്പരജക്ഖേ. മഹാരജക്ഖേതി പഞ്ഞാമയേ അക്ഖിമ്ഹി മഹന്തം രാഗാദിരജോ ഏതേസന്തി മഹാരജക്ഖാ, മഹന്തം രാഗാദിരജോ ഏതേസന്തി വാ മഹാരജക്ഖാ. തിക്ഖിന്ദ്രിയേ മുദിന്ദ്രിയേതി തിക്ഖാനി സദ്ധാദീനി ഇന്ദ്രിയാനി ഏതേസന്തി തിക്ഖിന്ദ്രിയാ, മുദൂനി സദ്ധാദീനി ഇന്ദ്രിയാനി ഏതേസന്തി മുദിന്ദ്രിയാ. സ്വാകാരേ ദ്വാകാരേതി സുന്ദരാ സദ്ധാദയോ ആകാരാ കോട്ഠാസാ ഏതേസന്തി സ്വാകാരാ, കുച്ഛിതാ ഗരഹിതാ സദ്ധാദയോ ആകാരാ കോട്ഠാസാ ഏതേസന്തി ദ്വാകാരാ. സുവിഞ്ഞാപയേ ദുവിഞ്ഞാപയേതി യേ കഥിതം കാരണം സല്ലക്ഖേന്തി സുഖേന സക്കാ ഹോന്തി വിഞ്ഞാപേതും, തേ സുവിഞ്ഞാപയാ, തബ്ബിപരീതാ ദുവിഞ്ഞാപയാ. അപ്പേകച്ചേ പരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവിനോതി അപി ഏകേ പരലോകഞ്ചേവ രാഗാദിവജ്ജഞ്ച ഭയതോ പസ്സന്തേ, ഇമസ്സ പന പദസ്സ നിദ്ദേസേ പരലോകസ്സേവ ന വുത്തത്താ ഖന്ധാദിലോകേ ച രാഗാദിവജ്ജേ ച പരം ബാള്ഹം ഭയം പസ്സനസീലാതി പരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവിനോ. തേ പരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവിനേതി ഏവമത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. അപ്പേകച്ചേ ന പരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവിനോതി തബ്ബിപരീതേ. ലോകോതി ച ലുജ്ജനപലുജ്ജനട്ഠേന. വജ്ജന്തി ച വജ്ജനീയട്ഠേന. ഏത്താവതാ ഉദ്ദേസസ്സ നിദ്ദേസോ കതോ ഹോതി.

പുന നിദ്ദേസസ്സ പടിനിദ്ദേസം കരോന്തോ അപ്പരജക്ഖേ മഹാരജക്ഖേതിആദിമാഹ. തത്ഥ തീസു രതനേസു ഓകപ്പനസങ്ഖാതാ സദ്ധാ അസ്സ അത്ഥീതി സദ്ധോ. സോ സദ്ധാസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ അസ്സദ്ധിയരജസ്സ ചേവ അസ്സദ്ധിയമൂലകസ്സ സേസാകുസലരജസ്സ ച അപ്പകത്താ അപ്പരജക്ഖോ. നത്ഥി ഏതസ്സ സദ്ധാതി അസ്സദ്ധോ. സോ വുത്തപ്പകാരസ്സ രജസ്സ മഹന്തത്താ മഹാരജക്ഖോ. ആരദ്ധം വീരിയമനേനാതി ആരദ്ധവീരിയോ. സോ കോസജ്ജരജസ്സ ചേവ കോസജ്ജമൂലകസ്സ സേസാകുസലരജസ്സ ച അപ്പകത്താ അപ്പരജക്ഖോ. ഹീനവീരിയത്താ കുച്ഛിതേന ആകാരേന സീദതീതി കുസീദോ, കുസീദോ ഏവ കുസീതോ. സോ വുത്തപ്പകാരസ്സ രജസ്സ മഹന്തത്താ മഹാരജക്ഖോ. ആരമ്മണം ഉപേച്ച ഠിതാ സതി അസ്സാതി ഉപട്ഠിതസ്സതി. സോ മുട്ഠസ്സച്ചരജസ്സ ചേവ മുട്ഠസ്സച്ചമൂലകസ്സ സേസാകുസലരജസ്സ ച അപ്പകത്താ അപ്പരജക്ഖോ. മുട്ഠാ നട്ഠാ സതി അസ്സാതി മുട്ഠസ്സതി. സോ വുത്തപ്പകാരസ്സ രജസ്സ മഹന്തത്താ മഹാരജക്ഖോ. അപ്പനാസമാധിനാ ഉപചാരസമാധിനാ വാ ആരമ്മണേ സമം, സമ്മാ വാ ആഹിതോ ഠിതോതി സമാഹിതോ, സമാഹിതചിത്തോതി വാ സമാഹിതോ. സോ ഉദ്ധച്ചരജസ്സ ചേവ ഉദ്ധച്ചമൂലകസ്സ സേസാകുസലരജസ്സ ച അപ്പകത്താ അപ്പരജക്ഖോ. ന സമാഹിതോ അസമാഹിതോ. സോ വുത്തപ്പകാരസ്സ രജസ്സ മഹന്തത്താ മഹാരജക്ഖോ. ഉദയത്ഥഗാമിനീ പഞ്ഞാ അസ്സ അത്ഥീതി പഞ്ഞവാ. സോ മോഹരജസ്സ ചേവ മോഹമൂലകസ്സ സേസാകുസലരജസ്സ ച അപ്പകത്താ അപ്പരജക്ഖോ. മോഹമൂള്ഹത്താ ദുട്ഠാ പഞ്ഞാ അസ്സാതി ദുപ്പഞ്ഞോ. സോ വുത്തപ്പകാരസ്സ രജസ്സ മഹന്തത്താ മഹാരജക്ഖോ. സദ്ധോ പുഗ്ഗലോ തിക്ഖിന്ദ്രിയോതി ബഹുലം ഉപ്പജ്ജമാനായ ബലവതിയാ സദ്ധായ സദ്ധോ, തേനേവ സദ്ധിന്ദ്രിയേന തിക്ഖിന്ദ്രിയോ. അസ്സദ്ധോ പുഗ്ഗലോ മുദിന്ദ്രിയോതി ബഹുലം ഉപ്പജ്ജമാനേന അസ്സദ്ധിയേന അസ്സദ്ധോ, അന്തരന്തരാ ഉപ്പജ്ജമാനേന ദുബ്ബലേന സദ്ധിന്ദ്രിയേന മുദിന്ദ്രിയോ. ഏസ നയോ സേസേസുപി. സദ്ധോ പുഗ്ഗലോ സ്വാകാരോതി തായ ഏവ സദ്ധായ സോഭനാകാരോ. അസ്സദ്ധോ പുഗ്ഗലോ ദ്വാകാരോതി തേനേവ അസ്സദ്ധിയേന വിരൂപാകാരോ. ഏസ നയോ സേസേസുപി. സുവിഞ്ഞാപയോതി സുഖേന വിഞ്ഞാപേതും സക്കുണേയ്യോ. ദുവിഞ്ഞാപയോതി ദുക്ഖേന വിഞ്ഞാപേതും സക്കുണേയ്യോ. പരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവീതി ഏത്ഥ യസ്മാ പഞ്ഞാസമ്പന്നസ്സേവ സദ്ധാദീനി സുപരിസുദ്ധാനി ഹോന്തി, തസ്മാ സുപരിസുദ്ധസദ്ധാദിസമ്പന്നോ തംസമ്പയുത്തായ, സുപരിസുദ്ധസദ്ധാദിസമ്പന്നോപി വാ തപ്പച്ചയായ പഞ്ഞായ പരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവീ ഹോതി. തസ്മാ ഏവ ഹി സദ്ധാദയോപി ചത്താരോ ‘‘പരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവീ’’തി വുത്താ.

൧൧൨. ഇദാനി ‘‘പരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവീ’’തി ഏത്ഥ വുത്തം ലോകഞ്ച വജ്ജഞ്ച ദസ്സേതും ലോകോതിആദിമാഹ. ഏത്ഥ ഖന്ധാ ഏവ ലുജ്ജനപലുജ്ജനട്ഠേന ലോകോതി ഖന്ധലോകോ. സേസദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. വിപത്തിഭവലോകോതി അപായലോകോ. സോ ഹി അനിട്ഠഫലത്താ വിരൂപോ ലാഭോതി വിപത്തി, ഭവതീതി ഭവോ, വിപത്തി ഏവ ഭവോ വിപത്തിഭവോ, വിപത്തിഭവോ ഏവ ലോകോ വിപത്തിഭവലോകോ. വിപത്തിസമ്ഭവലോകോതി അപായൂപഗം കമ്മം. തഞ്ഹി സമ്ഭവതി ഏതസ്മാ ഫലന്തി സമ്ഭവോ, വിപത്തിയാ സമ്ഭവോ വിപത്തിസമ്ഭവോ, വിപത്തിസമ്ഭവോ ഏവ ലോകോ വിപത്തിസമ്ഭവലോകോ. സമ്പത്തിഭവലോകോതി സുഗതിലോകോ. സോ ഹി ഇട്ഠഫലത്താ സുന്ദരോ ലാഭോതി സമ്പത്തി, ഭവതീതി ഭവോ, സമ്പത്തി ഏവ ഭവോ സമ്പത്തിഭവോ, സമ്പത്തിഭവോ ഏവ ലോകോ സമ്പത്തിഭവലോകോ. സമ്പത്തിസമ്ഭവലോകോതി സുഗതൂപഗം കമ്മം. തഞ്ഹി സമ്ഭവതി ഏതസ്മാ ഫലന്തി സമ്ഭവോ, സമ്പത്തിയാ സമ്ഭവോ സമ്പത്തിസമ്ഭവോ, സമ്പത്തിസമ്ഭവോ ഏവ ലോകോ സമ്പത്തിസമ്ഭവലോകോ. ഏകോ ലോകോതിആദീനി ഹേട്ഠാ വുത്തത്ഥാനേവ.

വജ്ജന്തി നപുംസകവചനം അസുകോതി അനിദ്ദിട്ഠത്താ കതം. കിലേസാതി രാഗാദയോ. ദുച്ചരിതാതി പാണാതിപാതാദയോ. അഭിസങ്ഖാരാതി പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരാദയോ. ഭവഗാമികമ്മാതി അത്തനോ വിപാകദാനവസേന ഭവം ഗച്ഛന്തീതി ഭവഗാമിനോ, അഭിസങ്ഖാരേസുപി വിപാകജനകാനേവ കമ്മാനി വുത്താനി. ഇതീതി വുത്തപ്പകാരനിദസ്സനം. ഇമസ്മിഞ്ച ലോകേ ഇമസ്മിഞ്ച വജ്ജേതി വുത്തപ്പകാരേ ലോകേ ച വജ്ജേ ച. തിബ്ബാ ഭയസഞ്ഞാതി ബലവതീ ഭയസഞ്ഞാ. തിബ്ബാതി പരസദ്ദസ്സ അത്ഥോ വുത്തോ, ഭയസഞ്ഞാതി ഭയസദ്ദസ്സ, ലോകവജ്ജദ്വയമ്പി ഹി ഭയവത്ഥുത്താ സയഞ്ച സഭയത്താ ഭയം, ഭയമിതി സഞ്ഞാ ഭയസഞ്ഞാ. പച്ചുപട്ഠിതാ ഹോതീതി തം തം പടിച്ച ഉപേച്ച ഠിതാ ഹോതി. സേയ്യഥാപി ഉക്ഖിത്താസികേ വധകേതി യഥാ നാമ പഹരിതും ഉച്ചാരിതഖഗ്ഗേ പച്ചാമിത്തേ തിബ്ബാ ഭയസഞ്ഞാ പച്ചുപട്ഠിതാ ഹോതി, ഏവമേവ ലോകേ ച വജ്ജേ ച തിബ്ബാ ഭയസഞ്ഞാ പച്ചുപട്ഠിതാ ഹോതി. ഇമേഹി പഞ്ഞാസായ ആകാരേഹീതി അപ്പരജക്ഖപഞ്ചകാദീസു ദസസു പഞ്ചകേസു ഏകേകസ്മിം പഞ്ചന്നം പഞ്ചന്നം ആകാരാനം വസേന പഞ്ഞാസായ ആകാരേഹി. ഇമാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനീതി സദ്ധിന്ദ്രിയാദീനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി. ജാനാതീതി തഥാഗതോ പഞ്ഞായ പജാനാതി. പസ്സതീതി ദിബ്ബചക്ഖുനാ ദിട്ഠം വിയ കരോതി. അഞ്ഞാതീതി സബ്ബാകാരമരിയാദാഹി ജാനാതി. പടിവിജ്ഝതീതി ഏകദേസം അസേസേത്വാ നിരവസേസദസ്സനവസേന പഞ്ഞായ പദാലേതീതി.

ഇന്ദ്രിയപരോപരിയത്തഞാണനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.