൪൪-൪൯. വിവട്ടഞാണഛക്കനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൯൫. വിവട്ടഞാണഛക്കനിദ്ദേസേ നേക്ഖമ്മാധിപതത്താ പഞ്ഞാതി നേക്ഖമ്മം അധികം കത്വാ നേക്ഖമ്മാധികഭാവേന പവത്താ പഞ്ഞാ. കാമച്ഛന്ദതോ സഞ്ഞായ വിവട്ടതീതി നേക്ഖമ്മാധിപതികതപഞ്ഞാസമ്പയുത്തസഞ്ഞായ ഹേതുഭൂതായ, കരണഭൂതായ വാ കാമച്ഛന്ദതോ വിവട്ടതി പരാവത്തതി, പരമ്മുഖീ ഹോതീതി അത്ഥോ. ഏസ നയോ സേസേസു.

൯൬. കാമച്ഛന്ദോ നാനത്തന്തി കാമച്ഛന്ദോ സന്തവുത്തിതായ അഭാവതോ ന ഏകസഭാവോ. നേക്ഖമ്മം ഏകത്തന്തി നേക്ഖമ്മം സന്തവുത്തിഭാവതോ ഏകസഭാവോ. നേക്ഖമ്മേകത്തം ചേതയതോതി കാമച്ഛന്ദേ ആദീനവദസ്സനേന നേക്ഖമ്മം പവത്തയതോ. കാമച്ഛന്ദതോ ചിത്തം വിവട്ടതീതി ദിട്ഠാദീനവതോ കാമച്ഛന്ദതോ നേക്ഖമ്മക്ഖണേ ചിത്തം വിവട്ടതി. ഏസ നയോ സേസേസു.

൯൭. കാമച്ഛന്ദം പജഹന്തോതി നേക്ഖമ്മപവത്തിക്ഖണേ കാമച്ഛന്ദം വിക്ഖമ്ഭനപ്പഹാനേന പജഹന്തോ. നേക്ഖമ്മവസേന ചിത്തം അധിട്ഠാതീതി പടിലദ്ധസ്സ നേക്ഖമ്മസ്സ വസേന തംസമ്പയുത്തചിത്തം അധിതിട്ഠതി അധികം കരോന്തോ തിട്ഠതി, പവത്തേതീതി അത്ഥോ. ഏസ നയോ സേസേസു.

൯൮. ചക്ഖു സുഞ്ഞം അത്തേന വാതി ബാലജനപരികപ്പിതസ്സ കാരകവേദകസങ്ഖാതസ്സ അത്തനോ അഭാവാ ചക്ഖു അത്തേന ച സുഞ്ഞം. യഞ്ഹി യത്ഥ ന ഹോതി, തേന തം സുഞ്ഞം നാമ ഹോതി. അത്തനിയേന വാതി അത്തനോ അഭാവേനേവ അത്തനോ സന്തകസ്സപി അഭാവാ അത്തനോ സന്തകേന ച സുഞ്ഞം. ലോകസ്സ അത്താതി ച അത്തനിയന്തി ച ഉഭയഥാ ഗാഹസമ്ഭവതോ തദുഭയഗാഹപടിസേധനത്ഥം അത്താഭാവോ ച അത്തനിയാഭാവോ ച വുത്തോ. നിച്ചേന വാതി ഭങ്ഗം അതിക്കമിത്വാ തിട്ഠന്തസ്സ കസ്സചി അഭാവതോ നിച്ചേന ച സുഞ്ഞം. ധുവേന വാതി പവത്തിക്ഖണേപി ഥിരസ്സ കസ്സചി അഭാവതോ ധുവേന ച സുഞ്ഞം. സസ്സതേന വാതി സബ്ബകാലേപി വിജ്ജമാനസ്സ കസ്സചി അഭാവതോ സസ്സതേന ച സുഞ്ഞം. അവിപരിണാമധമ്മേന വാതി ജരാഭങ്ഗവസേന ദ്വിധാ അപരിവത്തമാനപകതികസ്സ കസ്സചി അഭാവതോ അവിപരിണാമധമ്മേന ച സുഞ്ഞം. അഥ വാ നിച്ചഭാവേന ച ധുവഭാവേന ച സസ്സതഭാവേന ച അവിപരിണാമധമ്മഭാവേന ച സുഞ്ഞന്തി അത്ഥോ. സമുച്ചയത്ഥോ വാ-സദ്ദോ. യഥാഭൂതം ജാനതോ പസ്സതോതി ഇച്ചേവം അനത്താനുപസ്സനാഞാണേന യഥാസഭാവേന ജാനന്തസ്സ ചക്ഖുനാ വിയ ച പസ്സന്തസ്സ. ചക്ഖാഭിനിവേസതോ ഞാണം വിവട്ടതീതി ചക്ഖു അത്താതി വാ അത്തനിയന്തി വാ പവത്തമാനതോ ദിട്ഠാഭിനിവേസതോ തദങ്ഗപ്പഹാനവസേന ഞാണം വിവട്ടതി. ഏസ നയോ സേസേസു.

൯൯. നേക്ഖമ്മേന കാമച്ഛന്ദം വോസജ്ജതീതി നേക്ഖമ്മലാഭീ പുഗ്ഗലോ നേക്ഖമ്മേന തപ്പടിപക്ഖം കാമച്ഛന്ദം പരിച്ചജതി. വോസഗ്ഗേ പഞ്ഞാതി കാമച്ഛന്ദസ്സ വോസഗ്ഗഭൂതേ നേക്ഖമ്മേ തംസമ്പയുത്താ പഞ്ഞാ. ഏസ നയോ സേസേസു. പീളനട്ഠാദയോ ഹേട്ഠാ വുത്തത്ഥാ ഏവ. പരിജാനന്തോ വിവട്ടതീതി പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനാ ദേസനാ, മഗ്ഗസമങ്ഗീപുഗ്ഗലോ ദുക്ഖസ്സ ചതുബ്ബിധം അത്ഥം കിച്ചവസേന പരിജാനന്തോ ദുഭതോ വുട്ഠാനവസേന വിവട്ടതി, ഞാണവിവട്ടനേപി ഞാണസമങ്ഗീ വിവട്ടതീതി വുത്തോ.

൧൦൦. തഥട്ഠേ പഞ്ഞാതി ഏതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സേവ തഥട്ഠേ വിവട്ടനാ പഞ്ഞാ. ഏസ നയോ സേസേസു. ഇദാനി മഗ്ഗക്ഖണേ ഏവ കിച്ചവസേന ആകാരനാനത്തതോ ഛ വിവട്ടഞാണാനി ദസ്സേതും സഞ്ഞാവിവട്ടോതിആദിമാതികം ഠപേത്വാ തം അത്ഥതോ വിഭജന്തോ സഞ്ജാനന്തോ വിവട്ടതീതിആദിമാഹ. തത്ഥ സഞ്ജാനന്തോ വിവട്ടതീതി സഞ്ഞാവിവട്ടോതി യസ്മാ പുബ്ബഭാഗേ നേക്ഖമ്മാദിം അധിപതിതോ സഞ്ജാനന്തോ യോഗീ പച്ഛാ നേക്ഖമ്മസമ്പയുത്തഞാണേന കാമച്ഛന്ദാദിതോ വിവട്ടതി, തസ്മാ തം ഞാണം സഞ്ഞാവിവട്ടോ നാമാതി അത്ഥോ. ചേതയന്തോ വിവട്ടതീതി ചേതോവിവട്ടോതി യസ്മാ യോഗീ നേക്ഖമ്മേകത്താദീനി ചേതയന്തോ സമ്പയുത്തഞാണേന കാമച്ഛന്ദാദിതോ വിവട്ടതി, തസ്മാ തം ഞാണം ചേതോവിവട്ടോ നാമാതി അത്ഥോ. വിജാനന്തോ വിവട്ടതീതി ചിത്തവിവട്ടോതി യസ്മാ യോഗീ നേക്ഖമ്മാദിവസേന ചിത്താധിട്ഠാനേന വിജാനന്തോ തംസമ്പയുത്തഞാണേന കാമച്ഛന്ദാദിതോ വിവട്ടതി, തസ്മാ തം ഞാണം ചിത്തവിവട്ടോ നാമാതി അത്ഥോ. ഞാണം കരോന്തോ വിവട്ടതീതി ഞാണവിവട്ടോതി യസ്മാ യോഗീ ഛബ്ബിധം അജ്ഝത്തികായതനം അനത്താനുപസ്സനാഞാണേന സുഞ്ഞതോ വിദിതം കരോന്തോ തേനേവ ഞാണേന ദിട്ഠാഭിനിവേസതോ വിവട്ടതി, തസ്മാ തം ഞാണം ഞാണവിവട്ടോ നാമാതി അത്ഥോ. വോസജ്ജന്തോ വിവട്ടതീതി വിമോക്ഖവിവട്ടോതി യസ്മാ യോഗീ നേക്ഖമ്മാദീഹി കാമച്ഛന്ദാദീനി വോസജ്ജന്തോ തംസമ്പയുത്തഞാണേന കാമച്ഛന്ദാദിതോ വിവട്ടതി, തസ്മാ തം ഞാണം വിമോക്ഖവിവട്ടോ നാമാതി അത്ഥോ. തഥട്ഠേ വിവട്ടതീതി സച്ചവിവട്ടോതി യസ്മാ യോഗീ ചതുബ്ബിധേ തഥട്ഠേ ദുഭതോ വുട്ഠാനവസേന വിവട്ടതി, തസ്മാ മഗ്ഗഞാണം സച്ചവിവട്ടോ നാമാതി അത്ഥോ. മഗ്ഗഞാണമേവ വാ തഥട്ഠേ ദുഭതോ വുട്ഠാനഭാവേന വിവട്ടതീതി സച്ചവിവട്ടോതി അത്ഥോ.

യത്ഥ സഞ്ഞാവിവട്ടോതിആദി സച്ചവിവട്ടഞാണനിദ്ദേസേ വുത്തത്താ സച്ചവിവട്ടഞാണക്ഖണമേവ സന്ധായ വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. മഗ്ഗക്ഖണേയേവ ഹി സബ്ബാനി യുജ്ജന്തി. കഥം? ഞാണവിവട്ടേ ഞാണഞ്ഹി വജ്ജേത്വാ സേസേസു അരിയമഗ്ഗോ സരൂപേനേവ ആഗതോ. വിപസ്സനാകിച്ചസ്സ പന മഗ്ഗേനേവ സിജ്ഝനതോ വിപസ്സനാകിച്ചസിദ്ധിവസേന ഞാണവിവട്ടഞാണമ്പി മഗ്ഗക്ഖണേ യുജ്ജതി. മഗ്ഗഞാണേനേവ വാ ‘‘ചക്ഖു സുഞ്ഞ’’ന്തിആദി കിച്ചവസേന പടിവിദ്ധമേവ ഹോതീതി മഗ്ഗക്ഖണേ തം ഞാണം വത്തും യുജ്ജതിയേവ. അത്ഥയോജനാ പനേത്ഥ ‘‘യത്ഥ മഗ്ഗക്ഖണേ സഞ്ഞാവിവട്ടോ, തത്ഥ ചേതോവിവട്ടോ. യത്ഥ മഗ്ഗക്ഖണേ ചേതോവിവട്ടോ, തത്ഥ സഞ്ഞാവിവട്ടോ’’തി ഏവമാദിനാ നയേന സബ്ബസംസന്ദനേസു യോജനാ കാതബ്ബാ. അഥ വാ സഞ്ഞാവിവട്ടചേതോവിവട്ടചിത്തവിവട്ടവിമോക്ഖവിവട്ടേസു ചതുന്നം അരിയമഗ്ഗാനം ആഗതത്താ സച്ചവിവട്ടോ ആഗതോയേവ ഹോതി. ഞാണവിവട്ടോ ച സച്ചവിവട്ടേനേവ കിച്ചവസേന സിദ്ധോ ഹോതി. സഞ്ഞാചേതോചിത്തവിമോക്ഖവിവട്ടേസ്വേവ ച പേയ്യാലേ വിത്ഥാരിയമാനേ ‘‘അനത്താനുപസ്സനാധിപതത്താ പഞ്ഞാ അഭിനിവേസതോ സഞ്ഞായ വിവട്ടതീതി അധിപതത്താ പഞ്ഞാ സഞ്ഞാവിവട്ടേ ഞാണ’’ന്തി ച, ‘‘അഭിനിവേസോ നാനത്തം, അനത്താനുപസ്സനാ ഏകത്തം. അനത്താനുപസ്സനേകത്തം ചേതയതോ അഭിനിവേസതോ ചിത്തം വിവട്ടതീതി നാനത്തേ പഞ്ഞാ ചേതോവിവട്ടേ ഞാണ’’ന്തി ച, ‘‘അഭിനിവേസം പജഹന്തോ അനത്താനുപസ്സനാവസേന ചിത്തം അധിട്ഠാതീതി അധിട്ഠാനേ പഞ്ഞാ ചിത്തവിവട്ടേ ഞാണ’’ന്തി ച, ‘‘അനത്താനുപസ്സനായ അഭിനിവേസം വോസജ്ജതീതി വോസഗ്ഗേ പഞ്ഞാ വിമോക്ഖവിവട്ടേ ഞാണ’’ന്തി ച പാഠസമ്ഭവതോ ഞാണവിവട്ടേ ഞാണമ്പി തേസു ആഗതമേവ ഹോതി. ഞാണവിവട്ടേ ച അനത്താനുപസ്സനായ വുട്ഠായ അരിയമഗ്ഗം പടിലദ്ധസ്സ കിച്ചവസേന ‘‘ചക്ഖു സുഞ്ഞം അത്തേന വാ അത്തനിയേന വാ’’തിആദിയുജ്ജനതോ സച്ചവിവട്ടോ ലബ്ഭതി, തസ്മാ ഏകേകസ്മിം വിവട്ടേ സേസാ പഞ്ച പഞ്ച വിവട്ടാ ലബ്ഭന്തി. തസ്മാ ഏവം ‘‘യത്ഥ സഞ്ഞാവിവട്ടോ, തത്ഥ ചേതോവിവട്ടോ’’തിആദികാനി സംസന്ദനാനി വുത്താനീതി വേദിതബ്ബം.

വിവട്ടഞാണഛക്കനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.