൨൫-൨൮. പടിസമ്ഭിദാഞാണനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൭൬. പടിസമ്ഭിദാഞാണനിദ്ദേസേ യസ്മാ ധമ്മേ അവുത്തേ തസ്സ കിച്ചം ന സക്കാ വത്തും, തസ്മാ ഉദ്ദിട്ഠാനം പടിപാടിം അനാദിയിത്വാ പഠമം ധമ്മാ നിദ്ദിട്ഠാ. ധമ്മാദീനം അത്ഥാ വുത്തായേവ. സദ്ധിന്ദ്രിയം ധമ്മോതിആദീഹി ധമ്മസദ്ദപരിയാപന്നേ ധമ്മേ വത്വാ നാനത്തസദ്ദസ്സ അത്ഥം ദസ്സേന്തോ അഞ്ഞോ സദ്ധിന്ദ്രിയം ധമ്മോതിആദിമാഹ. ‘‘അഞ്ഞോ ധമ്മോ’’തി ഹി വുത്തേ ധമ്മാനം നാനത്തം ദസ്സിതം ഹോതി. പടിവിദിതാതി അഭിമുഖഭാവേന വിദിതാ പാകടാ നാമ ഹോന്തി. തേന പടിസമ്ഭിദാപദസ്സ അത്ഥോ വുത്തോ. അധിമോക്ഖട്ഠോ അത്ഥോതിആദീഹി തേസം സദ്ധാദീനം അധിമുച്ചനാദികിച്ചം അത്ഥോ നാമാതി ദസ്സേതി. സന്ദസ്സേതുന്തി പരം ഞാപേതുകാമസ്സ പരം സന്ദസ്സേതും. പരസ്സ പന വചനം സുണന്തസ്സാപി ലബ്ഭതിയേവ. ബ്യഞ്ജനനിരുത്താഭിലാപാതി നാമബ്യഞ്ജനം നാമനിരുത്തി നാമാഭിലാപോ. നാമഞ്ഹി അത്ഥം ബ്യഞ്ജയതീതി ബ്യഞ്ജനം, ‘‘സങ്ഖതമഭിസങ്ഖരോന്തീതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തസ്മാ സങ്ഖാരാതി വുച്ചന്തീ’’തി (സം. നി. ൩.൭൯) ഏവം നിദ്ധാരേത്വാ സഹേതുകം കത്വാ വുച്ചമാനത്താ നിരുത്തി, അഭിലപീയതി ഏതേന അത്ഥോതി അഭിലാപോതി വുച്ചതി.

നാമഞ്ച നാമേതം ചതുബ്ബിധം – സാമഞ്ഞനാമം, ഗുണനാമം, കിത്തിമനാമം, ഓപപാതികനാമന്തി. തത്ഥ പഠമകപ്പികേസു മഹാജനേന സമ്മന്നിത്വാ ഠപിതത്താ ‘‘മഹാസമ്മതോ’’തി രഞ്ഞോ നാമം സാമഞ്ഞനാമം. യം സന്ധായ വുത്തം ‘‘മഹാജനസമ്മതോതി ഖോ, വാസേട്ഠ, ‘മഹാസമ്മതോ മഹാസമ്മതോ’ത്വേവ പഠമം അക്ഖരം ഉപനിബ്ബത്ത’’ന്തി (ദീ. നി. ൩.൧൩൧). ‘‘ധമ്മകഥികോ പംസുകൂലികോ വിനയധരോ തിപിടകധരോ സദ്ധോ സതോ’’തി ഏവരൂപം ഗുണതോ ആഗതനാമം ഗുണനാമം. ‘‘ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ’’തിആദീനിപി തഥാഗതസ്സ അനേകാനി നാമസതാനി ഗുണനാമാനേവ. തേന വുത്തം –

‘‘അസങ്ഖ്യേയ്യാനി നാമാനി, സഗുണേന മഹേസിനോ;

ഗുണേഹി നാമമുദ്ധേയ്യം, അപി നാമസഹസ്സതോ’’തി.

യം പന ജാതസ്സ കുമാരകസ്സ നാമഗ്ഗഹണദിവസേ ദക്ഖിണേയ്യാനം സക്കാരം കത്വാ സമീപേ ഠിതാ ഞാതകാ കപ്പേത്വാ പകപ്പേത്വാ ‘‘അയം അസുകോ നാമാ’’തി നാമം കരോന്തി, ഇദം കിത്തിമനാമം. യാ പന പുരിമപഞ്ഞത്തി അപരപഞ്ഞത്തിയം പതതി, പുരിമവോഹാരോ പച്ഛിമവോഹാരേ പതതി. സേയ്യഥിദം, പുരിമകപ്പേപി ചന്ദോ ചന്ദോയേവ നാമ, ഏതരഹിപി ചന്ദോയേവ. അതീതേ സൂരിയോ, സമുദ്ദോ, പഥവീ, പബ്ബതോ പബ്ബതോയേവ നാമ, ഏതരഹിപി പബ്ബതോയേവാതി, ഇദം ഓപപാതികനാമം. ഇദം ചതുബ്ബിധമ്പി നാമം ഏകം നാമമേവ ഹോതി, തം ലോകസങ്കേതമത്തസിദ്ധം പരമത്ഥതോ അവിജ്ജമാനം. അഞ്ഞേ പന ‘‘നാമം നാമ അത്ഥജോതകോ സദ്ദോ’’തി വദന്തി. ബലബോജ്ഝങ്ഗമഗ്ഗങ്ഗാനം വുത്തനയാനുസാരേനേവ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

പടിസമ്ഭിദാഞാണനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.