൧൨. ഓതരണഹാരവിഭങ്ഗവണ്ണനാ

൪൨. തത്ഥ കതമോ ഓതരണോ ഹാരോതി ഓതരണഹാരവിഭങ്ഗോ. തത്ഥ അസേക്ഖാ വിമുത്തീതി അയം തേധാതുകേ വീതരാഗതാ അസേക്ഖാ ഫലവിമുത്തി. താനിയേവാതി താനി അസേക്ഖായം വിമുത്തിയം സദ്ധാദീനി. അയം ഇന്ദ്രിയേഹി ഓതരണാതി അസേക്ഖായ വിമുത്തിയാ നിദ്ധാരിതേഹി സദ്ധാദീഹി ഇന്ദ്രിയേഹി സംവണ്ണനായ ഓതരണാ.

പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി വിജ്ജാതി സമ്മാസങ്കപ്പോ വിയ സമ്മാദിട്ഠിയാ ഉപകാരകത്താ പഞ്ഞാക്ഖന്ധേ സദ്ധാദീനി ചത്താരി ഇന്ദ്രിയാനി വിജ്ജായ ഉപകാരകത്താ സങ്ഗണ്ഹനവസേന വുത്താനി. സങ്ഖാരപരിയാപന്നാനീതി പഞ്ചസു ഖന്ധേസു സങ്ഖാരക്ഖന്ധേ അന്തോഗധാനി. യേ സങ്ഖാരാ അനാസവാതി തം സങ്ഖാരക്ഖന്ധം വിസേസേതി, അഗ്ഗഫലസ്സ അധിപ്പേതത്താ. തതോ ഏവ ച നോ ഭവങ്ഗാ. ധമ്മധാതുസങ്ഗഹിതാതി അട്ഠാരസധാതൂസു ധമ്മധാതുസങ്ഗഹിതാ. യദിപി പുബ്ബേ വീതരാഗതാ അസേക്ഖാ വിമുത്തി ദസ്സിതാ, തസ്സാ പന പടിപത്തിദസ്സനത്ഥം ‘‘അയം അഹമസ്മീതി അനാനുപസ്സീ’’തി ദസ്സനമഗ്ഗോ ഇധ വുത്തോതി ഇമമത്ഥം ദസ്സേതും ‘‘അയം അഹമസ്മീതി അനാനുപസ്സീ’’തിആദി വുത്തം. സബ്ബം വുത്തനയമേവ.

൪൩. നിസ്സിതസ്സ ചലിതന്തി തണ്ഹാദിട്ഠിവസേന കമ്മം അനവട്ഠാനം. ചുതൂപപാതോതി അപരാപരം ചവനം ഉപപതനഞ്ച. നിസ്സിതപദേ ലബ്ഭമാനം നിസ്സയനം ഉദ്ധരന്തോ ആഹ – ‘‘നിസ്സയോ നാമാ’’തി. തണ്ഹാനിസ്സയോതി തണ്ഹാഭിനിവേസോ. സോ ഹി തണ്ഹാചരിതസ്സ പതിട്ഠാഭാവേന തഥാ വുത്തോ. ഏവം ദിട്ഠിനിസ്സയോപി ദട്ഠബ്ബോ. രത്തസ്സ ചേതനാതി ചേതനാപധാനത്താ സങ്ഖാരക്ഖന്ധധമ്മാനം ചേതനാസീസേന തണ്ഹം ഏവ വദതി. തേനേവാഹ – ‘‘അയം തണ്ഹാനിസ്സയോ’’തി. യസ്മാ പന വിപരീതാഭിനിവേസോ മോഹസ്സ ബലവഭാവേ ഏവ ഹോതി, തസ്മാ ‘‘യാ മൂള്ഹസ്സ ചേതനാ, അയം ദിട്ഠിനിസ്സയോ’’തി വുത്തം.

ഏവം ചേതനാസീസേന തണ്ഹാദിട്ഠിയോ വത്വാ ഇദാനി തത്ഥ നിപ്പരിയായേന ചേതനംയേവ ഗണ്ഹന്തോ ‘‘ചേതനാ പന സങ്ഖാരാ’’തി ആഹ. യാ രത്തസ്സ വേദനാ, അയം സുഖാ വേദനാതി സുഖായ വേദനായ രാഗോ അനുസേതീതി കത്വാ വുത്തം. തഥാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ അവിജ്ജാ അനുസേതീതി ആഹ – ‘‘യാ സമ്മൂള്ഹസ്സ വേദനാ, അയം അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ’’തി. ഇധ വേദനാസീസേന ചേതനാ വുത്താ. തണ്ഹായാതി തണ്ഹം. ദിട്ഠിയാതി ദിട്ഠിം. യഥാ വാ സേസധമ്മാനം തണ്ഹായ നിസ്സയഭാവേ പുഗ്ഗലോ തണ്ഹായ നിസ്സിതോതി വുച്ചതി. ഏവം തണ്ഹായ സേസധമ്മാനം പച്ചയഭാവേ പുഗ്ഗലോ തണ്ഹായ നിസ്സിതോതി വുച്ചതീതി ആഹ – ‘‘തണ്ഹായ അനിസ്സിതോ’’തി.

പസ്സദ്ധീതി ദരഥപടിപ്പസ്സമ്ഭനാ. കായികാതി കരജകായസന്നിസ്സിതാ. ചേതസികാതി ചിത്തസന്നിസ്സിതാ. യസ്മാ പന സാ ദരഥപടിപ്പസ്സദ്ധി കായചിത്താനം സുഖേ സതി പാകടാ ഹോതി, തസ്മാ ‘‘യം കായികം സുഖ’’ന്തിആദിനാ ഫലൂപചാരേന വുത്തായ പസ്സദ്ധിയാ നതിഅഭാവസ്സ കാരണഭാവം ദസ്സേതും ‘‘പസ്സദ്ധകായോ’’തിആദി വുത്തം. സോതി ഏവം വിമുത്തചിത്തോ ഖീണാസവോ. രൂപസങ്ഖയേ വിമുത്തോതി രൂപാനം സങ്ഖയസങ്ഖാതേ നിബ്ബാനേ വിമുത്തോ. അത്ഥീതിപി ന ഉപേതീതി സസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ചാതിപി തണ്ഹാദിട്ഠിഉപയേന ന ഉപേതി ന ഗണ്ഹാതി. നത്ഥീതി അസസ്സതോതി. അത്ഥി നത്ഥീതി ഏകച്ചം സസ്സതം ഏകച്ചം അസസ്സതന്തി. നേവത്ഥി നോ നത്ഥീതി അമരാവിക്ഖേപവസേന. ഗമ്ഭീരോതി ഉത്താനഭാവഹേതൂനം കിലേസാനം അഭാവേന ഗമ്ഭീരോ. നിബ്ബുതോതി അത്ഥീതിആദിനാ ഉപഗമനകിലേസാനം വൂപസമേന പരിനിബ്ബുതോ സീതിഭൂതോ.

ഇധാഗതീതി പരലോകതോ ഇധ ആഗതി. ഗതീതി ഇധലോകതോ പരലോകഗമനം. തം പന പുനബ്ഭവോതി ആഹ ‘‘പേച്ചഭവോ’’തി. ഇധ ഹുരന്തി ദ്വാരാരമ്മണധമ്മാ ദസ്സിതാതി ‘‘ഉഭയമന്തരേനാ’’തി പദേന ദ്വാരപ്പവത്തധമ്മേ ദസ്സേന്തോ ‘‘ഫസ്സസമുദിതേസു ധമ്മേസൂ’’തി ആഹ. തസ്സത്ഥോ – ഫസ്സേന സദ്ധിം ഫസ്സേന കാരണഭൂതേന ച സമുദിതേസു സമ്ഭൂതേസു വിഞ്ഞാണവേദനാസഞ്ഞാചേതനാവിതക്കവിചാരാദിധമ്മേസു. അത്താനം ന പസ്സതീതി തേസം ധമ്മാനം അനത്തഭാവേനേവ തത്ഥ അത്താനം ന പസ്സതി. വിരജ്ജതി വിരാഗാ വിമുച്ചതീതി പദേഹി ലോകുത്തരധമ്മാനം പടിച്ചസമുപ്പാദഭാവം ദസ്സേന്തോ തദത്ഥതായ സീലാദീനമ്പി പരിയായേന തബ്ഭാവമാഹ ‘‘ലോകുത്തരോ’’തിആദിനാ.

൪൪. നാമസമ്പയുത്തോതി നാമേന മിസ്സിതോ. സഉപാദിസേസാ നിബ്ബാനധാതൂതി അരഹത്തഫലം അധിപ്പേതം. തഞ്ച പഞ്ഞാപധാനന്തി ആഹ – ‘‘സഉപാദിസേസാ നിബ്ബാനധാതു വിജ്ജാതി. സേസം സബ്ബം ഉത്താനമേവ.

ഓതരണഹാരവിഭങ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.