൯. പരിവത്തനഹാരവിഭങ്ഗവണ്ണനാ

൩൫. തത്ഥ കതമോ പരിവത്തനോ ഹാരോതി പരിവത്തനഹാരവിഭങ്ഗോ. തത്ഥ യസ്മാ സംവണ്ണിയമാനേ സുത്തേ യഥാനിദ്ദിട്ഠാനം കുസലാകുസലധമ്മാനം പടിപക്ഖഭൂതേ അകുസലകുസലധമ്മേ പഹാതബ്ബഭാവാദിവസേന നിദ്ധാരണം പടിപക്ഖതോ പരിവത്തനം, തസ്മാ ‘‘സമ്മാദിട്ഠിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ മിച്ഛാദിട്ഠി നിജ്ജിണ്ണാ ഭവതീ’’തിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ സമ്മാ പസത്ഥാ, സുന്ദരാ ദിട്ഠി ഏതസ്സാതി സമ്മാദിട്ഠി, തസ്സ. സാ പനസ്സ സമ്മാദിട്ഠിതാ പുബ്ബഭാഗസമ്മാദിട്ഠിയാ വാ ലോകുത്തരസമ്മാദിട്ഠിയാ വാ വേദിതബ്ബാ. മിച്ഛാദിട്ഠി നിജ്ജിണ്ണാ ഭവതീതി പുരിമനയേ വിപസ്സനാസമ്മാദിട്ഠിയാ പഹീനാ ഹോതി, വിക്ഖമ്ഭിതാതി അത്ഥോ. പച്ഛിമനയേ പഠമമഗ്ഗസമ്മാദിട്ഠിയാ പഹീനാ സമുച്ഛിന്നാതി അത്ഥോ.

യേ ചസ്സ മിച്ഛാദിട്ഠിപച്ചയാതി മിച്ഛാഭിനിവേസഹേതു യേ അരിയാനം അദസ്സനകാമതാദയോ ലോഭാദയോ പാണാതിപാതാദയോ ച അനേകേ ലാമകട്ഠേന പാപകാ അകോസല്ലസമ്ഭൂതട്ഠേന അകുസലാ ധമ്മാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും. ഇമസ്സ ആരദ്ധവിപസ്സകസ്സ അരിയസ്സ ച. ധമ്മാതി സമഥവിപസ്സനാധമ്മാ, സത്തത്തിംസബോധിപക്ഖിയധമ്മാ വാ അനുപ്പന്നാ വാ സമ്ഭവന്തി ഉപ്പന്നാ, ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി. സമ്മാസങ്കപ്പസ്സാതിആദീനമ്പി ഇമിനാവ നയേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. അയം പന വിസേസോ – സമ്മാവിമുത്തിആദീനം മിച്ഛാവിമുത്തി അവിമുത്താവ സമാനാ ‘‘വിമുത്താ മയ’’ന്തി ഏവംസഞ്ഞിനോ അവിമുത്തിയം വാ വിമുത്തിസഞ്ഞിനോ. തത്രായം വചനത്ഥോ – മിച്ഛാ പാപികാ വിമുത്തി വിമോക്ഖോ ഏതസ്സാതി മിച്ഛാവിമുത്തി. അട്ഠങ്ഗാ ച മിച്ഛാവിമുത്തി യഥാവുത്തേനാകാരേന മിച്ഛാഭിനിവേസവസേന ച പവത്താ അന്തദ്വയലക്ഖണാ. സമ്മാവിമുത്തി പന ഫലധമ്മാ, മിച്ഛാദിട്ഠികേ സമാസേവതോ മിച്ഛാവിമോക്ഖോ വാ മിച്ഛാവിമുത്തി. മിച്ഛാവിമുത്തിഞാണദസ്സനം പന മിച്ഛാവിമോക്ഖേ മിച്ഛാദിട്ഠിയാ ച സാരന്തി ഗഹണവസേന പവത്തോ അകുസലചിത്തുപ്പാദോ അന്തമസോ പാപം കത്വാ ‘‘സുകതം മയാ’’തി പച്ചവേക്ഖതോ ഉപ്പന്നമോഹോ ച. സമ്മാവിമുത്തിഞാണദസ്സനസ്സാതി ഏത്ഥ സേക്ഖാനം പച്ചവേക്ഖണഞാണം സമ്മാവിമുത്തിഞാണദസ്സനന്തി അധിപ്പേതം. തഞ്ഹി ഉത്തരിഭാവനാപാരിപൂരിയാ സംവത്തതി.

൩൬. ഏവം സമ്മാദിട്ഠിആദിമുഖേന മിച്ഛാദിട്ഠിആദിം ദസ്സേത്വാ പുന പാണാതിപാതഅദിന്നാദാനകാമേസുമിച്ഛാചാരാദിതോ വേരമണിയാദീഹി പാണാതിപാതാദീനം പരിവത്തനം ദസ്സേതും ‘‘യസ്സാ’’തിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ കാലവാദിസ്സാതി ലക്ഖണവചനം. കാലേന സാപദേസം പരിയന്തവതിം അത്ഥസഞ്ഹിതന്തി സോ സമ്ഫപ്പലാപസ്സ പഹാനായ പടിപന്നോ ഹോതീതി വുത്തം.

പുന ‘‘യേ ച ഖോ കേചീ’’തിആദിനാ സമ്മാദിട്ഠിആദിമുഖേനേവ മിച്ഛാദിട്ഠിആദീഹി ഏവ പരിവത്തനം പകാരന്തരേന ദസ്സേതി. തത്ഥ സന്ദിട്ഠികാതി പച്ചക്ഖാ. സഹധമ്മികാതി സകാരണാ. ഗാരയ്ഹാതി ഗരഹിതബ്ബയുത്താ. വാദാനുവാദാതി വാദാ ചേവ അനുവാദാ ച. ‘‘വാദാനുപാതാ’’തിപി പാഠോ, വാദാനുപവത്തിയോതി അത്ഥോ. പുജ്ജാതി പൂജനീയാ. പാസംസാതി പസംസിതബ്ബാ.

പുന ‘‘യേ ച ഖോ കേചീ’’തിആദിനാ മജ്ഝിമായ പടിപത്തിയാ അന്തദ്വയപരിവത്തനം ദസ്സേതി. തത്ഥ ഭുഞ്ജിതബ്ബാതിആദീനി ചത്താരി പദാനി വത്ഥുകാമവസേന യോജേതബ്ബാനി. ഭാവയിതബ്ബാ ബഹുലീകാതബ്ബാതി പദദ്വയം കിലേസകാമവസേന. തേസം അധമ്മോതി ഭാവേതബ്ബോ നാമ ധമ്മോ സിയാ, കാമാ ച തേസം ഭാവേതബ്ബാ ഇച്ഛിതാ, കാമേഹി ച വേരമണീ കാമാനം പടിപക്ഖോ, ഇതി സാ തേസം അധമ്മോ ആപജ്ജതീതി അധിപ്പായോ.

നിയ്യാനികോ ധമ്മോതി സഹ വിപസ്സനായ അരിയമഗ്ഗോ. ദുക്ഖോതി പാപം നിജ്ജരാപേസ്സാമാതി പവത്തിതം സരീരതാപനം വദതി. സുഖോതി അനവജ്ജപച്ചയപരിഭോഗസുഖം. ഏതേസുപി വാരേസു വുത്തനയേനേവ അധമ്മഭാവാപത്തി വത്തബ്ബാ. ഇദാനി അസുഭസഞ്ഞാദിമുഖേന സുഭസഞ്ഞാദിപരിവത്തനം ദസ്സേതും ‘‘യഥാ വാ പനാ’’തിആദി വുത്തം. ആരദ്ധവിപസ്സകസ്സ കിലേസാസുചിപഗ്ഘരണവസേന തേഭൂമകസങ്ഖാരാ അസുഭതോ ഉപട്ഠഹന്തീതി കത്വാ വുത്തം ‘‘സബ്ബസങ്ഖാരേസു അസുഭാനുപസ്സിനോ വിഹരതോ’’തി. ‘‘യം യം വാ പനാ’’തിആദിനാ പടിപക്ഖസ്സ ലക്ഖണം വിഭാവേതി. തത്ഥ അജ്ഝാപന്നോതി അധിആപന്നോ, അഭിഉപഗതോ പരിഞ്ഞാതോതി അത്ഥോ.

പരിവത്തനഹാരവിഭങ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.