൧൪. അധിട്ഠാനഹാരസമ്പാതവണ്ണനാ

൭൬. അധിട്ഠാനഹാരസമ്പാതേ സമ്മാദിട്ഠി നാമ യം ദുക്ഖേ ഞാണന്തിആദിനാ ചതുസച്ചഹേതുഹേതുസമുപ്പന്നപച്ചയപച്ചയുപ്പന്നസങ്ഖാതസ്സ വിസയസ്സ വസേന വേമത്തതം ദസ്സേത്വാ പുന യം തത്ഥ തത്ഥ യഥാഭൂതം ഞാണദസ്സനന്തി പാളിപാളിഅത്ഥാനം അവസിട്ഠവിസയവസേനേവ വേമത്തതം ദീപേതി. തത്ഥ യം സച്ചാഗമനന്തി യം സച്ചതോ അവിപരീതതോ വിസയസ്സ ആഗമനം, അധിഗമോതി അത്ഥോ. ‘‘യം പച്ചാഗമന’’ന്തിപി പാഠോ, തസ്സ യം പടിപാടിവിസയസ്സ ആഗമനം, തംതംവിസയാധിഗമോതി അത്ഥോ. സേസമേത്ഥ പരിക്ഖാരസമാരോപനഹാരസമ്പാതേസു യം വത്തബ്ബം, തം പുബ്ബേ വുത്തനയത്താ ഉത്താനമേവ.

അധിട്ഠാനഹാരസമ്പാതവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

മിസ്സകഹാരസമ്പാതവണ്ണനാ

അപി ചേത്ഥ ഹാരസമ്പാതനിദ്ദേസോ ഇമിനാപി നയേന വേദിതബ്ബോ –

‘‘മനോപുബ്ബങ്ഗമാ ധമ്മാ, മനോസേട്ഠാ മനോമയാ;

മനസാ ചേ പസന്നേന, ഭാസതി വാ കരോതി വാ;

തതോ നം സുഖമന്വേതി, ഛായാവ അനപായിനീ’’തി. (ധ. പ. ൨);

തത്ഥ കതമോ ദേസനാഹാരസമ്പാതോ? മനോപുബ്ബങ്ഗമാ ധമ്മാതി മനോതി ഖന്ധവവത്ഥാനേന വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധം ദേസേതി. ആയതനവവത്ഥാനേന മനായതനം, ധാതുവവത്ഥാനേന വിഞ്ഞാണധാതും, ഇന്ദ്രിയവവത്ഥാനേന മനിന്ദ്രിയം. കതമേ ധമ്മാ പുബ്ബങ്ഗമാ? ഛ ധമ്മാ പുബ്ബങ്ഗമാ, കുസലാനം കുസലമൂലാനി, അകുസലാനം അകുസലമൂലാനി, സാധിപതികാനം അധിപതി, സബ്ബചിത്തുപ്പാദാനം ഇന്ദ്രിയാനി. അപി ച ഇമസ്മിം സുത്തേ മനോ അധിപ്പേതോ. യഥാ ബലഗ്ഗസ്സ രാജാ പുബ്ബങ്ഗമോ, ഏവമേവം ധമ്മാനം മനോ പുബ്ബങ്ഗമോ. തത്ഥ തിവിധേന മനോ പുബ്ബങ്ഗമോ നേക്ഖമ്മഛന്ദേന അബ്യാപാദഛന്ദേന അവിഹിംസാഛന്ദേന. തത്ഥ അലോഭസ്സ നേക്ഖമ്മഛന്ദേന മനോപുബ്ബങ്ഗമം, അദോസസ്സ അബ്യാപാദഛന്ദേന മനോപുബ്ബങ്ഗമം, അമോഹസ്സ അവിഹിംസാഛന്ദേന മനോപുബ്ബങ്ഗമം.

മനോസേട്ഠാതി മനോ തേസം ധമ്മാനം സേട്ഠം വിസിട്ഠം ഉത്തമം പവരം മൂലം പമുഖം പാമോക്ഖം, തേന വുച്ചതി ‘‘മനോസേട്ഠാ’’തി. മനോമയാതി മനേന കതാ, മനേന നിമ്മിതാ, മനേന നിബ്ബത്താ, മനോ തേസം പച്ചയോ, തേന വുച്ചതി ‘‘മനോമയാ’’തി. തേ പന ധമ്മാ ഛന്ദസമുദാനിതാ അനാവിലസങ്കപ്പസമുട്ഠാനാ ഫസ്സസമോധാനാ വേദനാക്ഖന്ധോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ. മനസാ ചേ പസന്നേനാതി യാ സദ്ധാ സദ്ദഹനാ ഓകപ്പനാ അഭിപ്പസാദോ. ഇതി ഇമിനാ പസാദേന ഉപേതോ സമുപേതോ ഉപഗതോ സമുപഗതോ സമ്പന്നോ സമന്നാഗതോ, തേന വുച്ചതി ‘‘പസന്നേനാ’’തി ഇദം മനോകമ്മം. ഭാസതി വാതി വചീകമ്മം. കരോതി വാതി കായകമ്മം. ഇതി ദസകുസലകമ്മപഥാ ദസ്സിതാ.

തതോതി ദസവിധസ്സ കുസലകമ്മസ്സ കതത്താ ഉപചിതത്താ. നന്തി യോ സോ കതപുഞ്ഞോ കതകുസലോ കതഭീരുത്താണോ, തം പുഗ്ഗലം. സുഖന്തി ദുവിധം സുഖം കായികം ചേതസികഞ്ച. അന്വേതീതി അനുഗച്ഛതി.

ഇധസ്സു പുരിസോ അപ്പഹീനാനുസയോ സംയോജനിയേസു ധമ്മേസു അസ്സാദം അനുപസ്സതി, സോ സംയോജനിയേസു ധമ്മേസു അസ്സാദം അനുപസ്സന്തോ യഥാദിട്ഠം യഥാസുതം സമ്പത്തിഭവം പത്ഥേതി. ഇച്ചസ്സ അവിജ്ജാ ച ഭവതണ്ഹാ ച അനുബദ്ധാ ഹോന്തി, സോ യഥാദിട്ഠം യഥാസുതം സമ്പത്തിഭവം പത്ഥേന്തോ പസാദനീയവത്ഥുസ്മിം ചിത്തം പസാദേതി സദ്ദഹതി ഓകപ്പേതി. സോ പസന്നചിത്തോ തിവിധം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥും അനുതിട്ഠതി ദാനമയം സീലമയം ഭാവനാമയം കായേന വാചായ മനസാ. സോ തസ്സ വിപാകം പച്ചനുഭോതി ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ഉപപജ്ജേ വാ അപരാപരേ വാ പരിയായേ. ഇതി ഖോ പനസ്സ അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ, സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം, വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമരൂപം, നാമരൂപപച്ചയാ സളായതനം, സളായതനപച്ചയാ സുഖവേദനീയോ ഫസ്സോ, ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാതി ഏവം സന്തം തം സുഖമന്വേതി. തസ്സേവം വേദനായ അപരാപരം പരിവത്തമാനായ ഉപ്പജ്ജതി തണ്ഹാ. തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം…പേ… സമുദയോ ഹോതീതി.

തത്ഥ യം മനോ, യേ ച മനോപുബ്ബങ്ഗമാ ധമ്മാ, യഞ്ച സുഖം, ഇമേ വുച്ചന്തി പഞ്ചക്ഖന്ധാ, തേ ദുക്ഖസച്ചം. തേസം പുരിമകാരണഭൂതാ അവിജ്ജാ ഭവതണ്ഹാ ച സമുദയസച്ചം. തേസം പരിഞ്ഞായ പഹാനായ ഭഗവാ ധമ്മം ദേസേതി, ദുക്ഖസ്സ പരിഞ്ഞായ സമുദയസ്സ പഹാനായ. യേന പരിജാനാതി, യേന പജഹതി, അയം മഗ്ഗോ. യത്ഥ ച മഗ്ഗോ പവത്തതി, അയം നിരോധോ. ഇമാനി ചത്താരി സച്ചാനി ഏവം ആയതനധാതുഇന്ദ്രിയമുഖേനാപി നിദ്ധാരേതബ്ബാനി. തത്ഥ സമുദയേന അസ്സാദോ, ദുക്ഖേന ആദീനവോ, മഗ്ഗനിരോധേഹി നിസ്സരണം, സുഖസ്സ അന്വയോ ഫലം, മനസാ പസന്നേന കായവചീസമീഹാ ഉപായോ, മനോപുബ്ബങ്ഗമത്താ ധമ്മാനം അത്തനോ സുഖകാമേന പസന്നേന മനസാ വചീകമ്മം കായകമ്മഞ്ച പവത്തേതബ്ബന്തി അയം ഭഗവതോ ആണത്തി. അയം ദേസനാഹാരസമ്പാതോ.

തത്ഥ കതമോ വിചയഹാരസമ്പാതോ? മനനതോ ആരമ്മണവിജാനനതോ മനോ. മനനലക്ഖണേ സമ്പയുത്തേസു ആധിപച്ചകരണതോ പുബ്ബങ്ഗമോ ഈഹാഭാവതോ നിസ്സത്തനിജ്ജീവട്ഠേന ധമ്മാ. ഗാമേസു ഗാമണി വിയ പധാനട്ഠേന മനോ സേട്ഠോ ഏതേസന്തി മനോസേട്ഠാ. സഹജാതാദിപച്ചയഭൂതേന മനസാ നിബ്ബത്താതി മനോമയാ. അകാലുസ്സിയതോ, ആരമ്മണസ്സ ഓകപ്പനതോ ച പസന്നേന വചീവിഞ്ഞത്തിവിപ്ഫാരതോ തഥാ സാദിയനതോ ച ഭാസതി. ചോപനകായവിപ്ഫാരതോ തഥാ സാദിയനതോ ച കരോതി. തഥാ പസുതത്താ അനഞ്ഞത്താ ച ‘‘തതോ’’തി വുത്തം. സുഖനതോ സാതഭാവതോ ഇട്ഠഭാവതോ ച ‘‘സുഖ’’ന്തി വുത്തം. കതൂപചിതത്താ അവിപക്കവിപാകത്താ ച ‘‘അന്വേതീ’’തി വുത്തം. കാരണായത്തവുത്തിതോ അസങ്കന്തിതോ ച ‘‘ഛായാവ അനപായിനീ’’തി വുത്തം. അയം അനുപദവിചയതോ വിചയഹാരസമ്പാതോ.

തത്ഥ കതമോ യുത്തിഹാരസമ്പാതോ? മനസ്സ ധമ്മാനം ആധിപച്ചയോഗതോ പുബ്ബങ്ഗമതാ യുജ്ജതി. തതോ ഏവ തേസം മനസ്സ അനുവത്തനതോ ധമ്മാനം മനോസേട്ഠതാ യുജ്ജതി. സഹജാതാദിപച്ചയവസേന മനസാ നിബ്ബത്തത്താ ധമ്മാനം മനോമയതാ യുജ്ജതി. മനസാ പസന്നേന സമുട്ഠാനാനം കായവചീകമ്മാനം കുസലഭാവോ യുജ്ജതി. യേന കുസലകമ്മം ഉപചിതം, തം ഛായാ വിയ സുഖം അന്വേതീതി യുജ്ജതി. അയം യുത്തിഹാരസമ്പാതോ.

തത്ഥ കതമോ പദട്ഠാനോ ഹാരസമ്പാതോ? മനോ മനോപവിചാരാനം പദട്ഠാനം. മനോപുബ്ബങ്ഗമാ ധമ്മാ സബ്ബസ്സ കുസലപക്ഖസ്സ പദട്ഠാനം. ‘‘ഭാസതീ’’തി സമ്മാവാചാ, ‘‘കരോതീ’’തി സമ്മാകമ്മന്തോ, തേ സമ്മാആജീവസ്സ പദട്ഠാനം. സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമസ്സ പദട്ഠാനം. സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതിയാ പദട്ഠാനം. സമ്മാസതി സമ്മാസമാധിസ്സ പദട്ഠാനം. ‘‘മനസാ പസന്നേനാ’’തി ഏത്ഥ പസാദോ സദ്ധിന്ദ്രിയം, തം സീലസ്സ പദട്ഠാനം. സീലം സമാധിസ്സ പദട്ഠാനം. സമാധി പഞ്ഞായാതി യാവ വിമുത്തിഞാണദസ്സനാ യോജേതബ്ബം. അയം പദട്ഠാനഹാരസമ്പാതോ.

തത്ഥ കതമോ ലക്ഖണോ ഹാരസമ്പാതോ? ‘‘മനോപുബ്ബങ്ഗമാ ധമ്മാ’’തി മനോപുബ്ബങ്ഗമതാവചനേന ധമ്മാനം ഛന്ദപുബ്ബങ്ഗമതാപി വീരിയപുബ്ബങ്ഗമതാപി വീമംസാപുബ്ബങ്ഗമതാപി വുത്താ ഹോതി ആധിപതേയ്യലക്ഖണേന ഛന്ദാദീനം മനസാ ഏകലക്ഖണത്താ. തഥാ നേസം സദ്ധാദിപുബ്ബങ്ഗമതാപി വുത്താ ഹോതി ഇന്ദ്രിയലക്ഖണേന സദ്ധാദീനം മനസാ ഏകലക്ഖണത്താ. ‘‘മനസാ ചേ പസന്നേനാ’’തി യഥാ മനസ്സ പസാദസമന്നാഗമോ തംസമുട്ഠാനാനം കായവചീകമ്മാനം അനവജ്ജഭാവലക്ഖണം. ഏവം ചിത്തസ്സ സതിആദിസമന്നാഗമോപി നേസം അനവജ്ജഭാവലക്ഖണം യോനിസോമനസികാരസമുട്ഠാനഭാവേന ഏകലക്ഖണത്താ. ‘‘സുഖമന്വേതീ’’തി സുഖാനുഗമനവചനേന സുഖസ്സ പച്ചയഭൂതാനം മനാപിയരൂപാദീനം അനുഗമോ വുത്തോ ഹോതി തേസമ്പി കമ്മപച്ചയതായ ഏകലക്ഖണത്താതി. അയം ലക്ഖണഹാരസമ്പാതോ.

തത്ഥ കതമോ ചതുബ്യൂഹോ ഹാരസമ്പാതോ? ‘‘മനോപുബ്ബങ്ഗമാ’’തിആദീസു ‘‘മനോ’’തിആദീനം പദാനം നിബ്ബചനം നിരുത്തം, തം പദത്ഥനിദ്ദേസവസേന വേദിതബ്ബം. പദത്ഥോ ച വുത്തനയേന സുവിഞ്ഞേയ്യോവ. യേ സുഖേന അത്ഥികാ, തേഹി പസന്നേന മനസാ കായവചീമനോകമ്മാനി പവത്തേതബ്ബാനീതി അയമേത്ഥ ഭഗവതോ അധിപ്പായോ. പുഞ്ഞകിരിയായ അഞ്ഞേസമ്പി പുബ്ബങ്ഗമാ ഹുത്വാ തത്ഥ തേസം സമ്മാ ഉപനേതാരോ ഇമിസ്സാ ദേസനായ നിദാനം. ‘‘ഛദ്വാരാധിപതീ രാജാ (ധ. പ. അട്ഠ. ൨.൧൮൧ ഏരകപത്തനാഗരാജവത്ഥു), ചിത്താനുപരിവത്തിനോ ധമ്മാ (ധ. സ. ദുകമാതികാ ൬൨; ൧൨൦൫-൧൨൦൬), ചിത്തസ്സ ഏകധമ്മസ്സ, സബ്ബേവ വസമന്വഗൂ’’തി (സം. നി. ൧.൬൨) ഏവമാദിസമാനയനേന ഇമിസ്സാ ദേസനായ സംസന്ദനാ ദേസനാനുസന്ധി. പദാനുസന്ധിയോ പന സുവിഞ്ഞേയ്യാവാതി. അയം ചതുബ്യൂഹോ ഹാരസമ്പാതോ.

തത്ഥ കതമോ ആവട്ടോ ഹാരസമ്പാതോ? ‘‘മനോപുബ്ബങ്ഗമാ ധമ്മാ’’തി തത്ഥ യാനി തീണി കുസലമൂലാനി, താനി അട്ഠന്നം സമ്മത്താനം ഹേതു. യേ സമ്മത്താ, അയം അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ. യം മനോസഹജനാമരൂപം, ഇദം ദുക്ഖം. അസമുച്ഛിന്നാ പുരിമനിപ്ഫന്നാ അവിജ്ജാ ഭവതണ്ഹാ, അയം സമുദയോ. യത്ഥ തേസം പഹാനം, അയം നിരോധോതി ഇമാനി ചത്താരി സച്ചാനി. അയം ആവട്ടോ ഹാരസമ്പാതോ.

തത്ഥ കതമോ വിഭത്തിഹാരസമ്പാതോ? ‘‘മനോപുബ്ബങ്ഗമാ ധമ്മാ, മനസാ ചേ പസന്നേന, തതോ നം സുഖമന്വേതീ’’തി നയിദം യഥാരുതവസേന ഗഹേതബ്ബം. യോ ഹി സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ പാണാതിപാതിമ്ഹി മിച്ഛാദിട്ഠികേ മിച്ഛാപടിപന്നേ സകം ചിത്തം പസാദേതി, പസന്നേന ച ചിത്തേന അഭൂതഗുണാഭിത്ഥവനവസേന ഭാസതി വാ നിപച്ചകാരം വാസ്സ യം കരോതി, ന തതോ നം സുഖമന്വേതി. ദുക്ഖമേവ പന തം തതോ ചക്കംവ വഹതോ പദമന്വേതി. ഇതി ഹി ഇദം വിഭജ്ജബ്യാകരണീയം. യം മനസാ ചേ പസന്നേന ഭാസതി വാ കരോതി വാ, തഞ്ചേ വചീകമ്മം കായകമ്മഞ്ച സുഖവേദനീയന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? സമ്മത്തഗതേഹി സുഖവേദനീയം മിച്ഛാഗതേഹി ദുക്ഖവേദനീയന്തി. കഥം പനായം പസാദോ ദട്ഠബ്ബോ? നായം പസാദോ, പസാദപതിരൂപകോ പന മിച്ഛാധിമോക്ഖോതി വദാമി. അയം വിഭത്തിഹാരസമ്പാതോ.

തത്ഥ കതമോ പരിവത്തനോ ഹാരസമ്പാതോ? മനോപുബ്ബങ്ഗമാതിആദി. യം മനസാ പദുട്ഠേന ഭാസതി വാ കരോതി വാ ദുക്ഖസ്സാനുഗാമീ. ഇദഞ്ഹി സുത്തം ഏതസ്സ ഉജുപടിപക്ഖോ. അയം പരിവത്തനോ ഹാരസമ്പാതോ.

തത്ഥ കതമോ വേവചനോ ഹാരസമ്പാതോ? ‘‘മനോപുബ്ബങ്ഗമാ’’തി മനോ ചിത്തം മനായതനം മനിന്ദ്രിയം മനോവിഞ്ഞാണം മനോവിഞ്ഞാണധാതൂതി പരിയായവചനം. പുബ്ബങ്ഗമാ പുരേചാരിനോ പുരേഗാമിനോതി പരിയായവചനം. ധമ്മാ അത്താ സഭാവാതി പരിയായവചനം. സേട്ഠം പധാനം പവരന്തി പരിയായവചനം. മനോമയാ മനോനിബ്ബത്താ മനോസമ്ഭൂതാതി പരിയായവചനം. പസന്നേന സദ്ദഹന്തേന ഓകപ്പേന്തേനാതി പരിയായവചനം. സുഖം സാതം വേദയിതന്തി പരിയായവചനം. അന്വേതി അനുഗച്ഛതി അനുബന്ധതീതി പരിയായവചനം. അയം വേവചനോ ഹാരസമ്പാതോ.

തത്ഥ കതമോ പഞ്ഞത്തിഹാരസമ്പാതോ? മനോപുബ്ബങ്ഗമാതി അയം മനസോ കിച്ചപഞ്ഞത്തി. ധമ്മാതി സഭാവപഞ്ഞത്തി, കുസലകമ്മപഥപഞ്ഞത്തി. മനോസേട്ഠാതി പധാനപഞ്ഞത്തി. മനോമയാതി സഹജാതപഞ്ഞത്തി. പസന്നേനാതി സദ്ധിന്ദ്രിയേന സമന്നാഗതപഞ്ഞത്തി, അസ്സദ്ധിയസ്സ പടിക്ഖേപപഞ്ഞത്തി. ഭാസതി വാ കരോതി വാതി സമ്മാവാചാസമ്മാകമ്മന്താനം നിക്ഖേപപഞ്ഞത്തി. തതോ നം സുഖമന്വേതീതി കമ്മസ്സ ഫലാനുബന്ധപഞ്ഞത്തി, കമ്മസ്സ അവിനാസപഞ്ഞത്തീതി. അയം പഞ്ഞത്തിഹാരസമ്പാതോ.

തത്ഥ കതമോ ഓതരണോ ഹാരസമ്പാതോ? മനോതി വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ. ധമ്മാതി വേദനാസഞ്ഞാസങ്ഖാരക്ഖന്ധാ. ഭാസതി വാ കരോതി വാതി കായവചീവിഞ്ഞത്തിയോ. താസം നിസ്സയാ ചത്താരോ മഹാഭൂതാതി രൂപക്ഖന്ധോതി അയം ഖന്ധേഹി ഓതരണോ. മനോതി അഭിസങ്ഖാരവിഞ്ഞാണന്തി മനോഗ്ഗഹണേന അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ ഗഹിതാതി. സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം…പേ… സമുദയോ ഹോതീതി അയം പടിച്ചസമുപ്പാദേന ഓതരണോതി. അയം ഓതരണോ ഹാരസമ്പാതോ.

തത്ഥ കതമോ സോധനോ ഹാരസമ്പാതോ? മനോതി ആരമ്ഭോ നേവ പദസുദ്ധി, ന ആരമ്ഭസുദ്ധി. മനോപുബ്ബങ്ഗമാതി പദസുദ്ധി, ന ആരമ്ഭസുദ്ധി. തഥാ ധമ്മാതി യാവ സുഖന്തി പദസുദ്ധി, ന ആരമ്ഭസുദ്ധി. സുഖമന്വേതീതി പന പദസുദ്ധി ചേവ ആരമ്ഭസുദ്ധി ചാതി. അയം സോധനോ ഹാരസമ്പാതോ.

തത്ഥ കതമോ അധിട്ഠാനോ ഹാരസമ്പാതോ? മനോപുബ്ബങ്ഗമാ ധമ്മാ, മനോസേട്ഠാ മനോമയാതി ഏകത്തതാ. മനസാ ചേ പസന്നേനാതി വേമത്തതാ, തഥാ മനസാ ചേ പസന്നേനാതി ഏകത്തതാ. ഭാസതി വാ കരോതി വാതി വേമത്തതാ, തഥാ മനസാ ചേ പസന്നേനാതി ഏകത്തതാ. സോ പസാദോ ദുവിധോ അജ്ഝത്തഞ്ച ബ്യാപാദവിക്ഖമ്ഭനതോ, ബഹിദ്ധാ ച ഓകപ്പനതോ. തഥാ സമ്പത്തിഭവഹേതുഭൂതോപി വഡ്ഢിഹേതുഭൂതോവാതി അയം വേമത്തതാ. തയിദം സുത്തം ദ്വീഹി ആകാരേഹി അധിട്ഠാതബ്ബം ഹേതുനാ ച യോ പസന്നമാനസോ, വിപാകേന ച യോ സുഖവേദനീയോതി. അയം അധിട്ഠാനോ ഹാരസമ്പാതോ.

തത്ഥ കതമോ പരിക്ഖാരോ ഹാരസമ്പാതോ? മനോപുബ്ബങ്ഗമാതി ഏത്ഥ മനോതി കുസലവിഞ്ഞാണം. തസ്സ ച ഞാണസമ്പയുത്തസ്സ അലോഭോ അദോസോ അമോഹോതി തയോ സമ്പയുത്താ ഹേതൂ, ഞാണവിപ്പയുത്തസ്സ അലോഭോ അദോസോതി ദ്വേ സമ്പയുത്താ ഹേതൂ. സബ്ബേസം അവിസേസേന യോനിസോമനസികാരോ ഹേതു, ചത്താരി സമ്പത്തിചക്കാനി പച്ചയോ. തഥാ സദ്ധമ്മസ്സവനം, തസ്സ ച ദാനാദിവസേന പവത്തമാനസ്സ ദേയ്യധമ്മാദയോ പച്ചയോ. ധമ്മാതി ചേത്ഥ വേദനാദീനം ഇട്ഠാരമ്മണാദയോ. തഥാ തയോ വിഞ്ഞാണസ്സ, വേദനാദയോ പസാദസ്സ, സദ്ധേയ്യവത്ഥുകുസലാഭിസങ്ഖാരോ വിപാകസുഖസ്സ പച്ചയോതി. അയം പരിക്ഖാരോ ഹാരസമ്പാതോ.

തത്ഥ കതമോ സമാരോപനോ ഹാരസമ്പാതോ? മനോപുബ്ബങ്ഗമാ ധമ്മാതി മനോതി പുഞ്ഞചിത്തം, തം തിവിധം – ദാനമയം, സീലമയം, ഭാവനാമയന്തി. തത്ഥ ദാനമയസ്സ അലോഭോ പദട്ഠാനം, സീലമയസ്സ അദോസോ പദട്ഠാനം, ഭാവനാമയസ്സ അമോഹോ പദട്ഠാനം. സബ്ബേസം അഭിപ്പസാദോ പദട്ഠാനം, ‘‘സദ്ധാജാതോ ഉപസങ്കമതി, ഉപസങ്കമന്തോ പയിരുപാസതീ’’തി (മ. നി. ൨.൧൮൩) സുത്തം വിത്ഥാരേതബ്ബം. കുസലചിത്തം സുഖസ്സ ഇട്ഠവിപാകസ്സ പദട്ഠാനം. യോനിസോമനസികാരോ കുസലചിത്തസ്സ പദട്ഠാനം. യോനിസോ ഹി മനസി കരോന്തോ കുസലചിത്തം അധിട്ഠാതി കുസലചിത്തം ഭാവേതി, സോ അനുപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം അനുപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി, ഉപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം…പേ… പദഹതി. തസ്സേവം ചതൂസു സമ്മപ്പധാനേസു ഭാവിയമാനേസു ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ യാവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതീതി അയം ഭാവനായ സമാരോപനാ. സതി ച ഭാവനായ പഹാനഞ്ച സിദ്ധമേവാതി. അയം സമാരോപനോ ഹാരസമ്പാതോ.

തഥാ –

‘‘ദദതോ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതി, സംയമതോ വേരം ന ചീയതി;

കുസലോ ച ജഹാതി പാപകം, രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോ’’തി. (ദീ. നി. ൨.൧൯൭; ഉദാ. ൭൫; പേടകോ. ൧൬);

തത്ഥ ദദതോ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതീതി ദാനമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു വുത്തം. സംയമതോ വേരം ന ചീയതീതി സീലമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു വുത്തം. കുസലോ ച ജഹാതി പാപകന്തി ലോഭസ്സ ച ദോസസ്സ ച മോഹസ്സ ച പഹാനമാഹ. തേന ഭാവനാമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു വുത്തം. രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോതി അനുപാദാപരിനിബ്ബാനമാഹ.

ദദതോ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതീതി അലോഭോ കുസലമൂലം. സംയമതോ വേരം ന ചീയതീതി അദോസോ കുസലമൂലം. കുസലോ ച ജഹാതി പാപകന്തി അമോഹോ കുസലമൂലം. രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോതി തേസം നിസ്സരണം വുത്തം.

ദദതോ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതീതി സീലക്ഖന്ധസ്സ പദട്ഠാനം. സംയമതോ വേരം ന ചീയതീതി സമാധിക്ഖന്ധസ്സ പദട്ഠാനം. കുസലോ ച ജഹാതി പാപകന്തി പഞ്ഞാക്ഖന്ധസ്സ വിമുത്തിക്ഖന്ധസ്സ പദട്ഠാനം. ദാനേന ഓളാരികാനം കിലേസാനം പഹാനം, സീലേന മജ്ഝിമാനം, പഞ്ഞായ സുഖുമാനം. രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോതി കതാവീഭൂമിം ദസ്സേതി.

ദദതോ പുഞ്ഞം…പേ… ജഹാതി പാപകന്തി സേക്ഖഭൂമി ദസ്സിതാ. രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോതി അഗ്ഗഫലം വുത്തം.

തഥാ ദദതോ പുഞ്ഞം…പേ… ന ചീയതീതി ലോകിയകുസലമൂലം വുത്തം. കുസലോ ച ജഹാതി പാപകന്തി ലോകുത്തരകുസലമൂലം വുത്തം. രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോതി ലോകുത്തരസ്സ കുസലമൂലസ്സ ഫലം വുത്തം.

ദദതോ…പേ… ന ചീയതീതി പുഥുജ്ജനഭൂമി ദസ്സിതാ. കുസലോ ച ജഹാതി പാപകന്തി സേക്ഖഭൂമി ദസ്സിതാ. രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോതി അസേക്ഖഭൂമി ദസ്സിതാ.

ദദതോ …പേ… ന ചീയതീതി സഗ്ഗഗാമിനീ പടിപദാ വുത്താ. കുസലോ ച ജഹാതി പാപകന്തി സേക്ഖവിമുത്തി. രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോതി അസേക്ഖവിമുത്തി വുത്താ.

ദദതോ…പേ… ന ചീയതീതി ദാനകഥം സീലകഥം സഗ്ഗകഥം ലോകിയാനം ധമ്മാനം ദേസനമാഹ. കുസലോ ച ജഹാതി പാപകന്തി ലോകേ ആദീനവാനുപസ്സനായ സദ്ധിം സാമുക്കംസികം ധമ്മദേസനമാഹ. രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോതി തസ്സാ ദേസനായ ഫലമാഹ.

ദദതോ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതീതി ധമ്മദാനം ആമിസദാനഞ്ച വദതി. സംയമതോ വേരം ന ചീയതീതി പാണാതിപാതാ വേരമണിയാ സത്താനം അഭയദാനം വദതി. ഏവം സബ്ബാനിപി സിക്ഖാപദാനി വിത്ഥാരേതബ്ബാനി. തേന ച സീലസംയമേന സീലേ പതിട്ഠിതോ ചിത്തം സംയമേതി, തസ്സ സമഥോ പാരിപൂരിം ഗച്ഛതി. ഏവം സോ സമഥേ ഠിതോ വിപസ്സനാകോസല്ലയോഗതോ കുസലോ ച ജഹാതി പാപകം രാഗം ജഹാതി, ദോസം ജഹാതി, മോഹം ജഹാതി, അരിയമഗ്ഗേന സബ്ബേപി പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ ജഹാതി. ഏവം പടിപന്നോ ച രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോതി രാഗാദീനം പരിക്ഖയാ ദ്വേപി വിമുത്തിയോ അധിഗച്ഛതീതി അയം സുത്തനിദ്ദേസോ.

തത്ഥ കതമോ ദേസനാഹാരസമ്പാതോ? ഇമസ്മിം സുത്തേ കിം ദേസിതം? ദ്വേ സുഗതിയോ ദേവാ ച മനുസ്സാ ച, ദിബ്ബാ ച പഞ്ച കാമഗുണാ, മാനുസകാ ച പഞ്ച കാമഗുണാ, ദിബ്ബാ ച പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ, മാനുസകാ ച പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ. ഇദം വുച്ചതി ദുക്ഖം അരിയസച്ചം. തസ്സ കാരണഭാവേന പുരിമപുരിമനിപ്ഫന്നാ തണ്ഹാ സമുദയോ അരിയസച്ചം. തയിദം വുച്ചതി അസ്സാദോ ച ആദീനവോ ച. സബ്ബസ്സ പുരിമേഹി ദ്വീഹി പദേഹി നിദ്ദേസോ ‘‘ദദതോ…പേ… ന ചീയതീ’’തി. കുസലോ ച ജഹാതി പാപകന്തി മഗ്ഗോ വുത്തോ. രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോതി ദ്വേ നിബ്ബാനധാതുയോ സഉപാദിസേസാ ച അനുപാദിസേസാ ച. ഇദം നിസ്സരണം. ഫലാദീനി പന യഥാരഹം വേദിതബ്ബാനീതി. അയം ദേസനാഹാരസമ്പാതോ.

വിചയോതി ‘‘ദദതോ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതീ’’തി ഇമിനാ പഠമേന പദേന തിവിധമ്പി ദാനമയം സീലമയം ഭാവനാമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു വുത്തം. ദസവിധസ്സപി ദേയ്യധമ്മസ്സ പരിച്ചാഗോ വുത്തോ. തഥാ ഛബ്ബിധസ്സപി രൂപാദിആരമ്മണസ്സ. ‘‘സംയമതോ വേരം ന ചീയതീ’’തി ദുതിയേന പദേന അവേരാ അസപത്താ അബ്യാപാദാ ച പടിപദാ വുത്താ. ‘‘കുസലോ ച ജഹാതി പാപക’’ന്തി തതിയേന പദേന ഞാണുപ്പാദോ അഞ്ഞാണനിരോധോ സബ്ബോപി അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ സബ്ബേപി ബോധിപക്ഖിയാ ധമ്മാ വുത്താ. ‘‘രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോ’’തി രാഗക്ഖയേന രാഗവിരാഗാ ചേതോവിമുത്തി, മോഹക്ഖയേന അവിജ്ജാവിരാഗാ പഞ്ഞാവിമുത്തി വുത്താതി. അയം വിചയോ ഹാരസമ്പാതോ.

യുത്തീതി ദാനേ ഠിതോ ഉഭയം പരിപൂരേതി മച്ഛരിയപ്പഹാനഞ്ച പുഞ്ഞാഭിസന്ദഞ്ചാതി അത്ഥേസാ യുത്തി. സീലസംയമേ ഠിതോ ഉഭയം പരിപൂരേതി ഉപചാരസമാധിം അപ്പനാസമാധിഞ്ചാതി അത്ഥേസാ യുത്തി. പാപകേ ധമ്മേ പജഹന്തോ ദുക്ഖം പരിജാനാതി, നിരോധം സച്ഛികരോതി, മഗ്ഗം ഭാവേതീതി അത്ഥേസാ യുത്തി. രാഗദോസമോഹേസു സബ്ബസോ പരിക്ഖീണേസു അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബായതീതി അത്ഥേസാ യുത്തീതി. അയം യുത്തിഹാരസമ്പാതോ.

പദട്ഠാനന്തി ദദതോ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതീതി ചാഗാധിട്ഠാനസ്സ പദട്ഠാനം. സംയമതോ വേരം ന ചീയതീതി സച്ചാധിട്ഠാനസ്സ പദട്ഠാനം. കുസലോ ച ജഹാതി പാപകന്തി പഞ്ഞാധിട്ഠാനസ്സ പദട്ഠാനം. രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോതി ഉപസമാധിട്ഠാനസ്സ പദട്ഠാനന്തി. അയം പദട്ഠാനോ ഹാരസമ്പാതോ.

ലക്ഖണോതി ‘‘ദദതോ’’തി ഏതേന പേയ്യവജ്ജം അത്ഥചരിയം സമാനത്തതാ ച ദസ്സിതാതി വേദിതബ്ബാ സങ്ഗഹവത്ഥുഭാവേന ഏകലക്ഖണത്താ. ‘‘സംയമതോ’’തി ഏതേന ഖന്തിമേത്താഅവിഹിംസാഅനുദ്ദയാദയോ ദസ്സിതാതി വേദിതബ്ബാ വേരാനുപ്പാദനലക്ഖണേന ഏകലക്ഖണത്താ. ‘‘വേരം ന ചീയതീ’’തി ഏതേന ഹിരീഓത്തപ്പഅപ്പിച്ഛതാസന്തുട്ഠിതാദയോ ദസ്സിതാ വേരാവഡ്ഢനേന ഏകലക്ഖണത്താ. തഥാ അഹിരീകാനോത്തപ്പാദയോ അചേതബ്ബഭാവേന ഏകലക്ഖണത്താ. ‘‘കുസലോ’’തി ഏതേന കോസല്ലദീപനേന സമ്മാസങ്കപ്പാദയോ ദസ്സിതാ മഗ്ഗങ്ഗാദിഭാവേന ഏകലക്ഖണത്താ. ‘‘ജഹാതി പാപക’’ന്തി ഏതേന പരിഞ്ഞാഭിസമയാദയോപി ദസ്സിതാ അഭിസമയലക്ഖണേന ഏകലക്ഖണത്താ. ‘‘രാഗദോസമോഹക്ഖയാ’’തി ഏതേന അവസിട്ഠകിലേസാദീനമ്പി ഖയാ ദസ്സിതാ ഖേപേതബ്ബഭാവേന ഏകലക്ഖണത്താതി അയം ലക്ഖണോ.

ചതുബ്യൂഹോതി ദദതോതി ഗാഥായം ഭഗവതോ കോ അധിപ്പായോ? യേ മഹാഭോഗതം പത്ഥയിസ്സന്തി, തേ ദാനം ദസ്സന്തി ദാലിദ്ദിയപ്പഹാനായ. യേ അവേരതം ഇച്ഛന്തി, തേ പഞ്ച വേരാനി പജഹിസ്സന്തി. യേ കുസലധമ്മേഹി ഛന്ദകാമാ, തേ അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേസ്സന്തി. യേ നിബ്ബായിതുകാമാ, തേ രാഗദോസമോഹം പജഹിസ്സന്തീതി അയമേത്ഥ ഭഗവതോ അധിപ്പായോ. ഏവം നിബ്ബചനനിദാനസന്ധയോ വത്തബ്ബാതി. അയം ചതുബ്യൂഹോ.

ആവട്ടോതി യഞ്ച അദദതോ മച്ഛരിയം, യഞ്ച അസംയമതോ വേരം, യഞ്ച അകുസലസ്സ പാപസ്സ അപ്പഹാനം, അയം പടിപക്ഖനിദ്ദേസേന സമുദയോ. തസ്സ അലോഭേന ച അദോസേന ച അമോഹേന ച ദാനാദീഹി പഹാനം, ഇമാനി തീണി കുസലമൂലാനി. തേസം പച്ചയോ അട്ഠ സമ്മത്താനി, അയം മഗ്ഗോ. യോ രാഗദോസമോഹാനം ഖയോ, അയം നിരോധോതി. അയം ആവട്ടോ.

വിഭത്തീതി ദദതോ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതീതി ഏകംസേന യോ ഭയഹേതു ദേതി, രാഗഹേതു ദേതി, ആമിസകിഞ്ചിക്ഖഹേതു ദേതി, ന തസ്സ പുഞ്ഞം വഡ്ഢതി. യഞ്ച ദണ്ഡദാനം സത്ഥദാനം പരവിഹേഠനത്ഥം അപുഞ്ഞം അസ്സ പവഡ്ഢതി. യം പന കുസലേന ചിത്തേന അനുകമ്പന്തോ വാ അപചായമാനോ വാ അന്നം ദേതി, പാനം വത്ഥം യാനം മാലാഗന്ധവിലേപനം സേയ്യാവസഥം പദീപേയ്യം ദേതി, സബ്ബസത്താനം വാ അഭയദാനം ദേതി, മേത്തചിത്തോ ഹിതജ്ഝാസയോ നിസ്സരണസഞ്ഞീ ധമ്മം ദേസേതി. സംയമതോ വേരം ന ചീയതീതി ഏകംസേന അഭയൂപരതസ്സ ചീയതി, കിംകാരണം? യം അസമത്ഥോ, ഭയൂപരതോ ദിട്ഠധമ്മികസ്സ ഭായതി ‘‘മാ മം രാജാനോ ഗഹേത്വാ ഹത്ഥം വാ ഛിന്ദേയ്യും…പേ… ജീവന്തമ്പി സൂലേ ഉത്താസേയ്യു’’ന്തി, തേന സംയമേന അവേരം ചീയതി. യോ പന ഏവം സമാനോ വേരം ന ചീയതി. യോ പന ഏവം സമാദിയതി, പാണാതിപാതസ്സ പാപകോ വിപാകോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായേ ച, ഏവം സബ്ബസ്സ അകുസലസ്സ, സോ തതോ ആരമതി, ഇമിനാ സംയമേന വേരം ന ചീയതി. സംയമോ നാമ സീലം. തം ചതുബ്ബിധം ചേതനാ സീലം, ചേതസികം സീലം, സംവരോ സീലം, അവീതിക്കമോ സീലന്തി. കുസലോ ച ജഹാതി പാപകന്തി പാപപഹായകാ സത്തത്തിംസ ബോധിപക്ഖിയാ ധമ്മാ വത്തബ്ബാതി. അയം വിഭത്തി.

പരിവത്തനോതി ദദതോ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതി, അദദതോപി പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതി, ന ദാനമയികം. സംയമതോ വേരം ന ചീയതി അസംയമതോപി വേരം ന ചീയതി, യം ദാനേന പടിസങ്ഖാനബലേന ഭാവനാബലേന. കുസലോ ച ജഹാതി പാപകം, അകുസലോ പന ന ജഹാതി. രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോ, തേസം അപരിക്ഖയാ നത്ഥി നിബ്ബുതീതി. അയം പരിവത്തനോ.

വേവചനോതി ദദതോ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതി. പരിച്ചാഗതോ കുസലം ഉപചീയതി. അനുമോദതോപി പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതി ചിത്തപ്പസാദതോപി വേയ്യാവച്ചകിരിയായപി. സംയമതോതി സീലസംവരതോ സോരച്ചതോ. വേരം ന ചീയതീതി പാപം ന വഡ്ഢതി, അകുസലം ന വഡ്ഢതി. കുസലോതി പണ്ഡിതോ നിപുണോ മേധാവീ പരിക്ഖകോ. ജഹാതീതി സമുച്ഛിന്ദതി സമുഗ്ഘാടേതി. അയം വേവചനോ.

പഞ്ഞത്തീതി ദദതോ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതീതി ലോഭസ്സ പടിനിസ്സഗ്ഗപഞ്ഞത്തി, അലോഭസ്സ നിക്ഖേപപഞ്ഞത്തി. സംയമതോ വേരം ന ചീയതീതി ദോസസ്സ വിക്ഖമ്ഭനപഞ്ഞത്തി, അദോസസ്സ നിക്ഖേപപഞ്ഞത്തി. കുസലോ ച ജഹാതി പാപകന്തി മോഹസ്സ സമുഗ്ഘാതപഞ്ഞത്തി, അമോഹസ്സ ഭാവനാപഞ്ഞത്തി. രാഗദോസമോഹസ്സ പഹാനപഞ്ഞത്തി, അലോഭാദോസാമോഹസ്സ ഭാവനാപഞ്ഞത്തി. രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോതി കിലേസാനം പടിപ്പസ്സദ്ധിപഞ്ഞത്തി, നിബ്ബാനസ്സ സച്ഛികിരിയപഞ്ഞത്തീതി. അയം പഞ്ഞത്തി.

ഓതരണോതി ദദതോ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതീതി ദാനം നാമ സദ്ധാദീഹി ഇന്ദ്രിയേഹി ഹോതീതി അയം ഇന്ദ്രിയേഹി ഓതരണോ. സംയമതോ വേരം ന ചീയതീതി സംയമോ നാമ സീലക്ഖന്ധോതി അയം ഖന്ധേഹി ഓതരണോ. കുസലോ ച ജഹാതി പാപകന്തി പാപപ്പഹാനം നാമ തീഹി വിമോക്ഖേഹി ഹോതി. തേസം ഉപായഭൂതാനി തീണി വിമോക്ഖമുഖാനീതി അയം വിമോക്ഖമുഖേഹി ഓതരണോ. രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോതി വിമുത്തിക്ഖന്ധോ. സോ ച ധമ്മധാതു ധമ്മായതനഞ്ചാതി അയം ധാതൂഹി ച ആയതനേഹി ച ഓതരണോതി. അയം ഓതരണോ.

സോധനോതി ദദതോതിആദികാ പദസുദ്ധി, നോ ആരമ്ഭസുദ്ധി. രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോതി അയം പദസുദ്ധി ച ആരമ്ഭസുദ്ധി ചാതി. അയം സോധനോ.

അധിട്ഠാനോതി ദദതോതി അയം ഏകത്തതാ, ചാഗോ പരിച്ചാഗോ ധമ്മദാനം ആമിസദാനം അഭയദാനം, അട്ഠ ദാനാനി വിത്ഥാരേതബ്ബാനി. അയം വേമത്തതാ. സംയമോതി അയം ഏകത്തതാ. പാതിമോക്ഖസംവരോ സതിസംവരോതി അയം വേമത്തതാ. കുസലോ ച ജഹാതി പാപകന്തി അയം ഏകത്തതാ. സക്കായദിട്ഠിം പജഹതി വിചികിച്ഛം പജഹതീതിആദികാ അയം വേമത്തതാ. രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോതി അയം ഏകത്തതാ. സഉപാദിസേസാ നിബ്ബാനധാതു അനുപാദിസേസാ നിബ്ബാനധാതൂതി അയം വേമത്തതാതി. അയം അധിട്ഠാനോ.

പരിക്ഖാരോതി ദാനസ്സ പാമോജ്ജം പച്ചയോ. അലോഭോ ഹേതു, സംയമസ്സ ഹിരോത്തപ്പാദയോ പച്ചയോ. യോനിസോമനസികാരോ അദോസോ ച ഹേതു, പാപപ്പഹാനസ്സ സമാധി യഥാഭൂതഞാണദസ്സനഞ്ച പച്ചയോ. തിസ്സോ അനുപസ്സനാ ഹേതു, നിബ്ബുതിയാ മഗ്ഗസമ്മാദിട്ഠി ഹേതു, സമ്മാസങ്കപ്പാദയോ പച്ചയോതി. അയം പരിക്ഖാരോ.

സമാരോപനോ ഹാരസമ്പാതോതി ദദതോ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതീതി ദാനമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു, തം സീലസ്സ പദട്ഠാനം. സംയമതോ വേരം ന ചീയതീതി സീലമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു, തം സമാധിസ്സ പദട്ഠാനം. സീലേന ഹി ഝാനേനപി രാഗാദികിലേസാ ന ചീയന്തി. യേപിസ്സ തപ്പച്ചയാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, തേപിസ്സ ന ഹോന്തി. കുസലോ ച ജഹാതി പാപകന്തി പഹാനപരിഞ്ഞാ, തം ഭാവനാമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു. രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോതി രാഗസ്സപി ഖയാ ദോസസ്സപി ഖയാ മോഹസ്സപി ഖയാ. തത്ഥ രാഗോതി യോ രാഗോ സാരാഗോ ചേതസോ സാരജ്ജനാ ലോഭോ ലുബ്ഭനാ ലുബ്ഭിതത്തം അഭിജ്ഝാ ലോഭോ അകുസലമൂലം. ദോസോതി യോ ദോസോ ദുസ്സനാ ദുസ്സിതത്തം ബ്യാപാദോ ചേതസോ ബ്യാപജ്ജനാ ദോസോ അകുസലമൂലം. മോഹോതി യം അഞ്ഞാണം അദസ്സനം അനഭിസമയോ അസമ്ബോധോ അപ്പടിവേധോ ദുമ്മേജ്ഝം ബാല്യം അസമ്പജഞ്ഞം മോഹോ അകുസലമൂലം. ഇതി ഇമേസം രാഗാദീനം ഖയോ നിരോധോ പടിനിസ്സഗ്ഗോ നിബ്ബുതി നിബ്ബായനാ പരിനിബ്ബാനം സഉപാദിസേസാ നിബ്ബാനധാതു അനുപാദിസേസാ നിബ്ബാനധാതൂതി. അയം സമാരോപനോ ഹാരസമ്പാതോ.

മിസ്സകഹാരസമ്പാതവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.