൭. കാമയോഗസുത്തവണ്ണനാ

൯൬. സത്തമേ കാമയോഗയുത്തോതി പഞ്ചകാമഗുണികോ രാഗോ കാമയോഗോ, തേന യുത്തോ കാമയോഗയുത്തോ, അസമുച്ഛിന്നകാമരാഗസ്സേതം അധിവചനം. രൂപാരൂപഭവേസു ഛന്ദരാഗോ ഭവയോഗോ, തഥാ ഝാനനികന്തി സസ്സതദിട്ഠിസഹഗതോ ച രാഗോ, തേന യുത്തോ ഭവയോഗയുത്തോ, അപ്പഹീനഭവരാഗോതി അത്ഥോ. ആഗാമീതി ബ്രഹ്മലോകേ ഠിതോപി പടിസന്ധിഗ്ഗഹണവസേന ഇമം മനുസ്സലോകം ആഗമനസീലോ. തേനേവാഹ ‘‘ആഗന്താ ഇത്ഥത്ത’’ന്തി. മനുസ്സത്തഭാവസങ്ഖാതം ഇത്ഥഭാവം ആഗമനധമ്മോ, മനുസ്സേസു ഉപപജ്ജനസീലോതി അത്ഥോ. കാമഞ്ചേത്ഥ കാമയോഗോ ഇത്ഥത്തം ആഗമനസ്സ കാരണം. യോ പന കാമയോഗയുത്തോ, സോ ഏകന്തേന ഭവയോഗയുത്തോപി ഹോതീതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘കാമയോഗയുത്തോ, ഭിക്ഖവേ, ഭവയോഗയുത്തോ’’തി ഉഭയമ്പി ഏകജ്ഝം കത്വാ വുത്തം.

കാമയോഗവിസംയുത്തോതി ഏത്ഥ അസുഭജ്ഝാനമ്പി കാമയോഗവിസംയോഗോ, തം പാദകം കത്വാ അധിഗതോ അനാഗാമിമഗ്ഗോ ഏകന്തേനേവ കാമയോഗവിസംയോഗോ നാമ, തസ്മാ തതിയമഗ്ഗഫലേ ഠിതോ അരിയപുഗ്ഗലോ ‘‘കാമയോഗവിസംയുത്തോ’’തി വുത്തോ. യസ്മാ പന രൂപാരൂപഭവേസു ഛന്ദരാഗോ അനാഗാമിമഗ്ഗേന ന പഹീയതി, തസ്മാ സോ അപ്പഹീനഭവയോഗത്താ ‘‘ഭവയോഗയുത്തോ’’തി വുത്തോ. അനാഗാമീതി കാമലോകം പടിസന്ധിഗ്ഗഹണവസേന അനാഗമനതോ അനാഗാമീ. കാമയോഗവിസംയോഗവസേനേവ ഹി സദ്ധിം അനവസേസഓരമ്ഭാഗിയസംയോജനസമുഗ്ഘാതേന അജ്ഝത്തസംയോജനാഭാവസിദ്ധിതോ ഇത്ഥത്തം അനാഗന്ത്വാ ഹോതി, തത്ഥ പരിനിബ്ബായീ അനാവത്തിധമ്മോ. യസ്സ പന അനവസേസം ഭവയോഗോ പഹീനോ, തസ്സ അവിജ്ജായോഗാദിഅവസിട്ഠകിലേസാപി തദേകട്ഠഭാവതോ പഹീനാ ഏവ ഹോന്തീതി, സോ പരിക്ഖീണഭവസംയോജനോ ‘‘അരഹം ഖീണാസവോ’’തി വുച്ചതി. തേന വുത്തം ‘‘കാമയോഗവിസംയുത്തോ, ഭിക്ഖവേ, ഭവയോഗവിസംയുത്തോ അരഹം ഹോതി ഖീണാസവോ’’തി. ഏത്ഥ ച കാമയോഗവിസംയോഗോ അനാഗാമീ ചതുത്ഥജ്ഝാനസ്സ സുഖദുക്ഖസോമനസ്സദോമനസ്സപ്പഹാനം വിയ, തതിയമഗ്ഗസ്സ ദിട്ഠിവിചികിച്ഛാസീലബ്ബതപരാമാസസംയോജനപരിക്ഖയോ വിയ ച ചതുത്ഥമഗ്ഗസ്സ വണ്ണഭണനത്ഥം വുത്തോതി ദട്ഠബ്ബം. പഠമപദേന സോതാപന്നസകദാഗാമീഹി സദ്ധിം സബ്ബോ പുഥുജ്ജനോ ഗഹിതോ, ദുതിയപദേന പന സബ്ബോ അനാഗാമീ, തതിയപദേന അരഹാതി അരഹത്തനികൂടേന ദേസനം നിട്ഠാപേസി.

ഗാഥാസു ഉഭയന്തി ഉഭയേന, കാമയോഗേന, ഭവയോഗേന ച സംയുത്താതി അത്ഥോ. സത്താ ഗച്ഛന്തി സംസാരന്തി പുഥുജ്ജനാ സോതാപന്നാ സകദാഗാമിനോതി ഇമേ തിവിധാ സത്താ കാമയോഗഭവയോഗാനം അപ്പഹീനത്താ ഗച്ഛന്തി സംസാരന്തി. തതോ ഏവ ജാതിമരണഗാമിനോ ഹോന്തി. ഏത്ഥ ഏകബീജീ, കോലംകോലോ, സത്തക്ഖത്തുപരമോതി തീസു സോതാപന്നേസു സബ്ബമുദു സത്തക്ഖത്തുപരമോ, സോ അട്ഠമം ഭവം ന നിബ്ബത്തേതി, അത്തനോ പരിച്ഛിന്നജാതിവസേന പന സംസരതി, തഥാ ഇതരേപി. സകദാഗാമീസുപി യോ ഇധ സകദാഗാമിമഗ്ഗം പത്വാ ദേവലോകേ ഉപ്പജ്ജിത്വാ പുന ഇധ നിബ്ബത്തതി, സോ അത്തനോ പരിച്ഛിന്നജാതിവസേനേവ സംസരതി. യേ പന സകദാഗാമിനോ വോമിസ്സകനയേന വിനാ തത്ഥ തത്ഥ ദേവേസുയേവ മനുസ്സേസുയേവ വാ നിബ്ബത്തന്തി, തേ ഉപരിമഗ്ഗാധിഗമായ യാവ ഇന്ദ്രിയപരിപാകാ പുനപ്പുനം ഉപ്പജ്ജനതോ സംസരന്തിയേവ. പുഥുജ്ജനേ പന വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി സബ്ബഭവസംയോജനാനം അപരിക്ഖീണത്താ. തേന വുത്തം –

‘‘കാമയോഗേന സംയുത്താ, ഭവയോഗേന ചൂഭയം;

സത്താ ഗച്ഛന്തി സംസാരം, ജാതിമരണഗാമിനോ’’തി.

കാമേ പഹന്ത്വാനാതി കാമരാഗസങ്ഖാതേ കിലേസകാമേ അനാഗാമിമഗ്ഗേന പജഹിത്വാ. ഛിന്നസംസയാതി സമുച്ഛിന്നകങ്ഖാ, തഞ്ച ഖോ സോതാപത്തിമഗ്ഗേനേവ. വണ്ണഭണനത്ഥം പന ചതുത്ഥമഗ്ഗസ്സ ഏവം വുത്തം. അരഹന്തോ ഹി ഇധ ‘‘ഛിന്നസംസയാ’’തി അധിപ്പേതാ. തേനേവാഹ ‘‘ഖീണമാനപുനബ്ഭവാ’’തി. സബ്ബസോ ഖീണോ നവവിധോപി മാനോ ആയതിം പുനബ്ഭവോ ച ഏതേസന്തി ഖീണമാനപുനബ്ഭവാ. മാനഗ്ഗഹണേന ചേത്ഥ തദേകട്ഠതായ ലക്ഖണവസേന വാ സബ്ബോ ചതുത്ഥമഗ്ഗവജ്ഝോ കിലേസോ ഗഹിതോതി. ഖീണമാനതായ ച സഉപാദിസേസാ നിബ്ബാനധാതു വുത്താ ഹോതി, ഖീണപുനബ്ഭവതായ അനുപാദിസേസാ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

സത്തമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.