൨. ജീവികസുത്തവണ്ണനാ

൯൧. ദുതിയം അട്ഠുപ്പത്തിവസേന ദേസിതം. ഏകസ്മിഞ്ഹി സമയേ ഭഗവതി കപിലവത്ഥുസ്മിം നിഗ്രോധാരാമേ വിഹരന്തേ ഭിക്ഖൂ ആഗന്തുകഭിക്ഖൂനം സേനാസനാനി പഞ്ഞാപേന്താ പത്തചീവരാനി പടിസാമേന്താ സാമണേരാ ച ലാഭഭാജനീയട്ഠാനേ സമ്പത്തസമ്പത്താനം ലാഭം ഗണ്ഹന്താ ഉച്ചാസദ്ദാ മഹാസദ്ദാ അഹേസും. തം സുത്വാ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ പണാമേസി. തേ കിര സബ്ബേവ നവാ അധുനാഗതാ ഇമം ധമ്മവിനയം. തം ഞത്വാ മഹാബ്രഹ്മാ ആഗന്ത്വാ ‘‘അഭിനന്ദതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഭിക്ഖുസങ്ഘ’’ന്തി (മ. നി. ൨.൧൫൮) തേസം പണാമിതഭിക്ഖൂനം അനുഗ്ഗണ്ഹനം യാചി. ഭഗവാ തസ്സ ഓകാസം അകാസി. അഥ മഹാബ്രഹ്മാ ‘‘കതാവകാസോ ഖോമ്ഹി ഭഗവതാ’’തി ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. അഥ ഭഗവാ ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ആഗച്ഛതൂ’’തി ആനന്ദത്ഥേരസ്സ ആകാരം ദസ്സേസി. അഥ തേ ഭിക്ഖൂ ആനന്ദത്ഥേരേന പക്കോസിതാ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ സാരജ്ജമാനരൂപാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഭഗവാ തേസം സപ്പായദേസനം വീമംസന്തോ ‘‘ഇമേ ആമിസഹേതു പണാമിതാ, പിണ്ഡിയാലോപധമ്മദേസനാ നേസം സപ്പായാ’’തി ചിന്തേത്വാ ‘‘അന്തമിദം, ഭിക്ഖവേ’’തി ഇമം ദേസനം ദേസേസി.

തത്രായം അന്തസദ്ദോ ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ പുബ്ബന്തകപ്പികാ പുബ്ബന്താനുദിട്ഠിനോ’’തിആദീസു (ദീ. നി. ൧.൨൯) കോട്ഠാസേ ആഗതോ. ‘‘അന്തമകാസി ദുക്ഖസ്സ, അന്തവാ അയം ലോകോ പരിവടുമോ’’തിആദീസു (ദീ. നി. ൧.൫൫) പരിച്ഛേദേ. ‘‘ഹരിതന്തം വാ പഥന്തം വാ സേലന്തം വാ’’തിആദീസു (മ. നി. ൧.൩൦൪) മരിയാദായം. ‘‘അന്തം അന്തഗുണ’’ന്തിആദീസു (ദീ. നി. ൨.൩൭൭; ഖു. പാ. ൩.ദ്വത്തിംസാകാര) സരീരാവയവേ ‘‘ചരന്തി ലോകേ പരിവാരഛന്നാ, അന്തോ അസുദ്ധാ ബഹി സോഭമാനാ’’തിആദീസു (സം. നി. ൧.൧൨൨; മഹാനി. ൧൯൧) ചിത്തേ. ‘‘അപ്പേകച്ചാനി ഉപ്പലാനി വാ പദുമാനി വാ പുണ്ഡരീകാനി വാ ഉദകേ ജാതാനി ഉദകേ സംവഡ്ഢാനി ഉദകാനുഗ്ഗതാനി അന്തോ നിമുഗ്ഗപോസീനീ’’തിആദീസു (ദീ. നി. ൨.൬൯; സം. നി. ൧.൧൭൨; മഹാവ. ൯) അബ്ഭന്തരേ.

‘‘മിഗാനം കോട്ഠുകോ അന്തോ, പക്ഖീനം പന വായസോ;

ഏരണ്ഡോ അന്തോ രുക്ഖാനം, തയോ അന്താ സമാഗതാ’’തി. (ജാ. ൧.൩.൧൩൫) –

ആദീസു ലാമകേ. ഇധാപി ലാമകേ ഏവ ദട്ഠബ്ബോ. തസ്മാ അന്തമിദം ഭിക്ഖവേ ജീവികാനന്തി ഭിക്ഖവേ ഇദം ജീവികാനം അന്തം പച്ഛിമം ലാമകം, സബ്ബനിഹീനം ജീവിതന്തി അത്ഥോ. യദിദം പിണ്ഡോല്യന്തി യം ഇദം പിണ്ഡപരിയേസനേന ഭിക്ഖാചരിയായ ജീവികം കപ്പേന്തസ്സ ജീവിതം. അയം പനേത്ഥ പദത്ഥോ – പിണ്ഡായ ഉലതീതി പിണ്ഡോലോ, തസ്സ കമ്മം പിണ്ഡോല്യം, പിണ്ഡപരിയേസനേന ജീവികാതി അത്ഥോ.

അഭിസാപോതി അക്കോസോ. കുപിതാ ഹി മനുസ്സാ അത്തനോ പച്ചത്ഥികം ‘‘പിലോതികഖണ്ഡം നിവാസേത്വാ കപാലഹത്ഥോ പിണ്ഡം പരിയേസമാനോ ചരേയ്യാസീ’’തി അക്കോസന്തി. അഥ വാ ‘‘കിം തുയ്ഹം അകാതബ്ബം അത്ഥി, യോ ത്വം ഏവം ബലവീരിയൂപപന്നോപി ഹിരോത്തപ്പം പഹായ കപണോ പിണ്ഡോലോ വിചരസി പത്തപാണീ’’തി ഏവമ്പി അക്കോസന്തിയേവ. തഞ്ച ഖോ ഏതന്തി തം ഏതം അഭിസപമ്പി സമാനം പിണ്ഡോല്യം. കുലപുത്താ ഉപേന്തി അത്ഥവസികാതി മമ സാസനേ ജാതികുലപുത്താ ച ആചാരകുലപുത്താ ച അത്ഥവസികാ കാരണവസികാ ഹുത്വാ കാരണവസം പടിച്ച ഉപേന്തി ഉപഗച്ഛന്തി.

രാജാഭിനീതാതിആദീസു യേ രഞ്ഞോ സന്തകം ഖാദിത്വാ രഞ്ഞാ ബന്ധനാഗാരേ ബന്ധാപിതാ പലായിത്വാ പബ്ബജന്തി, തേ രഞ്ഞാ ബന്ധനം അഭിനീതത്താ രാജാഭിനീതാ നാമ. യേ പന ചോരേഹി അടവിയം ഗഹേത്വാ ഏകച്ചേസു മാരിയമാനേസു ഏകച്ചേ ‘‘മയം സാമി തുമ്ഹേഹി വിസ്സട്ഠാ ഗേഹം അനജ്ഝാവസിത്വാ പബ്ബജിസ്സാമ, തത്ഥ തത്ഥ യം യം ബുദ്ധപൂജാദിപുഞ്ഞം കരിസ്സാമ, തതോ തതോ തുമ്ഹാകം പത്തിം ദസ്സാമാ’’തി തേഹി വിസ്സട്ഠാ പബ്ബജന്തി, തേ ചോരാഭിനീതാ നാമ ചോരേഹി മാരേതബ്ബതം അഭിനീതത്താ. യേ പന ഇണം ഗഹേത്വാ പടിദാതും അസക്കോന്താ പലായിത്വാ പബ്ബജന്തി, തേ ഇണട്ടാ നാമ. തഞ്ച ഖോ ഏതം പിണ്ഡോല്യം കുലപുത്താ മമ സാസനേ നേവ രാജാഭിനീതാ…പേ… ന ആജീവികാപകതാ ഉപേന്തി, അപിച ഖോ ‘‘ഓതിണ്ണമ്ഹാ ജാതിയാ…പേ… പഞ്ഞായേഥാ’’തി ഉപേന്തീതി പദസമ്ബന്ധോ.

തത്ഥ ഓതിണ്ണമ്ഹാതി ഓതിണ്ണാ അമ്ഹാ. ജാതിയാതിആദീസു തമ്ഹി തമ്ഹി സത്തനികായേ ഖന്ധാനം പഠമാഭിനിബ്ബത്തി ജാതി, പരിപാകോ ജരാ, ഭേദോ മരണം. ഞാതിരോഗഭോഗസീലദിട്ഠിബ്യസനേഹി ഫുട്ഠസ്സ സന്താപോ അന്തോ നിജ്ഝാനം സോകോ, തേഹി ഫുട്ഠസ്സ വചീവിപ്പലാപോ പരിദേവോ. അനിട്ഠഫോട്ഠബ്ബപടിഹതകായസ്സ കായപീളനം ദുക്ഖം, ആഘാതവത്ഥൂസു ഉപഹതചിത്തസ്സ ചേതോപീളനം ദോമനസ്സം. ഞാതിബ്യസനാദീഹി ഏവ ഫുട്ഠസ്സ പരിദേവേനപി അധിവാസേതും അസമത്ഥസ്സ ചിത്തസന്താപസമുട്ഠിതോ ഭുസോ ആയാസോ ഉപായാസോ. ഏതേഹി ജാതിആദീഹി ഓതിണ്ണാ ദുക്ഖോതിണ്ണാ, തേഹി ജാതിആദിദുക്ഖേഹി അന്തോ അനുപവിട്ഠാ. ദുക്ഖപരേതാതി തേഹി ദുക്ഖദുക്ഖവത്ഥൂഹി അഭിഭൂതാ. ജാതിആദയോ ഹി ദുക്ഖസ്സ വത്ഥുഭാവതോ ദുക്ഖാ, ദുക്ഖഭാവതോ ച സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ ദുക്ഖാതി. അപ്പേവ നാമ…പേ… പഞ്ഞായേഥാതി ഇമസ്സ സകലസ്സ വട്ടദുക്ഖരാസിസ്സ പരിച്ഛേദകരണം ഓസാനകിരിയാ അപി നാമ പഞ്ഞായേയ്യ.

സോ ച ഹോതി അഭിജ്ഝാലൂതി ഇദം യോ കുലപുത്തോ ‘‘ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സാമീ’’തി പുബ്ബേ ചിത്തം ഉപ്പാദേത്വാ പബ്ബജിതോ അപരഭാഗേ തം പബ്ബജ്ജം തഥാരൂപം കാതും ന സക്കോതി, തം ദസ്സേതും വുത്തം. തത്ഥ അഭിജ്ഝാലൂതി പരഭണ്ഡാനം അഭിജ്ഝായിതാ. തിബ്ബസാരാഗോതി ബലവരാഗോ. ബ്യാപന്നചിത്തോതി ബ്യാപാദേന പൂതിഭൂതത്താ വിപന്നചിത്തോ. പദുട്ഠമനസങ്കപ്പോതി തിഖിണസിങ്ഗോ വിയ ചണ്ഡഗോണോ പരേസം ഉപഘാതവസേന ദുട്ഠചിത്തോ. മുട്ഠസ്സതീതി ഭത്തനിക്ഖിത്തകാകോ വിയ, മംസനിക്ഖിത്തസുനഖോ വിയ ച നട്ഠസ്സതി, ഇധ കതം ഏത്ഥ ന സരതി. അസമ്പജാനോതി നിപ്പഞ്ഞോ ഖന്ധാദിപരിച്ഛേദരഹിതോ. അസമാഹിതോതി ചണ്ഡസോതേ ബദ്ധനാവാ വിയ അസണ്ഠിതോ. വിബ്ഭന്തചിത്തോതി പന്ഥാരുള്ഹമിഗോ വിയ ഭന്തമനോ. പാകതിന്ദ്രിയോതി യഥാ ഗിഹീ സംവരാഭാവേന പരിഗ്ഗഹപരിജനേ ഓലോകേന്തി അസംവുതിന്ദ്രിയാ, ഏവം അസംവുതിന്ദ്രിയോ ഹോതി.

ഛവാലാതന്തി ഛവാനം ദഡ്ഢട്ഠാനേ അലാതം. ഉഭതോപദിത്തം മജ്ഝേ ഗൂഥഗതന്തി പമാണേന അട്ഠങ്ഗുലമത്തം ഉഭതോ ദ്വീസു കോടീസു ആദിത്തം മജ്ഝേ ഗൂഥമക്ഖിതം. നേവ ഗാമേതി സചേ ഹി തം യുഗനങ്ഗലഗോപാനസിപക്ഖപാസകാദീനം അത്ഥായ ഉപനേതും സക്കാ അസ്സ ഗാമേ കട്ഠത്ഥം ഫരേയ്യ. സചേ ഖേത്തകുടിയാ കട്ഠത്ഥരമഞ്ചകാദീനം അത്ഥായ ഉപനേതും സക്കാ അസ്സ, അരഞ്ഞേ കട്ഠത്ഥം ഫരേയ്യ. യസ്മാ പന ഉഭയത്ഥാപി ന സക്കാ, തസ്മാ ഏവം വുത്തം. തഥൂപമാഹന്തി തഥൂപമം ഛവാലാതസദിസം അഹം ഇമം യഥാവുത്തപുഗ്ഗലം വദാമി. ഗിഹിഭോഗാ ച പരിഹീനോതി യോ അഗാരേ വസന്തേഹി ഗിഹീഹി ദായജ്ജേ ഭാജിയമാനേ അഞ്ഞഥാ ച ഭോഗോ ലദ്ധബ്ബോ അസ്സ, തതോ ച പരിഹീനോ. സാമഞ്ഞത്ഥഞ്ചാതി ആചരിയുപജ്ഝായാനം ഓവാദേ ഠത്വാ പരിയത്തിപടിവേധവസേന പത്തബ്ബം സാമഞ്ഞത്ഥഞ്ച ന പരിപൂരേതി. ഇമം പന ഉപമം സത്ഥാ ന ദുസ്സീലസ്സ വസേന ആഹരി, പരിസുദ്ധസീലസ്സ പന അലസസ്സ അഭിജ്ഝാദീഹി ദോസേഹി ദൂസിതചിത്തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ വസേന ആഹരീതി വേദിതബ്ബം.

ഗാഥാസു ഗിഹിഭോഗാതി കാമസുഖസമ്ഭോഗതോ. പരിഹീനോതി ജീനോ. സാമഞ്ഞത്ഥന്തി പടിവേധബാഹുസച്ചഞ്ചേവ പരിയത്തിബാഹുസച്ചഞ്ച. താദിസോ ഹി അസുതം സോതും സുതം പരിയോദാപേതും ന സക്കോതി അലസഭാവതോ. ദുട്ഠു ഭഗോതി ദുബ്ഭഗോ, അലക്ഖികോ കാളകണ്ണിപുരിസോ. പരിധംസമാനോതി വിനസ്സമാനോ. പകിരേതീതി വികിരേതി വിദ്ധംസേതി. സബ്ബമേതം ഭാവിനോ സാമഞ്ഞത്ഥസ്സ അനുപ്പാദനമേവ സന്ധായ വുത്തം. ഛവാലാതംവ നസ്സതീതി സോ താദിസോ പുഗ്ഗലോ യഥാവുത്തം ഛവാലാതം വിയ കസ്സചി അനുപയുജ്ജമാനോ ഏവ നസ്സതി ഉഭതോ പരിഭട്ഠഭാവതോ. ഏവം ‘‘കായവാചാഹി അകതവീതിക്കമോപി ചിത്തം അവിസോധേന്തോ നസ്സതി, പഗേവ കതവീതിക്കമോ ദുസ്സീലോ’’തി തസ്സ അപായദുക്ഖഭാഗിഭാവദസ്സനേന ദുസ്സീലേ ആദീനവം ദസ്സേത്വാ തതോ സത്തേ വിവേചേതുകാമോ ‘‘കാസാവകണ്ഠാ’’തിആദിനാ ഗാഥാദ്വയമാഹ. തസ്സത്ഥോ ഹേട്ഠാ വുത്തോ ഏവ.

ദുതിയസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.