൩. സങ്ഘാടികണ്ണസുത്തവണ്ണനാ

൯൨. തതിയേ സങ്ഘാടികണ്ണേതി ചീവരകോടിയം. ഗഹേത്വാതി പരാമസിത്വാ. അനുബന്ധോ അസ്സാതി അനുഗതോ ഭവേയ്യ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ‘‘ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ ഭിക്ഖു അത്തനോ ഹത്ഥേന മയാ പാരുതസ്സ സുഗതമഹാചീവരസ്സ കണ്ണേ പരാമസന്തോ വിയ മം അനുഗച്ഛേയ്യ, ഏവം മയ്ഹം ആസന്നതരോ ഹുത്വാ വിഹരേയ്യാ’’തി. പാദേ പാദം നിക്ഖിപന്തോതി ഗച്ഛന്തസ്സ മമ പാദേ പാദം നിക്ഖിത്തട്ഠാനേ പാദുദ്ധാരണാനന്തരം അത്തനോ പാദം നിക്ഖിപന്തോ. ഉഭയേനാപി ‘‘ഠാനഗമനാദീസു അവിജഹന്തോ സബ്ബകാലം മയ്ഹം സമീപേ ഏവ വിഹരേയ്യ ചേപീ’’തി ദസ്സേതി. സോ ആരകാവ മയ്ഹം, അഹഞ്ച തസ്സാതി സോ ഭിക്ഖു മയാ വുത്തം പടിപദം അപൂരേന്തോ മമ ദൂരേയേവ, അഹഞ്ച തസ്സ ദൂരേയേവ. ഏതേന മംസചക്ഖുനാ തഥാഗതദസ്സനം രൂപകായസമോധാനഞ്ച അകാരണം, ഞാണചക്ഖുനാവ ദസ്സനം ധമ്മകായസമോധാനമേവ ച പമാണന്തി ദസ്സേതി. തേനേവാഹ ‘‘ധമ്മഞ്ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ന പസ്സതി, ധമ്മം അപസ്സന്തോ ന മം പസ്സതീ’’തി. തത്ഥ ധമ്മോ നാമ നവവിധോ ലോകുത്തരധമ്മോ. സോ ച അഭിജ്ഝാദീഹി ദൂസിതചിത്തേന ന സക്കാ പസ്സിതും, തസ്മാ ധമ്മസ്സ അദസ്സനതോ ധമ്മകായഞ്ച ന പസ്സതീതി. തഥാ ഹി വുത്തം –

‘‘കിം തേ, വക്കലി, ഇമിനാ പൂതികായേന ദിട്ഠേന? യോ ഖോ, വക്കലി, ധമ്മം പസ്സതി സോ മം പസ്സതി; യോ മം പസ്സതി, സോ ധമ്മം പസ്സതീ’’തി (സം. നി. ൩.൮൭).

‘‘ധമ്മഭൂതോ ബ്രഹ്മഭൂതോ’’തി (മ. നി. ൧.൨൦൩; പടി. മ. ൩.൫) ച.

‘‘ധമ്മകായോ ഇതിപി, ബ്രഹ്മകായോ ഇതിപീ’’തി (ദീ. നി. ൩.൧൧൮) ച ആദി.

യോജനസതേതി യോജനസതേ പദേസേ, യോജനസതമത്ഥകേതി അത്ഥോ. സേസം വുത്തവിപരിയായേന വേദിതബ്ബം. അരിയമഗ്ഗാധിഗമവസേന ചസ്സ അനഭിജ്ഝാലുആദിഭാവോ ദട്ഠബ്ബോ.

ഗാഥാസു മഹിച്ഛോതി കാമേസു തിബ്ബസാരാഗതായ മഹാഇച്ഛോ. വിഘാതവാതി പദുട്ഠമനസങ്കപ്പതായ സത്തേസു ആഘാതവസേന മഹിച്ഛതായ ഇച്ഛിതാലാഭേന ച വിഘാതവാ. ഏജാനുഗോതി ഏജാസങ്ഖാതായ തണ്ഹായ ദാസോ വിയ ഹുത്വാ തം അനുഗച്ഛന്തോ. രാഗാദികിലേസപരിളാഹാഭിഭവേന അനിബ്ബുതോ. രൂപാദിവിസയാനം അഭികങ്ഖനേന ഗിദ്ധോ. പസ്സ യാവഞ്ച ആരകാതി അനേജസ്സ നിബ്ബുതസ്സ വീതഗേധസ്സ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ ഓകാസവസേന സമീപേപി സമാനോ മഹിച്ഛോ വിഘാതവാ ഏജാനുഗോ അനിബ്ബുതോ ഗിദ്ധോ ബാലപുഥുജ്ജനോ ധമ്മസഭാവതോ യത്തകം ദൂരേ, തസ്സ സോ ദൂരഭാവോ പസ്സ, വത്തുമ്പി ന സുകരന്തി അത്ഥോ. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘നഭഞ്ച ദൂരേ പഥവീ ച ദൂരേ,

പാരം സമുദ്ദസ്സ തഥാഹു ദൂരേ;

തതോ ഹവേ ദൂരതരം വദന്തി,

സതഞ്ച ധമ്മോ അസതഞ്ച രാജാ’’തി. (അ. നി. ൪.൪൭; ജാ. ൨.൨൧.൪൧൪);

ധമ്മമഭിഞ്ഞായാതി ചതുസച്ചധമ്മം അഭിഞ്ഞായ അഞ്ഞായ ഞാതതീരണപരിഞ്ഞാഹി യഥാരഹം പുബ്ബഭാഗേ ജാനിത്വാ. ധമ്മമഞ്ഞായാതി തമേവ ധമ്മം അപരഭാഗേ മഗ്ഗഞാണേന പരിഞ്ഞാദിവസേന യഥാമരിയാദം ജാനിത്വാ. പണ്ഡിതോതി പടിവേധബാഹുസച്ചേന പണ്ഡിതോ. രഹദോവ നിവാതേ ചാതി നിവാതട്ഠാനേ രഹദോ വിയ അനേജോ കിലേസചലനരഹിതോ ഉപസമ്മതി, യഥാ സോ രഹദോ നിവാതട്ഠാനേ വാതേന അനബ്ഭാഹതോ സന്നിസിന്നോവ ഹോതി, ഏവം അയമ്പി സബ്ബഥാപി പടിപ്പസ്സദ്ധകിലേസോ കിലേസചലനരഹിതോ അരഹത്തഫലസമാധിനാ വൂപസമ്മതി, സബ്ബകാലം ഉപസന്തസഭാവോവ ഹോതി. അനേജോതി സോ ഏവം അനേജാദിസഭാവോ അരഹാ അനേജാദിസഭാവസ്സ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ ഓകാസതോ ദൂരേപി സമാനോ ധമ്മസഭാവതോ അദൂരേ സന്തികേ ഏവാതി.

തതിയസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.