൮. അന്ധകരണസുത്തവണ്ണനാ

൮൭. അട്ഠമേ അകുസലവിതക്കാതി അകോസല്ലസമ്ഭൂതാ വിതക്കാ. അന്ധകരണാതിആദീസു യസ്സ സയം ഉപ്പജ്ജന്തി, തം യഥാഭൂതദസ്സനനിവാരണേന അന്ധം കരോന്തീതി അന്ധകരണാ. ന പഞ്ഞാചക്ഖും കരോന്തീതി അചക്ഖുകരണാ. അഞ്ഞാണം കരോന്തീതി അഞ്ഞാണകരണാ. പഞ്ഞാനിരോധികാതി കമ്മസ്സകതാപഞ്ഞാ, ഝാനപഞ്ഞാ, വിപസ്സനാപഞ്ഞാതി ഇമാ തിസ്സോ പഞ്ഞാ അപ്പവത്തികരണേന നിരോധേന്തീതി പഞ്ഞാനിരോധികാ. അനിട്ഠഫലദായകത്താ ദുക്ഖസങ്ഖാതസ്സ വിഘാതസ്സ പക്ഖേ വത്തന്തീതി വിഘാതപക്ഖികാ. കിലേസനിബ്ബാനം ന സംവത്തയന്തീതി അനിബ്ബാനസംവത്തനികാ.

കാമവിതക്കോതി കാമപടിസംയുത്തോ വിതക്കോ. സോ ഹി കിലേസകാമസഹിതോ ഹുത്വാ വത്ഥുകാമേസു പവത്തതി. ബ്യാപാദപടിസംയുത്തോ വിതക്കോ ബ്യാപാദവിതക്കോ. വിഹിംസാപടിസംയുത്തോ വിതക്കോ വിഹിംസാവിതക്കോ. ഇമേ ദ്വേ ച സത്തേസുപി സങ്ഖാരേസുപി ഉപ്പജ്ജന്തി. കാമവിതക്കോ ഹി പിയമനാപേ സത്തേ വാ സങ്ഖാരേ വാ വിതക്കേന്തസ്സ ഉപ്പജ്ജതി, ബ്യാപാദവിതക്കോ അപ്പിയേ അമനാപേ സത്തേ വാ സങ്ഖാരേ വാ കുജ്ഝിത്വാ ഓലോകനകാലതോ പട്ഠായ യാവ നാസനാ ഉപ്പജ്ജതി, വിഹിംസാവിതക്കോ സങ്ഖാരേസു ന ഉപ്പജ്ജതി, സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാപേതബ്ബാ നാമ നത്ഥി, ‘‘ഇമേ സത്താ ഹഞ്ഞന്തു വാ ബജ്ഝന്തു വാ ഉച്ഛിജ്ജന്തു വാ വിനസ്സന്തു വാ മാ വാ അഹേസു’’ന്തി ചിന്തനകാലേ പന സത്തേസു ഉപ്പജ്ജതി.

ഇമേയേവ പന കാമസങ്കപ്പാദയോ. അത്ഥതോ ഹി കാമവിതക്കാദീനം കാമസങ്കപ്പാദീനഞ്ച നാനാകരണം നത്ഥി, തംസമ്പയുത്താ പന സഞ്ഞാദയോ കാമസഞ്ഞാദയോ. കാമധാതുആദീനം പന യസ്മാ പാളിയം –

‘‘കാമപടിസംയുത്തോ തക്കോ വിതക്കോ…പേ… മിച്ഛാസങ്കപ്പോ, അയം വുച്ചതി കാമധാതു, സബ്ബേപി അകുസലാ ധമ്മാ കാമധാതു. ബ്യാപാദപടിസംയുത്തോ തക്കോ വിതക്കോ…പേ… മിച്ഛാസങ്കപ്പോ, അയം വുച്ചതി ബ്യാപാദധാതു. ദസസു ആഘാതവത്ഥൂസു ചിത്തസ്സ ആഘാതോ പടിഘാതോ…പേ… അനത്തമനതാ ചിത്തസ്സ, അയം വുച്ചതി ബ്യാപാദധാതു. വിഹിംസാപടിസംയുത്തോ തക്കോ വിതക്കോ മിച്ഛാസങ്കപ്പോ, അയം വുച്ചതി വിഹിംസാധാതു. ഇധേകച്ചോ പാണിനാ വാ ലേഡ്ഡുനാ വാ ദണ്ഡേന വാ സത്ഥേന വാ രജ്ജുയാ വാ അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേന സത്തേ വിഹേഠേതി, അയം വിഹിംസാധാതൂ’’തി (വിഭ. ൧൮൨, ൯൧൦) –

ആഗതത്താ വിസേസോ ലബ്ഭതി.

തത്ഥ ദ്വേ കഥാ സബ്ബസങ്ഗാഹികാ ച അസമ്ഭിന്നാ ച. തത്ഥ കാമധാതുയാ ഗഹിതായ ഇതരാ ദ്വേപി ഗഹിതാ നാമ ഹോന്തി. തതോ പന നീഹരിത്വാ അയം ബ്യാപാദധാതു, അയം വിഹിംസാധാതൂതി ദസ്സേതീതി അയം സബ്ബസങ്ഗാഹികാ നാമ. കാമധാതും കഥേന്തോ പന ഭഗവാ ബ്യാപാദധാതും ബ്യാപാദധാതുട്ഠാനേ, വിഹിംസാധാതും വിഹിംസാധാതുട്ഠാനേ ഠപേത്വാവ അവസേസം കാമധാതു നാമാതി കഥേസീതി അയം അസമ്ഭിന്നകഥാ നാമ.

സുക്കപക്ഖേ വുത്തവിപരിയായേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. നേക്ഖമ്മപടിസംയുത്തോ വിതക്കോ നേക്ഖമ്മവിതക്കോ. സോ അസുഭപുബ്ബഭാഗേ കാമാവചരോ ഹോതി, അസുഭജ്ഝാനേ രൂപാവചരോ, തം ഝാനം പാദകം കത്വാ ഉപ്പന്നമഗ്ഗഫലകാലേ ലോകുത്തരോ. അബ്യാപാദപടിസംയുത്തോ വിതക്കോ അബ്യാപാദവിതക്കോ. സോ മേത്താപുബ്ബഭാഗേ കാമാവചരോ ഹോതി, മേത്താഝാനേ രൂപാവചരോ, തം ഝാനം പാദകം കത്വാ ഉപ്പന്നമഗ്ഗഫലകാലേ ലോകുത്തരോ. അവിഹിംസാപടിസംയുത്തോ വിതക്കോ അവിഹിംസാവിതക്കോ. സോ കരുണാപുബ്ബഭാഗേ കാമാവചരോ, കരുണാജ്ഝാനേ രൂപാവചരോ, തം ഝാനം പാദകം കത്വാ ഉപ്പന്നമഗ്ഗഫലകാലേ ലോകുത്തരോ. യദാ പന അലോഭോ സീസം ഹോതി, തദാ ഇതരേ ദ്വേ തദന്വായികാ ഹോന്തി. യദാ മേത്താ സീസം ഹോതി, തദാ ഇതരേ ദ്വേ തദന്വായികാ ഹോന്തി. യദാ കരുണാ സീസം ഹോതി, തദാ ഇതരേ ദ്വേ തദന്വായികാ ഹോന്തി.

ഇമേയേവ പന നേക്ഖമ്മസങ്കപ്പാദയോ. അത്ഥതോ ഹി നേക്ഖമ്മവിതക്കാദീനം നേക്ഖമ്മസങ്കപ്പാദീനഞ്ച നാനാകരണം നത്ഥി, തംസമ്പയുത്താ പന സഞ്ഞാദയോ നേക്ഖമ്മസഞ്ഞാദയോ. നേക്ഖമ്മധാതുആദീനം പന യസ്മാ പാളിയം –

‘‘നേക്ഖമ്മപടിസംയുത്തോ തക്കോ വിതക്കോ സങ്കപ്പോ, അയം വുച്ചതി നേക്ഖമ്മധാതു, സബ്ബേപി കുസലാ ധമ്മാ നേക്ഖമ്മധാതു. അബ്യാപാദപടിസംയുത്തോ തക്കോ വിതക്കോ സങ്കപ്പോ, അയം വുച്ചതി അബ്യാപാദധാതു. യാ സത്തേസു മേത്തി മേത്തായനാ മേത്താചേതോവിമുത്തി, അയം വുച്ചതി അബ്യാപാദധാതു. അവിഹിംസാപടിസംയുത്തോ തക്കോ വിതക്കോ സങ്കപ്പോ – അയം വുച്ചതി അവിഹിംസാധാതു. യാ സത്തേസു കരുണാ കരുണായനാ കരുണാചേതോവിമുത്തി – അയം വുച്ചതി അവിഹിംസാധാതൂ’’തി. (വിഭ. ൧൮൨) –

ആഗതത്താ വിസേസോ ലബ്ഭതി. ഇധാപി സബ്ബസങ്ഗാഹികാ, അസമ്ഭിന്നാതി ദ്വേ കഥാ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബാ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ഗാഥാസു വിതക്കയേതി വിതക്കേയ്യ. നിരാകരേതി അത്തനോ സന്താനതോ നീഹരേയ്യ വിനോദേയ്യ, പജഹേയ്യാതി അത്ഥോ. സവേ വിതക്കാനി വിചാരിതാനി, സമേതി വുട്ഠീവ രജം സമൂഹതന്തി യഥാ നാമ ഗിമ്ഹാനം പച്ഛിമേ മാസേ പഥവിയം സമൂഹതം സമന്തതോ ഉട്ഠിതം രജം മഹതോ അകാലമേഘസ്സ വസ്സതോ വുട്ഠി ഠാനസോ വൂപസമേതി, ഏവമേവ സോ യോഗാവചരോ വിതക്കാനി മിച്ഛാവിതക്കേ ച വിചാരിതാനി തംസമ്പയുത്തവിചാരേ ച സമേതി വൂപസമേതി സമുച്ഛിന്ദതി. തഥാഭൂതോ ച വിതക്കൂപസമേന ചേതസാ സബ്ബേസം മിച്ഛാവിതക്കാനം ഉപസമനതോ വിതക്കൂപസമേന അരിയമഗ്ഗചിത്തേന. ഇധേവ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ, സന്തിപദം നിബ്ബാനം, സമജ്ഝഗാ സമധിഗതോ ഹോതീതി.

അട്ഠമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.