൩. ദേവസദ്ദസുത്തവണ്ണനാ

൮൨. തതിയേ ദേവേസൂതി ഠപേത്വാ അരൂപാവചരദേവേ ചേവ അസഞ്ഞദേവേ ച തദഞ്ഞേസു ഉപപത്തിദേവേസു. ദേവസദ്ദാതി ദേവാനം പീതിസമുദാഹാരസദ്ദാ. നിച്ഛരന്തീതി അഞ്ഞമഞ്ഞം ആലാപസല്ലാപവസേന പവത്തന്തി. സമയാ സമയം ഉപാദായാതി സമയതോ സമയം പടിച്ച. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യസ്മിം കാലേ ഠിതാ തേ ദേവാ തം കാലം ആഗമ്മ നം പസ്സിസ്സന്തി, തതോ തം സമയം സമ്പത്തം ആഗമ്മാതി. ‘‘സമയം സമയം ഉപാദായാ’’തി ച കേചി പഠന്തി, തേസം തം തം സമയം പടിച്ചാതി അത്ഥോ. യസ്മിം സമയേതി യദാ ‘‘അട്ഠികങ്കലൂപമാ കാമാ’’തിആദിനാ (മ. നി. ൧.൨൩൪; പാചി. ൪൧൭), ‘‘സമ്ബാധോ ഘരാവാസോ’’തിആദിനാ (ദീ. നി. ൧.൧൯൧; സം. നി. ൨.൧൫൪) ച കാമേസു ഘരാവാസേ ച ആദീനവാ, തപ്പടിപക്ഖതോ നേക്ഖമ്മേ ആനിസംസാ ച സുദിട്ഠാ ഹോന്തി, തസ്മിം സമയേ. തദാ ഹിസ്സ ഏകന്തേന പബ്ബജ്ജായ ചിത്തം നമതി. അരിയസാവകോതി അരിയസ്സ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ സാവകോ, സാവകഭാവം ഉപഗന്തുകാമോ, അരിയസാവകോ വാ അവസ്സംഭാവീ. അന്തിമഭവികം സാവകബോധിസത്തം സന്ധായ അയമാരമ്ഭോ. കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാതി കേസേ ച മസ്സുഞ്ച ഓഹാരേത്വാ അപനേത്വാ. കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാതി കസായേന രത്തതായ കാസായാനി ബ്രഹ്മചരിയം ചരന്താനം അനുച്ഛവികാനി വത്ഥാനി നിവാസേത്വാ ചേവ പാരുപിത്വാ ച. അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായ ചേതേതീതി അഗാരസ്മാ ഘരാ നിക്ഖമിത്വാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജം പബ്ബജേയ്യന്തി പബ്ബജ്ജായ ചേതേതി പകപ്പേതി, പബ്ബജതീതി അത്ഥോ. ഏത്ഥ ച യസ്മാ അഗാരസ്സ ഹിതം കസിവണിജ്ജാദികമ്മം അഗാരിയന്തി വുച്ചതി, തഞ്ച പബ്ബജ്ജായ നത്ഥി, തസ്മാ പബ്ബജ്ജാ അനഗാരിയന്തി ഞാതബ്ബാ.

മാരേനാതി കിലേസമാരേന. സങ്ഗാമായ ചേതേതീതി യുജ്ഝനത്ഥായ ചിത്തം ഉപ്പാദേതി, മാരം അഭിവിജേതും സന്നയ്ഹതി. യസ്മാ പന ഏവരൂപസ്സ പടിപജ്ജനകപുഗ്ഗലസ്സ ദേവപുത്തമാരോപി അന്തരായായ ഉപക്കമതി, തസ്മാ തസ്സപി വസേന മാരേനാതി ഏത്ഥ ദേവപുത്തമാരേനാതിപി അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. തസ്സാപി അയം ഇച്ഛാവിഘാതം കരിസ്സതേവാതി. യസ്മാ പന പബ്ബജിതദിവസതോ പട്ഠായ ഖുരഗ്ഗതോ വാ പട്ഠായ സീലാനി സമാദിയന്തോ പരിസോധേന്തോ സമഥവിപസ്സനാസു കമ്മം കരോന്തോ യഥാരഹം തദങ്ഗപ്പഹാനവിക്ഖമ്ഭനപ്പഹാനാനം വസേന കിലേസമാരം പരിപാതേതി നാമ, ന യുജ്ഝതി നാമ സമ്പഹാരസ്സ അഭാവതോ, തസ്മാ വുത്തം ‘‘മാരേന സദ്ധിം സങ്ഗാമായ ചേതേതീ’’തി.

സത്തന്നന്തി കോട്ഠാസതോ സത്തന്നം, പഭേദതോ പന തേ സത്തതിംസ ഹോന്തി. കഥം? ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ, ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനാ, ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി, പഞ്ച ബലാനി, സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോതി. ഏവം പഭേദതോ സത്തതിംസവിധാപി സതിപട്ഠാനാദികോട്ഠാസതോ സത്തേവ ഹോന്തീതി വുത്തം ‘‘സത്തന്ന’’ന്തി. ബോധിപക്ഖിയാനന്തി ബുജ്ഝനട്ഠേന ബോധീതി ലദ്ധനാമസ്സ അരിയപുഗ്ഗലസ്സ മഗ്ഗഞാണസ്സേവ വാ പക്ഖേ ഭവാനം ബോധിപക്ഖിയാനം, ബോധികോട്ഠാസിയാനന്തി അത്ഥോ. ‘‘ബോധിപക്ഖികാന’’ന്തിപി പാഠോ, ബോധിപക്ഖവന്താനം, ബോധിപക്ഖേ വാ നിയുത്താനന്തി അത്ഥോ. ഭാവനാനുയോഗമനുയുത്തോതി വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ അരിയമഗ്ഗഭാവനാനുയോഗമനുയുത്തോ. വിപസ്സനാക്ഖണേ ഹി സതിപട്ഠാനാദയോ പരിയായേന ബോധിപക്ഖിയാ നാമ, മഗ്ഗക്ഖണേയേവ പന തേ നിപ്പരിയായേന ബോധിപക്ഖിയാ നാമ ഹോന്തി.

ആസവാനം ഖയാതി കാമാസവാദീനം സബ്ബേസം ആസവാനം ഖയാ. ആസവേസു ഹി ഖീണേസു സബ്ബേ കിലേസാ ഖീണായേവ ഹോന്തി. തേന അരഹത്തമഗ്ഗോ വുത്തോ ഹോതി. അനാസവന്തി ആസവവിരഹിതം. ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിന്തി ഏത്ഥ ചേതോവചനേന അരഹത്തഫലസമാധി, പഞ്ഞാവചനേന തംസമ്പയുത്താ ച പഞ്ഞാ വുത്താ. തത്ഥ സമാധി രാഗതോ വിമുത്തത്താ ചേതോവിമുത്തി, പഞ്ഞാ അവിജ്ജായ വിമുത്തത്താ പഞ്ഞാവിമുത്തീതി വേദിതബ്ബാ. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ –

‘‘യോ ഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സമാധി, തദസ്സ സമാധിന്ദ്രിയം. യാ ഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞാ, തദസ്സ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, രാഗവിരാഗാ ചേതോവിമുത്തി, അവിജ്ജാവിരാഗാ പഞ്ഞാവിമുത്തീ’’തി (സം. നി. ൫.൫൧൬).

അപിചേത്ഥ സമഥഫലം ചേതോവിമുത്തി, വിപസ്സനാഫലം പഞ്ഞാവിമുത്തീതി വേദിതബ്ബാ. ദിട്ഠേവ ധമ്മേതി ഇമസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ. സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാതി അത്തനായേവ അഭിവിസിട്ഠായ പഞ്ഞായ പച്ചക്ഖം കത്വാ അപരപ്പച്ചയേന ഞത്വാ. ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതീതി പാപുണിത്വാ സമ്പാദേത്വാ വിഹരതി. തമേവ സങ്ഗാമസീസം അഭിവിജിയ അജ്ഝാവസതീതി മാരം അഭിവിജിനിത്വാ വിജിതവിജയത്താ തേന കതസങ്ഗാമസങ്ഖാതസ്സ അരിയമഗ്ഗസ്സ സീസഭൂതം അരഹത്തഫലസമാപത്തിഇസ്സരിയട്ഠാനം, അഭിഭവന്തോ ആവസതി, സമാപജ്ജതി ഇച്ചേവ അത്ഥോ. ഇമേ ച ദേവസദ്ദാ ദിട്ഠസച്ചേസു ദേവേസു പവത്തന്തി, വിസേസതോ സുദ്ധാവാസദേവേസൂതി വേദിതബ്ബം.

ഗാഥാസു മഹന്തന്തി സീലാദിഗുണമഹത്തേന മഹന്തം. വീതസാരദന്തി സാരജ്ജകരാനം കിലേസാനം അഭാവേന വിഗതസാരജ്ജം അപഗതമങ്കുഭാവം. പുരിസാജഞ്ഞാതി അസ്സാദീസു അസ്സാജാനീയാദയോ വിയ പുരിസേസു ആജാനീയഭൂതാ ഉത്തമപുരിസാ. ദുജ്ജയമജ്ഝഭൂതി പചുരജനേഹി ജേതും അസക്കുണേയ്യം കിലേസവാഹിനിം അഭിഭവി അജ്ഝോത്ഥരി. ‘‘അജ്ജയീ’’തിപി പഠന്തി, അജിനീതി അത്ഥോ. ജേത്വാന മച്ചുനോ സേനം, വിമോക്ഖേന അനാവരന്തി ലോകത്തയാഭിബ്യാപനതോ ദിയഡ്ഢസഹസ്സാദിവിഭാഗതോ ച വിപുലത്താ അഞ്ഞേഹി ആവരിതും പടിസേധേതും അസക്കുണേയ്യത്താ ച അനാവരം, മച്ചുനോ മാരസ്സ സേനം വിമോക്ഖേന അരിയമഗ്ഗേന ജേത്വാ യോ ത്വം ദുജ്ജയം അജയി, തസ്സ നമോ, തേ പുരിസാജഞ്ഞാതി സമ്ബന്ധോ.

ഇതീതി വുത്തപ്പകാരേന. ഹി-ഇതി നിപാതമത്തം. ഏതം പത്തമാനസം അധിഗതാരഹത്തം ഖീണാസവം ദേവതാനമസ്സന്തീതി വുത്തമേവത്ഥം നിഗമനവസേന ദസ്സേതി. അഥ വാ ഇതീതി ഇമിനാ കാരണേന. കിം പന ഏതം കാരണം? നമുചിസേനാവിജയേന പത്തമാനസത്തം. ഇമിനാ കാരണേന തം ദേവതാ നമസ്സന്തീതി അത്ഥോ. ഇദാനി തം കാരണം ഫലതോ ദസ്സേതും ‘‘തഞ്ഹി തസ്സ ന പസ്സന്തി, യേന മച്ചുവസം വജേ’’തി വുത്തം. തസ്സത്ഥോ – യസ്മാ തസ്സ പുരിസാജഞ്ഞസ്സ പണിധായ ഗവേസന്താപി ദേവാ അണുമത്തമ്പി തം കാരണം ന പസ്സന്തി, യേന സോ മച്ചുനോ മരണസ്സ വസം വജേ ഉപഗച്ഛേയ്യ. തസ്മാ തം വിസുദ്ധിദേവാ നമസ്സന്തീതി.

തതിയസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.