൧. വിതക്കസുത്തവണ്ണനാ

൮൦. ചതുത്ഥവഗ്ഗസ്സ പഠമേ അകുസലവിതക്കാതി അകോസല്ലസമ്ഭൂതാ വിതക്കാ, മിച്ഛാവിതക്കാതി അത്ഥോ. അനവഞ്ഞത്തിപടിസംയുത്തോതി ഏത്ഥ അനവഞ്ഞത്തീതി അനവഞ്ഞാ പരേഹി അത്തനോ അഹീളിതതാ അപരിഭൂതതാ, ‘‘അഹോ വത മം പരേ ന അവജാനേയ്യു’’ന്തി ഏവം പവത്തോ ഇച്ഛാചാരോ, തായ അനവഞ്ഞത്തിയാ പടിസംയുത്തോ സംസട്ഠോ, തം വാ ആരബ്ഭ പവത്തോ അനവഞ്ഞത്തിപടിസംയുത്തോ വിതക്കോ. തസ്മാ ‘‘കഥം നു ഖോ മം പരേ ഗഹട്ഠാ ചേവ പബ്ബജിതാ ച ന ഓരകതോ ദഹേയ്യു’’ന്തി സമ്ഭാവനകമ്യതായ ഇച്ഛാചാരേ, ഠത്വാ പവത്തിതവിതക്കസ്സേതം അധിവചനം. ലാഭസക്കാരസിലോകപടിസംയുത്തോതി ചീവരാദിലാഭേന ചേവ സക്കാരേന ച കിത്തിസദ്ദേന ച ആരമ്മണകരണവസേന പടിസംയുത്തോ. പരാനുദ്ദയതാപടിസംയുത്തോതി പരേസു അനുദ്ദയതാപതിരൂപകേന ഗേഹസിതപേമേന പടിസംയുത്തോ. യം സന്ധായ വുത്തം –

‘‘സംസട്ഠോ വിഹരതി രാജൂഹി രാജമഹാമത്തേഹി ബ്രാഹ്മണേഹി ഗഹപതികേഹി തിത്ഥിയേഹി തിത്ഥിയസാവകേഹി സഹനന്ദീ സഹസോകീ, സുഖിതേസു സുഖിതോ, ദുക്ഖിതേസു ദുക്ഖിതോ, ഉപ്പന്നേസു കിച്ചകരണീയേസു അത്തനാവ യോഗം ആപജ്ജതീ’’തി (സം. നി. ൩.൩; ൪.൨൪൧; വിഭ. ൮൮൮).

ഗാഥാസു അനവഞ്ഞത്തിയാ പടിസംയുത്തോ പുഗ്ഗലോ അനവഞ്ഞത്തിസംയുത്തോ. ലാഭസക്കാരേ ഗാരവോ ഏതസ്സ, ന ധമ്മേതി ലാഭസക്കാരഗാരവോ. സുഖദുക്ഖേസു അമാ സഹ ഭവാതി അമച്ചാ, സഹായസദിസാ ഉപട്ഠാകാ. തേഹി ഗേഹസിതപേമവസേന സഹ നന്ദനസീലോ സഹനന്ദീ അമച്ചേഹി, ഇമിനാ പരാനുദ്ദയതാപടിസംയുത്തം വിതക്കം ദസ്സേതി. ആരാ സംയോജനക്ഖയാതി ഇമേഹി തീഹി വിതക്കേഹി അഭിഭൂതോ പുഗ്ഗലോ സംയോജനക്ഖയതോ അരഹത്തതോ ദൂരേ, തസ്സ തം ദുല്ലഭന്തി അത്ഥോ.

പുത്തപസുന്തി പുത്തേ ച പസവോ ച. പുത്തസദ്ദേന ചേത്ഥ ദാരാദയോ; പസുസദ്ദേന അസ്സമഹിംസഖേത്തവത്ഥാദയോ ച സങ്ഗഹിതാ. വിവാഹേതി വിവാഹകാരാപനേ. ഇമിനാ ആവാഹോപി സങ്ഗഹിതോ. സംഹരാനീതി പരിഗ്ഗഹാനി, പരിക്ഖാരസങ്ഗഹാനീതി അത്ഥോ. ‘‘സന്ഥവാനീ’’തി ച പഠന്തി, മിത്തസന്ഥവാനീതി അത്ഥോ. സബ്ബത്ഥ ഹിത്വാതി സമ്ബന്ധോ. ഭബ്ബോ സോ താദിസോ ഭിക്ഖൂതി സോ യഥാവുത്തം സബ്ബം പപഞ്ചം പരിച്ചജിത്വാ യഥാ സത്ഥാരാ വുത്തായ സമ്മാപടിപത്തിയാ, തഥാ പസ്സിതബ്ബതോ താദിസോ സംസാരേ ഭയം ഇക്ഖതീതി ഭിക്ഖു ഉത്തമം സമ്ബോധിം അരഹത്തം പത്തും അരഹതി.

പഠമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.