൪. അദ്ധാസുത്തവണ്ണനാ

൬൩. ചതുത്ഥേ അദ്ധാതി കാലാ. അതീതോ അദ്ധാതിആദീസു ദ്വേ പരിയായാ – സുത്തന്തപരിയായോ, അഭിധമ്മപരിയായോ ച. തത്ഥ സുത്തന്തപരിയായേന പടിസന്ധിതോ പുബ്ബേ അതീതോ അദ്ധാ നാമ, ചുതിതോ പച്ഛാ അനാഗതോ അദ്ധാ നാമ, സഹ ചുതിപടിസന്ധീഹി തദനന്തരം പച്ചുപ്പന്നോ അദ്ധാ നാമ. അഭിധമ്മപരിയായേന ഉപ്പാദോ, ഠിതി, ഭങ്ഗോതി ഇമേ തയോ ഖണേ പത്വാ നിരുദ്ധധമ്മാ അതീതോ അദ്ധാ നാമ, തയോപി ഖണേ അസമ്പത്താ അനാഗതോ അദ്ധാ നാമ, ഖണത്തയസമങ്ഗിനോ പച്ചുപ്പന്നോ അദ്ധാ നാമ.

അപരോ നയോ – അയഞ്ഹി അതീതാദിവിഭാഗോ അദ്ധാസന്തതിസമയഖണവസേന ചതുധാ വേദിതബ്ബോ. തേസു അദ്ധാവിഭാഗോ വുത്തോ. സന്തതിവസേന സഭാഗാ ഏകഉതുസമുട്ഠാനാ, ഏകാഹാരസമുട്ഠാനാ ച പുബ്ബാപരിയവസേന വത്തമാനാപി പച്ചുപ്പന്നാ. തതോ പുബ്ബേ വിസഭാഗഉതുആഹാരസമുട്ഠാനാ അതീതാ പച്ഛാ അനാഗതാ. ചിത്തജാ ഏകവീഥിഏകജവനഏകസമാപത്തിസമുട്ഠാനാ പച്ചുപ്പന്നാ നാമ, തതോ പുബ്ബേ അതീതാ, പച്ഛാ അനാഗതാ. കമ്മസമുട്ഠാനാനം പാടിയേക്കം സന്തതിവസേന അതീതാദിഭേദോ നത്ഥി, തേസംയേവ പന ഉതുആഹാരചിത്തസമുട്ഠാനാനം ഉപത്ഥമ്ഭകവസേന തസ്സ അതീതാദിഭാവോ വേദിതബ്ബോ. സമയവസേന ഏകമുഹുത്തപുബ്ബണ്ഹസായന്ഹരത്തിദിവാദീസു സമയേസു സന്താനവസേന പവത്തമാനാ തംതംസമയേ പച്ചുപ്പന്നാ നാമ, തതോ പുബ്ബേ അതീതാ, പച്ഛാ അനാഗതാ. അയം താവ രൂപധമ്മേസു നയോ. അരൂപധമ്മേസു പന ഖണവസേന ഉപ്പാദാദിക്ഖണത്തയപരിയാപന്നാ പച്ചുപ്പന്നാ, തതോ പുബ്ബേ അതീതാ, പച്ഛാ അനാഗതാ. അപിച അതിക്കന്തഹേതുപച്ചയകിച്ചാ അതീതാ, നിട്ഠിതഹേതുകിച്ചാ അനിട്ഠിതപച്ചയകിച്ചാ പച്ചുപ്പന്നാ, ഉഭയകിച്ചം അസമ്പത്താ അനാഗതാ. അത്തനോ വാ കിച്ചക്ഖണേ പച്ചുപ്പന്നാ, തതോ പുബ്ബേ അതീതാ, പച്ഛാ അനാഗതാ. ഏത്ഥ ച ഖണാദികഥാവ നിപ്പരിയായാ, സേസാ പരിയായാ. അയഞ്ഹി അതീതാദിഭേദോ നാമ ധമ്മാനം ഹോതി, ന കാലസ്സ. അതീതാദിഭേദേ പന ധമ്മേ ഉപാദായ പരമത്ഥതോ അവിജ്ജമാനോപി കാലോ ഇധ തേനേവ വോഹാരേന അതീതോതിആദിനാ വുത്തോതി വേദിതബ്ബോ.

ഗാഥാസു അക്ഖേയ്യസഞ്ഞിനോതി ഏത്ഥ അക്ഖായതി, കഥീയതി, പഞ്ഞാപീയതീതി അക്ഖേയ്യം, കഥാവത്ഥു, അത്ഥതോ രൂപാദയോ പഞ്ചക്ഖന്ധാ. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘അതീതം വാ അദ്ധാനം ആരബ്ഭ കഥം കഥേയ്യ, അനാഗതം വാ…പേ… പച്ചുപ്പന്നം വാ അദ്ധാനം ആരബ്ഭ കഥം കഥേയ്യാ’’തി (ദീ. നി. ൩.൩൦൫).

തഥാ –

‘‘യം, ഭിക്ഖവേ, രൂപം അതീതം നിരുദ്ധം വിപരിണതം, ‘അഹോസീ’തി തസ്സ സങ്ഖാ, ‘അഹോസീ’തി തസ്സ സമഞ്ഞാ, ‘അഹോസീ’തി തസ്സ പഞ്ഞത്തി; ന തസ്സ സങ്ഖാ അത്ഥീതി, ന തസ്സ സങ്ഖാ ഭവിസ്സതീ’’തി (സം. നി. ൩.൬൨) –

ഏവം വുത്തേന നിരുത്തിപഥസുത്തേനപി ഏത്ഥ അത്ഥോ ദീപേതബ്ബോ. ഏവം കഥാവത്ഥുഭാവേന അക്ഖേയ്യസങ്ഖാതേ ഖന്ധപഞ്ചകേ അഹന്തി ച മമന്തി ച ദേവോതി ച മനുസ്സോതി ച ഇത്ഥീതി ച പുരിസോതി ച ആദിനാ പവത്തസഞ്ഞാവസേന അക്ഖേയ്യസഞ്ഞിനോ, പഞ്ചസു ഉപാദാനക്ഖന്ധേസു സത്തപുഗ്ഗലാദിസഞ്ഞിനോതി അത്ഥോ. അക്ഖേയ്യസ്മിം തണ്ഹാദിട്ഠിഗ്ഗാഹവസേന പതിട്ഠിതാ, രാഗാദിവസേന വാ അട്ഠഹാകാരേഹി പതിട്ഠിതാ. രത്തോ ഹി രാഗവസേന പതിട്ഠിതോ ഹോതി, ദുട്ഠോ ദോസവസേന, മൂള്ഹോ മോഹവസേന, പരാമട്ഠോ ദിട്ഠിവസേന, ഥാമഗതോ അനുസയവസേന, വിനിബദ്ധോ മാനവസേന, അനിട്ഠങ്ഗതോ വിചികിച്ഛാവസേന, വിക്ഖേപഗതോ ഉദ്ധച്ചവസേന പതിട്ഠിതോ ഹോതീതി.

അക്ഖേയ്യം അപരിഞ്ഞായാതി തം അക്ഖേയ്യം തേഭൂമകധമ്മേ തീഹി പരിഞ്ഞാഹി അപരിജാനിത്വാ തസ്സ അപരിജാനനഹേതു. യോഗമായന്തി മച്ചുനോതി മരണസ്സ യോഗം തേന സംയോഗം ഉപഗച്ഛന്തി, ന വിസംയോഗന്തി അത്ഥോ.

അഥ വാ യോഗന്തി ഉപായം, തേന യോജിതം പസാരിതം മാരസേനട്ഠാനിയം അനത്ഥജാലം കിലേസജാലഞ്ച ഉപഗച്ഛന്തീതി വുത്തം ഹോതി. തഥാ ഹി വുത്തം –

‘‘ന ഹി നോ സങ്ഗരം തേന, മഹാസേനേന മച്ചുനാ’’തി. (മ. നി. ൩.൨൭൨; ജാ. ൨.൨൨.൧൨൧; നേത്തി. ൧൦൩);

ഏത്താവതാ വട്ടം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി വിവട്ടം ദസ്സേതും ‘‘അക്ഖേയ്യഞ്ച പരിഞ്ഞായാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ച-സദ്ദോ ബ്യതിരേകേ, തേന അക്ഖേയ്യപരിജാനനേന ലദ്ധബ്ബം വക്ഖമാനമേവ വിസേസം ജോതേതി. പരിഞ്ഞായാതി വിപസ്സനാസഹിതായ മഗ്ഗപഞ്ഞായ ദുക്ഖന്തി പരിച്ഛിജ്ജ ജാനിത്വാ, തപ്പടിബദ്ധകിലേസപ്പഹാനേന വാ തം സമതിക്കമിത്വാ തിസ്സന്നമ്പി പരിഞ്ഞാനം കിച്ചം മത്ഥകം പാപേത്വാ. അക്ഖാതാരം ന മഞ്ഞതീതി സബ്ബസോ മഞ്ഞനാനം പഹീനത്താ ഖീണാസവോ അക്ഖാതാരം ന മഞ്ഞതി, കാരകാദിസഭാവം കിഞ്ചി അത്താനം ന പച്ചേതീതി അത്ഥോ. ഫുട്ഠോ വിമോക്ഖോ മനസാ, സന്തിപദമനുത്തരന്തി യസ്മാ സബ്ബസങ്ഖതവിമുത്തത്താ ‘‘വിമോക്ഖോ’’തി സബ്ബകിലേസസന്താപവൂപസമനട്ഠാനതായ ‘‘സന്തിപദ’’ന്തി ലദ്ധനാമോ നിബ്ബാനധമ്മോ ഫുട്ഠോ ഫുസിതോ പത്തോ, തസ്മാ അക്ഖാതാരം ന മഞ്ഞതീതി. അഥ വാ ‘‘പരിഞ്ഞായാ’’തി പദേന ദുക്ഖസച്ചസ്സ പരിഞ്ഞാഭിസമയം സമുദയസച്ചസ്സ പഹാനാഭിസമയഞ്ച വത്വാ ഇദാനി ‘‘ഫുട്ഠോ വിമോക്ഖോ മനസാ, സന്തിപദമനുത്തര’’ന്തി ഇമിനാ മഗ്ഗനിരോധാനം ഭാവനാസച്ഛികിരിയാഭിസമയം വദതി. തസ്സത്ഥോ – സമുച്ഛേദവസേന സബ്ബകിലേസേഹി വിമുച്ചതീതി വിമോക്ഖോ, അരിയമഗ്ഗോ. സോ പനസ്സ മഗ്ഗചിത്തേന ഫുട്ഠോ ഫുസിതോ ഭാവിതോ, തേനേവ അനുത്തരം സന്തിപദം നിബ്ബാനം ഫുട്ഠം ഫുസിതം സച്ഛികതന്തി.

അക്ഖേയ്യസമ്പന്നോതി അക്ഖേയ്യനിമിത്തം വിവിധാഹി വിപത്തീഹി ഉപദ്ദുതേ ലോകേ പഹീനവിപല്ലാസതായ തതോ സുപരിമുത്തോ അക്ഖേയ്യപരിഞ്ഞാഭിനിബ്ബത്താഹി സമ്പത്തീഹി സമ്പന്നോ സമന്നാഗതോ. സങ്ഖായ സേവീതി പഞ്ഞാവേപുല്ലപ്പത്തിയാ ചീവരാദിപച്ചയേ സങ്ഖായ പരിതുലേത്വാവ സേവനസീലോ, സങ്ഖാതധമ്മത്താ ച ആപാഥഗതം സബ്ബമ്പി വിസയം ഛളങ്ഗുപേക്ഖാവസേന സങ്ഖായ സേവനസീലോ. ധമ്മട്ഠോതി അസേക്ഖധമ്മേസു നിബ്ബാനധമ്മേ ഏവ വാ ഠിതോ. വേദഗൂതി വേദിതബ്ബസ്സ ചതുസച്ചസ്സ പാരങ്ഗതത്താ വേദഗൂ. ഏവംഗുണോ അരഹാ ഭവാദീസു കത്ഥചി ആയതിം പുനബ്ഭവാഭാവതോ മനുസ്സദേവാതി സങ്ഖ്യം ന ഉപേതി, അപഞ്ഞത്തികഭാവമേവ ഗച്ഛതീതി അനുപാദാപരിനിബ്ബാനേന ദേസനം നിട്ഠാപേസി.

ചതുത്ഥസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.