൪൦. ദേവഹിതബ്രാഹ്മണവത്ഥു

പുബ്ബേനിവാസന്തി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ ദേവഹിതബ്രാഹ്മണസ്സ പഞ്ഹം ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകസ്മിഞ്ഹി സമയേ ഭഗവാ വാതരോഗേന ആബാധികോ ഹുത്വാ ഉപവാണത്ഥേരം ഉണ്ഹോദകത്ഥായ ദേവഹിതബ്രാഹ്മണസ്സ സന്തികം പഹിണി. സോ ഗന്ത്വാ സത്ഥു ആബാധികഭാവം ആചിക്ഖിത്വാ ഉണ്ഹോദകം യാചി, തം സുത്വാ ബ്രാഹ്മണോ തുട്ഠമാനസോ ഹുത്വാ ‘‘ലാഭാ വത മേ, യം മമ സന്തികം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഉണ്ഹോദകസ്സത്ഥായ സാവകം പഹിണീ’’തി ഉണ്ഹോദകസ്സ കാജം പുരിസേന ഗാഹാപേത്വാ ഫാണിതസ്സ ച പുടം ഉപവാണത്ഥേരസ്സ പാദാസി. ഥേരോ തം ഗാഹാപേത്വാ വിഹാരം ഗന്ത്വാ സത്ഥാരം ഉണ്ഹോദകേന ന്ഹാപേത്വാ ഉണ്ഹോദകേന ഫാണിതം ആലോളേത്വാ ഭഗവതോ പാദാസി, തസ്സ തങ്ഖണേയേവ സോ ആബാധോ പടിപസ്സമ്ഭി. ബ്രാഹ്മണോ ചിന്തേസി – ‘‘കസ്സ നു ഖോ ദേയ്യധമ്മോ ദിന്നോ മഹപ്ഫലോ ഹോതി, സത്ഥാരം പുച്ഛിസ്സാമീ’’തി സോ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ തമത്ഥം പുച്ഛന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

‘‘കത്ഥ ദജ്ജാ ദേയ്യധമ്മം, കത്ഥ ദിന്നം മഹപ്ഫലം;

കഥഞ്ഹി യജമാനസ്സ, കഥം ഇജ്ഝതി ദക്ഖിണാ’’തി. (സം. നി. ൧.൧൯൯);

അഥസ്സ സത്ഥാ ‘‘ഏവരൂപസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫലം ഹോതീ’’തി വത്വാ ബ്രാഹ്മണം പകാസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൪൨൩. ‘‘പുബ്ബേനിവാസം യോ വേദി, സഗ്ഗാപായഞ്ച പസ്സതി;

അഥോ ജാതിക്ഖയം പത്തോ, അഭിഞ്ഞാവോസിതോ മുനി; (സം. നി. ൧.൧൯൯);

സബ്ബവോസിതവോസാനം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണ’’ന്തി.

തസ്സത്ഥോ – യോ പുബ്ബേനിവാസം പാകടം കത്വാ ജാനാതി, ഛബ്ബീസതിദേവലോകഭേദം സഗ്ഗഞ്ച ചതുബ്ബിധം അപായഞ്ച ദിബ്ബചക്ഖുനാ പസ്സതി, അഥോ ജാതിക്ഖയസങ്ഖാതം അരഹത്തം പത്തോ, അഭിഞ്ഞേയ്യം ധമ്മം അഭിജാനിത്വാ പരിഞ്ഞേയ്യം പരിജാനിത്വാ പഹാതബ്ബം പഹായ സച്ഛികാതബ്ബം സച്ഛികത്വാ വോസികോ നിട്ഠാനം പത്തോ, വുസിതവോസാനം വാ പത്തോ, ആസവക്ഖയപഞ്ഞായ മോനഭാവം പത്തത്താ മുനി, തമഹം സബ്ബേസം കിലേസാനം വോസാനം അരഹത്തമഗ്ഗഞാണം ബ്രഹ്മചരിയവാസം വുത്ഥഭാവേന സബ്ബവോസിതവോസാനം ബ്രാഹ്മണം വദാമീതി.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസു. ബ്രാഹ്മണോപി പസന്നമാനസോ സരണേസു പതിട്ഠായ ഉപാസകത്തം പവേദേസീതി.

ദേവഹിതബ്രാഹ്മണവത്ഥു ചത്താലീസം.

ബ്രാഹ്മണവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഛബ്ബീസതിമോ വഗ്ഗോ.

നിഗമനകഥാ

ഏത്താവതാ സബ്ബപഠമേ യമകവഗ്ഗേ ചുദ്ദസ വത്ഥൂനി, അപ്പമാദവഗ്ഗേ നവ, ചിത്തവഗ്ഗേ നവ, പുപ്ഫവഗ്ഗേ ദ്വാദസ, ബാലവഗ്ഗേ പന്നരസ, പണ്ഡിതവഗ്ഗേ ഏകാദസ, അരഹന്തവഗ്ഗേ ദസ, സഹസ്സവഗ്ഗേ ചുദ്ദസ, പാപവഗ്ഗേ ദ്വാദസ, ദണ്ഡവഗ്ഗേ ഏകാദസ, ജരാവഗ്ഗേ നവ, അത്തവഗ്ഗേ ദസ, ലോകവഗ്ഗേ ഏകാദസ, ബുദ്ധവഗ്ഗേ നവ, സുഖവഗ്ഗേ അട്ഠ, പിയവഗ്ഗേ നവ, കോധവഗ്ഗേ അട്ഠ, മലവഗ്ഗേ ദ്വാദസ, ധമ്മട്ഠവഗ്ഗേ ദസ, മഗ്ഗവഗ്ഗേ ദ്വാദസ, പകിണ്ണകവഗ്ഗേ നവ, നിരയവഗ്ഗേ നവ, നാഗവഗ്ഗേ അട്ഠ, തണ്ഹാവഗ്ഗേ ദ്വാദസ, ഭിക്ഖുവഗ്ഗേ ദ്വാദസ, ബ്രാഹ്മണവഗ്ഗേ ചത്താലീസാതി പഞ്ചാധികാനി തീണി വത്ഥുസതാനി പകാസേത്വാ നാതിസങ്ഖേപനാതിവിത്ഥാരവസേന ഉപരചിതാ ദ്വാസത്തതിഭാണവാരപമാണാ ധമ്മപദസ്സ അത്ഥവണ്ണനാ നിട്ഠിതാതി.

പത്തം ധമ്മപദം യേന, ധമ്മരാജേനനുത്തരം;

ഗാഥാ ധമ്മപദേ തേന, ഭാസിതാ യാ മഹേസിനാ.

സതേവീസാ ചതുസ്സതാ, ചതുസച്ചവിഭാവിനാ;

സതത്തയഞ്ഹി വത്ഥൂനം, പഞ്ചാധികാ സമുട്ഠിതാ.

വിഹാരേ അധിരാജേന, കാരിതമ്ഹി കതഞ്ഞുനാ;

പാസാദേ സിരികൂടസ്സ, രഞ്ഞോ വിഹരതാ മയാ.

അത്ഥബ്യഞ്ജനസമ്പന്നം, അത്ഥായ ച ഹിതായ ച;

ലോകസ്സ ലോകനാഥസ്സ, സദ്ധമ്മട്ഠിതികമ്യതാ.

താസം അട്ഠകഥം ഏതം, കരോന്തേന സുനിമ്മലം;

ദ്വാസത്തതിപമാണായ, ഭാണവാരേഹി പാളിയാ.

യം പത്തം കുസലം തേന, കുസലാ സബ്ബപാണിനം;

സബ്ബേ ഇജ്ഝന്തു സങ്കപ്പാ, ലഭന്തു മധുരം ഫലന്തി.

പരമവിസുദ്ധസദ്ധാബുദ്ധിവീരിയപടിമണ്ഡിതേന സീലാചാരജ്ജവമദ്ദവാദിഗുണസമുദയസമുദിതേന സകസമയസമയന്തരഗഹനജ്ഝോഗാഹണസമത്ഥേന പഞ്ഞാവേയ്യത്തിയസമന്നാഗതേന തിപിടകപരിയത്തിപ്പഭേദേ സാട്ഠകഥേ സത്ഥുസാസനേ അപ്പടിഹതഞാണപ്പഭാവേന മഹാവേയ്യാകരണേന കരണസമ്പത്തിജനിതസുഖവിനിഗ്ഗതമധുരോദാരവചനലാവണ്ണയുത്തേന യുത്തമുത്തവാദിനാ വാദീവരേന മഹാകവിനാ പഭിന്നപടിസമ്ഭിദാപരിവാരേ ഛളഭിഞ്ഞാപടിസമ്ഭിദാദിപ്പഭേദഗുണപടിമണ്ഡിതേ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മേ സുപ്പതിട്ഠിതബുദ്ധീനം ഥേരവംസപ്പദീപാനം ഥേരാനം മഹാവിഹാരവാസീനം വംസാലങ്കാരഭൂതേന വിപുലവിസുദ്ധബുദ്ധിനാ ബുദ്ധഘോസോതി ഗരൂഹി ഗഹിതനാമധേയ്യേന ഥേരേന കതായം ധമ്മപദട്ഠകഥാ –

താവ തിട്ഠതു ലോകസ്മിം, ലോകനിത്ഥരണേസിനം;

ദസ്സേന്തീ കുലപുത്താനം, നയം സദ്ധാദിബുദ്ധിയാ.

യാവ ബുദ്ധോതി നാമമ്പി, സുദ്ധചിത്തസ്സ താദിനോ;

ലോകമ്ഹി ലോകജേട്ഠസ്സ, പവത്തതി മഹേസിനോതി.

ഇതി തേവീസാധികചതുസതഗാഥാപഞ്ചാധികതിസതവത്ഥുപടിമണ്ഡിതാ

ഛബ്ബീസതിവഗ്ഗസമന്നാഗതാ ധമ്മപദവണ്ണനാ സമത്താ.

ധമ്മപദ-അട്ഠകഥാ സബ്ബാകാരേന നിട്ഠിതാ.